La Stòria a l'é lë studi dij event passà dl'umanità, registrà për mojen ëd document, testimonianse, e anàlisi crìtiche. A l'é na dissiplin-a sossial ch'a mira a comprende l'evolussion ëd le società, ij conflit, le colture, e j'idèje ch'a l'han marcà ël cors dël temp. Ël termo a ven dal grech historia (ἱστορία), ch'a veul dì "anvestigassion" o "conossensa otnùa për anquiry".
Métod e Sorgiss La stòria as basa an sle sorgiss primarie (document originaj, testimonianse direte) e sorgiss secondarie (anterpretassion dë studios). Jë stòrich a deuvro: Archeologìa: Scav d'oget material. Archivi: Document scrit com tratà, litre, giornaj. Stòria oral: Racont dij testimoni viv. Siense ausiliarie: Cronologìa, paleografìa, numismàtica.
Perìod Stòrich La stòria as divid an perìod: Preistòria: Da la comparsa dl'òmo fin a l'invension dla scritura (circa 3500 a.C.). Età Antica: Da la Mesopotamia a la fin ëd l'Imperi Roman (476 d.C.). Medi Ev: Dal 476 a la drocà ëd Costantinòpol (1453). Età Moderne: Dal Rinassiment a la Rivolussion Fransèisa (1789). Età Contemporania: Da la Rivolussion Fransèisa al di d'ancheuj.
Sot-dissiplin-e Stòria Polìtica: Studi dij podèj e dij govern. Stòria Sossial: Vita quotidian-a, class, famija. Stòria Coltural: Art, religion, tradission. Stòria Econòmica: Comersi, produssion, svilup. Stòria Local: Anvestigassion dle comunità regionaj (es. stòria dël Piemont).
Amportansa dla Stòria Memòria coletiva: A manten vive le rèis ëd na comunità (es. la resistensa piemontèisa). Lession dal passà: Comprende j'eror për evité ëd arpet-je. Identità: A giuta a definì chi ch'i soma (es. l'unità d'Italia e ël ròl dël Piemont).
Desfide djë Studi Stòrich Ogetività: Jë stòrich a peulo esse anfluensà da pregiudissi polìtich o colturaj. Sorgiss limità: Document perdù o censurà (es. archivi brusà durant le guère). Memòria seletiva: Cheidun a peul strumentalisé la stòria për fin polìtich.
Stòria e Piemont Ël Piemont a l'ha un patrimòni stòrich rich: Epoca roman-a: Rest ëd Augusta Taurinorum (Turin). Medi Ev: Cese gòtiche e castej feodaj. Risorgiment: Turin capital dël Regn d'Italia (1861-1865). Andustrialisassion: Fàbriche Fiat e trasformassion sossiaj.
Ij musé piemontèis (es. Museo Egissi ëd Turin) e j'archivi stòrich (Archivi ëd Stat) a son essensiaj për preservé sta memòria.
Vos Corelà Stòria dël Piemont
Categorìa:Stòria Categorìa:Società Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI