miniatura|Rapresentassion ëd Confucio ant la dinastìa Tang
La filosofìa cinèisa a l'é na tradission filosòfica ch'a l'ha avù soe orìgin ant l'antica Cin-a e ch'a l'é dësvlupasse për pi 'd tremila agn. A l'é caraterisà da soa atension a le question pràtiche dla vita, a la moral, a la polìtica e a l'armonìa con la natura.
Stòria e evolussion La filosofìa cinèisa a peul esse dividùa an quatr perìod prinsipaj: Età antica (prima dël 221 a.C.): Scòle dij Sinch Chërdent Età imperial (221 a.C. - 1912 d.C.): fusion dle tradission Età modern-a (1912-1949): ancontr con l'Ossident Età contemporania (dòp ël 1949): sfide moderne
Scòle e tradission prinsipaj
Confucianism Fondà da Confucio (551-479 a.C.): Concet sentraj: Ren (benevolensa), Li (ritual), Xiao (piasì filial) But: creé na società armoniosa Euvre prinsipaj: Anàlect, Dotrin-a dël Mes Svilup: Mencio (372-289 a.C.) e Xunzi (313-238 a.C.)
Taoism Fondà da Laozi (sécol VI a.C.) e Zhuang Zi (369-286 a.C.): Concet sentraj: Tao (la Via), Wu wei (assion sensa sfòrs), Ziran (spontaneità) But: vive an armonìa con la natura Euvre prinsipaj: Tao Te Ching, Zhuang Zi Pràtiche: meditassion, alchimìa, esercissi respiratòri
Budism cinèis Introdovù an Cin-a ant ël sécol I d.C.: Scòle prinsipaj: Chan (Zen), Tèra Pura, Tiantai Adatament: fusion con le tradission cinèise Anfluensa: an sla coltura, l'art e la filosofìa
Legism Svilupà durant ël perìod dij Regn Combatent (475-221 a.C.): Esponent: Han Fei (280-233 a.C.) Concet sentraj: lege severe, podèj assolù dlë stat Anfluensa: unificassion dla Cin-a sota Qin Shi Huang
Mohism Fondà da Mozi (470-391 a.C.): Concet sentraj: amor universal, utilità, pacifism But: eliminé le guère e lë spèrper Declin: dòp ël sécol III a.C.
Tema filosòfich sentraj
L'òm e la società Relassion: ij sinch rapòrt fondamentaj Educassion: amportansa dl'istrussion e dël meliorament personal Govern: virtù dël governant e benesse dël pòpol
La natura e l'univers Yin e Yang: prinsipi complementar Wu Xing: ij sinch element (tèra, feu, metal, eva, bòsch) Ciel e Tèra: relassion trilinear (Ciel-Tèra-Òm)
L'ética e la moral Virtù: svilup dle qualità moraj Dover: adempiment dij propri ròj sociaj Armonìa: balansi antra j'esigense diverse
Métod e caraterìstiche La filosofìa cinèisa a presenta vàire caraterìstiche distintive: Enfasi an sla pràtica: a l'é pì amportant vive bin che speculé Olism: vision dël mond com n'ansem unì Storicità: atension a la stòria e a la tradission Contestualism: amportansa dël contest ant le decision moraj
Svilup stòrich
Sinch Chërdent Le scòle filosòfiche ch'a son dësvlupasse prima dl'unificassion: Confucianism, Taoism, Legism, Mohism, Scòla dël Nòm
Fusion Han Sota la dinastìa Han (206 a.C. - 220 d.C.): Confucianism a dventa l'ideologìa ofissial Sìntesi con element taoista e legista
Neoconfucianism Arnassita dël Confucianism ant le dinastìe Song e Ming: Zhu Xi (1130-1200): sistemisassion dël neoconfucianism Wang Yangming (1472-1529): Confucianism dël cheur
Anfluensa an sla coltura cinèisa La filosofìa cinèisa a l'ha anformà: Ël sistema educativ L'aministrassion pùblica L'art e la literatura La medzin-a tradissional L'architetura e l'urbanìstica
Autor amportant Confucio (551-479 a.C.) Laozi (sécol VI a.C.) Zhuang Zi (369-286 a.C.) Mencius (372-289 a.C.) Xunzi (313-238 a.C.) Han Fei (280-233 a.C.) Mozi (470-391 a.C.) Zhu Xi (1130-1200) Wang Yangming (1472-1529)
Euvre fondamentaj Anàlect ëd Confucio Tao Te Ching ëd Laozi Zhuang Zi Mencius L'Art dla Guèra ëd Sun Tzu Lìber dij Chërgiment
Filosofìa cinèisa moderna Ij dësvlup recent: Ancontr con la filosofìa ossidental Tentativ ëd modernisassion dle tradission Arvalutassion dël Confucianism contemporani Contribù a la filosofìa global
Vëdde ëdcò Filosofìa oriental Confucianism Taoism Budism cinèis Stòria dla Cin-a
Bibliografìa Fung Yu-lan, Stòria dla filosofìa cinèisa, 1934 Schwartz, B.I., Ël mond antich ëd la pensé cinèisa, 1985 Graham, A.C., Disputé d'antich ëd la Cin-a, 1989
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Cultura cinèisa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI