miniatura|Edmund Husserl, fondator dla fenomenologìa
La fenomenologìa a l'é un moviment filosòfich ch'a l'é dësvlupasse an Euròpa a l'inissi dël sécol XX. A l'é na metodologìa filosòfica ch'a serca ëd descrive j'esperiense tal e qual as presento a la cossiensa, sensa ipòtesi prèvia o teorìe esplicative.
Definission La fenomenologìa a peul esse definìa 'me: La siensa dij fenòmen tal e qual as manifesto Un métod për studié la strutura dl'esperiensa cossient N'aprossimassion ch'a buta an parèntesi le ipòtesi sientìfiche Na filosofìa ch'a torna a le còse mideme
Stòria
Fondassion La fenomenologìa a l'é stàita fondà da: Edmund Husserl (1859-1938): pare dla fenomenologìa Arche ëd la siensa (1900-1901): euvre fondamentaj Scòla ëd Gotinga e Mùnich: prim dissépoj
Svilup Martin Heidegger (1889-1976): fenomenologìa esistensial Max Scheler (1874-1928): fenomenologìa dij valor Maurice Merleau-Ponty (1908-1961): fenomenologìa dla përcussion
Difusion An Fransa: Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir An Belgi: H.L. Van Breda e l'Archivi Husserl An América e an tut ël mond
Prinsipi fondamentaj
Andé a le còse mideme Artorn a l'esperiensa direta Arfud dle teorìe a priori Descrission dij fenòmen sensa pregiudissi
La redussion fenomenològica Buté an parèntesi le credense Sospension dël giudissi an sla realtà esterna Concentrassion an sla cossiensa dij fenòmen
L'intensionalità La cossiensa a l'é sempe cossiensa 'd cheicòs Relassion essensial antra cossiensa e oget Strutura fondamental dl'esperiensa
Métod fenomenològich
Descrission Descrive l'esperiensa sensa spieghé Evité le teorìe sientìfiche Arpresenté l'esperiensa vivùa
Anàlisi eidética Serca dl'essensa dij fenòmen Anàlisi dle struture necessarie Identificassion dj'element essensiaj
L'esemplificassion Usagi d'esempi concret Anàlisi dij cas particolar Generalisassion a parte da j'esempi
Scòle e corent
Fenomenologìa trassendental Edmund Husserl: redussion radical Serca dij fondament assolù Costitussion dël mond ant la cossiensa
Fenomenologìa esistensial Martin Heidegger: esse-ant-ël-mond Jean-Paul Sartre: l'esse e ël néant Atension a l'esistensa uman-a
Fenomenologìa dla carn Maurice Merleau-Ponty: ël còrp vivent La carn com dimension fondamental Përcussion e corporeità
Autor amportant
Edmund Husserl Arche ëd la siensa (1900-1901) Idèje I (1913) Crisi dle siense europee (1936)
Martin Heidegger Esse e temp (1927) La crìtica dl'idealism L'esse-ant-ël-mond
Maurice Merleau-Ponty Fenomenologìa dla përcussion (1945) Ël còrp com soget dël mond L'esperiensa ant 'l mond vivù
Aplicassion
An psicològìa Psicologìa fenomenològica Studi dl'esperiensa sogetiva Anàlisi djë stat ëd cossiensa
An psichiatrìa Karl Jaspers: psicopatologìa general Ludwig Binswanger: anàlisi esistensial Comprension dij disorder mentaj
An sj'art Fenomenologìa dl'art Anàlisi dl'esperiensa estética Studi dla përcussion artìstica
An siensa cognitiva Crìtica dël redussionism Valorissassion dl'esperiensa sogetiva Anfluensa an sla teorìa dla ment
Concet sentraj
Lë spantiament ëd cossiensa La cossiensa a l'é sempe an relassion con ël mond Strutura temporal dla cossiensa Continuament present-passà-futur
L'ambient ëd vita Ël mond com ambient ëd nòstre esperiense Strutura significativa dël mond Relassion antra soget e ambient
L'intersogetività L'esistensa dj'àutri soget La costitussion dël mond social Esperiensa condivisa dla realtà
Crìtiche
Sogetivism Arzigh ëd solipsism Dificoltà 'd fondé l'ogetività Problema dj'àutre ment
Mancansa d'ogetività Descrission sogetiva Dificoltà 'd verifiché le descrission Assensa d'un criteri ëd validità
Dificoltà metodològica La redussion a l'é difìcil da realisé Problema dl'epoché radical Buté an parèntesi le credense stabilìe
Anfluensa
An filosofìa Preparassion dl'esistensialism Anfluensa an sël post-struturalism Eredità an sjë studi contemporani
Ant le siense uman-e Antropologìa fenomenològica Sociologìa dla conossensa Studi dla religion e dla coltura
An architetura Fenomenologìa dlë spassi Esperiensa dj'ambient costruì Design fenomenològich
Eredità contemporania
Continuassion Arserca fenomenològica an vàire pais Archivi Husserl an Belgi Publicassion e studi continuà
Svilup recent Fenomenologìa neuro-cognitive Aplicassion an psicologìa clìnica Anfluensa an sjë studi ëd cossiensa
Vëdde 'dcò Esistensialism Filosofìa dla cossiensa Ermanentologìa Filosofìa continental Edmund Husserl
Bibliografìa Husserl, E., Idèje për na fenomenologìa pura, 1913 Heidegger, M., Esse e temp, 1927 Merleau-Ponty, M., Fenomenologìa dla përcussion, 1945
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Stòria dla filosofìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI