thumb|Distribussion d'inseticida a spala N'inseticida a l'é na sostansa chìmica o biològica dovrà për massé o controlé j'inset ch'a fan dann a le piante, a j'animaj o a l'òm. A l'é un-a dle categorie prinsipaj ëd pesticida.
Stòria Ant l'antichità as dovravo sostanse naturaj com la sënner, ël sofro o dle piante (piretr, nicotin-a) për protege le colture. L'era moderna dj'inseticida a l'é ancaminà ant ël sécol XIX con l'usage d'arsénich e d'àutri compòst mineraj. Dòp la Sconda guèra mondial, a son ëspantiasse j'inseticida sintétich, com ël DDT e j'organofosfà.
Classificassion J'inseticida as peulo classifichesse an vàire manere:
Second la composission chìmica: Organoclorur: com ël DDT. A son për la pì part bandì për soa persistensa ant l'ambient. Organofosfà: com ël malathion. A son meno persistent ma pì tòssich për j'uman e j'animaj. Carbamà: com ël carbaryl. Piretròid: sintétich ch'a smijo a la piretrin-a natural. A son pì sicur për ij mamìfer. Neonicotinòid: com l'imidacloprid. A son dovrà dzortut për la conciatura dle smens. Inseticida biològich: a deuvro microorganism (com ël Bacillus thuringiensis) o sostanse naturaj.
Second la manera d'assion: Inseticida ëd contat: a masso j'inset quand a toco la sostansa. Inseticida sistémich: a son assorbì da la pianta e a masso j'inset quand a na mangio le feuje o la linfa. Inseticida da ingestion: a deuvo esse mangià da l'inset për fé efet.
Utilisassion J'inseticida a son dovrà an: Agricoltura: për protege le colture da j'inset (àfidi, tignòle, coleòter). Sanità: për controlé j'inset ch'a trasmëtto maladìe (zanzare, poj). Doméstich: për eliminé j'inset ant le ca (furmije, babòje, cimiss).
Problem e crìtiche L'usage tròp bondos e nen controlà dj'inseticida a peul porté a: Resistensa: j'inset a peulo dventé resistent al velen. Inquinament dël teren, dl'eva e dl'aria. Dann a la salute uman-a e a j'animaj nen bersaj (com j'avije). Ridussion dla biodiversità: a masso ëdcò j'inset ùtij.
Për sòn, a l'é important dovré j'inseticida an manera responsàbil, con la lòta integrà e an preferend coj seletiv e men persistent.
Categorìa:Agricoltura Categorìa:Tecnologìa Categorìa:Siense agrìcole Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI