As línguas jirajaranas formam uma família de línguas ameríndias extintas da Venezuela.

Línguas As línguas jirajaranas são:

Língua jirajara Língua ayomán Língua gayón

Vocabulário Alguns nomes de plantas e animais nas línguas ayamán e gayón Oramas (1916):Oramas, Luis R. 1916. Materiales para el estudio de los dialectos Ayamán, Gayón, Jirajara, Ajagua. Caracas: Litografía del Comercio.

Português Espanhol Ayamán Gayón coatá mono (Ateles sp.) dú, chuko bugio araguato (Mycetes seniculus) dug dut onça-preta tigre (Felis onza) boosing, boosin-suggo, boshí-shashá bosín, bosin-dut onça-parda león (Felis concolor) bosin-sút, bosin-si-girut, araoro-bos-hin maracajá cunaguaro (Felis macrura) araoró auro, rauró veado (cariacu) venado (Cervus virginianus) aguí, anguiye jaguio veado-catingueiro matacán (Cervus simplicicornis) suelde anta danta (Tapirus terrestres) yallé paca lapa (Coelogenys paca) araguá cutia acure o picure (Dasyprocta aguti) akurí tapiti conejo (Lepus brasiliensis) soux sáp, sop quatipuru ardilla (Sciurus aestuans) buyeille rato ratón digupe tatu-galinha cachicamo (Dasypus sp.) doux dot, dok tamanduá-bandeira oso palmero (Myrmecophaga jubata) boois caititu váquira (Dicotyles torquatus) moñdu, mondus cachorro-do-mato zorro (Canis azarae) maharí guarjen, guajaren jaratataca mapurite (Mephitis mapurite) ahareu tamanduá-mirim guarije, oso hormiguero blanco (Myrmecophaga sp.) arijí gambá rabipelado (Didelphys cancrivora) arrabe-ehetao porco marrano maño, mohoins moy, moí cachorro perro perú, peerú aurí vaca vaca pakáse jajás-kut, paká jabuti morrocoy (Testudo tabulata) añamurí, namurí, sakokoche iguana iguana (Iguana tuberculata) jax lagarta lagarto (Ameiba vulgaris) eyapiá kinzuzú cobra culebra jusjí jují cascavel culebra cascabel (Crotalus horridus) jusjí-tañá, jují-tanña surucucu culebra mapanare (Lachesis mutus) jusjí-morixes jiboia culebra traga-venado (Boa constrictor) jusji-okuruguá jacutinga pava (Penelope pipile) jokgo mutum paují (Crax daubentoni, etc.) suhunhí sinhío galo gallo digaró galinha gallina digaró digaró urubu-de-cabeça-preta zamuro (Cathartes atratus) samor mosken urubu-de-cabeça-vermelha oripopo o catanejo (Cathartes aura) yakrá sakrá, yakrá urubu-rei rey zamuro (Gyparchus papa) ñuhumontay gavião gavilán tuhúes, ebisluye papagaio loro (Conurus sp.) arasig, korá pomba-amargosa paloma turca (Columba plumbea) tojós el-bú pica-pau carpintero (Dryocopus lineatus?) terjur saúva bachaco sakó milho maíz (Zea mays) dos, dox, pigüio, oishi dos, dosivót banana plátano (Musa paradisiaca) paratán mandioca yuca (Manihot sp.) autugá, taon tonhónb taioba ocumo (Colocasia esculenta) kumus batata batata (Batatas edulis) bí bit abóbora auyama (Cucurbita pepo) yax feijão preto caraota (Phaseolus sp.) kunún, suhuin, jótaga kou-noñ, eskonún feijão chivata (Phaseolus sp.) serarías guandu quinchoncho (Cajanus indicus) biruís café café kappe tabaco tabaco (Nicotiana tabacum) sohó mamão lechoza (Carica papaya) araká, aoraká mamoncillo mamón (Melicocca bijuga) supóho cedro cedro (Cedrela odorata) sehedrú açacu jabillo (Hura crepitans) groste agave cocuy (Agave americana) yuupa, yuguspá

Comparações lexicais Alguns paralelos lexicais entre o ayomán e o timote (Jolkesky 2016):Jolkesky, Marcelo Pinho De Valhery. 2016. Estudo arqueo-ecolinguístico das terras tropicais sul-americanas. Doutorado em Linguística. Universidade de Brasília.

Português Ayomán Timote eu (1.S) a, ã- an águia hʷe/ɡʷe kʷe/ɡʷe barriga ju iʃu cabeça/rosto tek te ‘rosto’ carne ʧuu ʧorok comer ɲami nam dente kinan kunanuʧ dormir kin keun frio ʧat ʧauʧ lenha/madeira sip -sep mãe mama mám pai taita tata mandioca/milho dos/dox tosmus ‘mandioca’ mulher/moça kobas/kopa ‘moça’ kuapa ‘mulher’ nariz ɡin/kin kəng pedra doas toabe tabaco soho/soo koho terra dap tapo

Alguns paralelos lexicais entre o ayomán e o sapé (Jolkesky 2016):

Português Ayomán Sapé água in inam águia hʷe/ɡʷe kui cabaça ku iku carne (h)iman mɨan cobra uɡi ke fogo ʃuɡ ‘fogão’ ʃoko homem unu ‘rapaz’ uru intestino poh pukui mulher kobas/kopa ‘moça’ kapai onça boʃin putʃin pedra dəɡ takua peixe bau pə rabo/penis jopid ‘pênis’ upi ‘rabo’ ruim iminaʃe imirontʃe

Alguns paralelos lexicais entre o ayomán e o puinave (Jolkesky 2016):

Português Ayomán Puinave tu ba- bã- aldeia ñan [ɲãn], ñam [ɲãm] ‘conuco’ jãd [ɲãn] avô tum [tum] ‘idoso’ dob [dom] cabaça kub [kub] kõbja [komja] doer sigi- [siɡi-] sik [siɡ] fogo du [du] dɤː peixe bam wob [βom] plural -us -ot raposa yu, llu jot sol Gayón yivat, yibát jãbãt [ɲãmãt] tamanduá bohois [boʔois], bohí [boʔi] boi tatu doux [dowx] doː

Categoria:Línguas ameríndias