L'Asturian o Bable (asturianu o bable) el xe ła łéngua romanxa del grupo ìbero-romanxo, sotogrupo Asturian-łeonéxe, parlada inte ła Asturie, Spagna.L'asturian, insieme col łeoneze e el mirandeze, el fa parte del grupo lenguìstego łeoneze o asturian-łeoneze. Łocudori El nùmaro de łocudóri el xe stimà in sérca 150 000 persóne (2010). De ste qua, parò, sól 90 000 łe parla asturin cofà prima łéngua.

Evołusion e espansion ła orixen del asturiano e de łe só variante è il Łeoneze, il ła risal ai primi del sècol X, co łe Asturie łe faxea part del regno cristian de Łèon. Il łeonéxe no'l se ga evolvést dal castełian, ma parałełaménte a sto qua, da łe parlae tardo-łatine de ła Spagna setentional, ùnega part de ła penìxoła ibèrege a no èsar stada conquistada dai àrabi. Tutavìa el ga subìo łe influénse, col ténp, de łe łéngo visine: gałaigo-portoghéxe a òvest e catełian a est.

L'anesion del regno de León da parte del regno de Castija inte el 1230 la ga ridoto de un bel po' le posibiità de espansion lengoistega leonese ne l'ànbito de la Reconquista, e isteso l'inportanza stessa de la łéngua la xe diminuia. Sotoposto a la forte presion del castejan, devegnesto łéngua ufizial in sèvito a l'union de le corone de Castija e de Aragona, il leoneze el ga finio par esar sopiantà da questo, sora-de-tuto inte i teritori de recente espansion.

Łéngue de łe Asturie Inte el teritorio de el Principado de Asturias convive tre łéngue dinstìnte: ł'asturian, el gałisian e el castełan. Sta situasion łenguìstega ła xe el rexultado de ła storia de el ponente ibèrego e de ł'antigo Regno de Łion. Ł'asturian el xe na łéngua romanxa che ła fa parte de el Grùppo Łenguìstego Łionéize, insieme al Llïonés e al mirandéize.

Ła so normativizasion ofisiałe ła xe scominsià inte el 1980 co ł'Academia de ła Llingua Asturiana, che ła ga fisà na nòrma par i diałeti çentrałi de ła rejon.

Inte ła parte de ponente de łe Asturie, drento ła xona de ł'Eo-Navia, se parla el gałisian (ciamà anca eonaviego), che el xe na variêtæ de el ràmo gałaigo-portoghéxe.

Infin, el castełan el xe ła łéngua ofisiałe de el Stato spagnoło e el xe doparà in tuta ła rejon cofà łéngua de ła dministrasion. Sto cuadro de coexistensa el xe reconosùo drento el Statuto de Autonomia de łe Asturie, che el ga el conpito de avardar el patrimonio łenguìstego łocałe in acordio co ła Carta eoropèa de łe łéngue regionâli o minoritâie.

Normativizasion de ła łéngua asturiana Ła normativizasion de ł'asturian ła ga avùo el so inàndio ofisiałe inte el 1980 co ła nasita de ł'Academia de ła Llingua Asturiana, organitzo de el Principado de Asturias che el ga codifegà na nòrma par cueła rejon baxada sora i diałeti de el çentro. Sto proçeso de standarizasion el ga fisà na gramàtega e un disionàrio che i dinstingue ł'asturian dal łionéze e mirandéze par de łe difarense morfołògeghe de rilièvo.

Parangon con el Grùppo Łenguìstego Łionéize Ł'asturian el fa parte de el scistema lenguìstego de ponente d'Eoropa ciamà Grùppo Łenguìstego Łionéize, insieme al łionéize e al mirandéize. In sta tabèła chi se pol vardar łe diferense fonèteghe e łe isoglose che łe dinstingue łe varie łéngue de sto grupo inte el cuadro de łe łéngue romanze.

Latin Llïonés Asturian Mirandéze Vèneto Spagnoło Portoghéize Lìgure maneana mannana mañana manhana domàn mañana amanhã domàn legionensis Llïonés lleonés lhionés łionéze leonés leonês lionéize factum feichu fechu feito fato hecho feito fæto ferrum fierru fierro fierro fero hierro ferro fêro pessulare pechare cerrar cerrar serar cerrar fechar serâ Hispania Hespanna España Spanha Spagna España Espanha Spàgna planum chanu llanu lhano pian llano chão ciàn cicuma curuxa curuxa coruja barbaian lechuza coruja çìve panatarium panadeiru panaderu panadeiro forner panadero padeiro panatê impluivinare chuvisnare lloviznar chuviscar piovesinar lloviznar chuviscar scioierâ werra gerra guerra guerra guera guerra guerra guæra

asturian asturian Categoria:Łéngue romanxe