thumb|Ulica Ogrodowa przy ul. Solnej przed 1939, po prawej kamienice nr 1 i 3 thumb|Drewniane domy przy ulicy (nr 65, 67 i 69) w latach 30. XX wieku thumb|Ulica przy ulicy Wroniej, widok w kierunku zachodnim (2023) Ulica Ogrodowa – ulica w dzielnicy Wola w Warszawie.

Historia Ulica, dawna droga narolna włóki Klucznikowskiej, została wytyczona po 1765. Nadana w 1770 nazwa pochodzi od licznych tam wtedy ogrodów. Ulica zaczynała się przy ul. Solnej (współcześnie al. Jana Pawła II) i biegła na zachód, do wału miejskiego (ul. Okopowa). W 1784 przy Ogrodowej znajdowało się 57 domów i dworków drewnianych, pięć domów murowanych i dwa browary. Szybkie tempo zabudowy wynikało m.in. z bliskiego sąsiedztwa ul. Chłodnej, będącej główną arterią wylotową z miasta w kierunku zachodnim.

Pod koniec XVIII wieku ulica została wybrukowana. W 1806 na obszernej posesji na rogu ulic Ogrodowej i Białej powstała garbarnia należąca do Jana Temlera (przeniesiona w 1858 na ul. Okopową).

W 1842 w wyniku pożaru zniszczeniu uległa zabudowa 16 posesji znajdujących się przy ulicy. Na przełomie lat 50. i 60. przy Ogrodowej zaczęły powstawać pierwsze kilkupiętrowe kamienice. W 1867 przy ul. Okopowej, przy wylocie ul. Ogrodowej, powstało wielkie targowisko Kercelak. Na przełomie XIX i XX w. zlikwidowano ostatnie ogrody, którym ulica zawdzięczała nazwę. W 1896 w przebudowanej kamienicy nr 17 rozpoczął działalność prywatny zakład leczniczy Marii Szlenkierowej, dając początek działalności filantropijnej rodziny Szlenkierów. Na początku XX wieku i w okresie międzywojennym przy ulicy działało wiele małych i średnich zakładów przemysłowych różnych branż. W 1910 pod numerem 32 zbudowano kompleks fabryczno-biurowy Fabryki Chemicznej M. Leszczyński i S-ka, który w okresie międzywojennym został rozbudowanyJ. Konik, Drakon wszechobecny – smok na kałamarzu a sprawa polska, „Mówią Wieki“, 6/2025, s. 66 i 67.. Pod numerem 62 powstały magazyny i stajnie przedsiębiorstwa przewozowo-spedycyjnego Węgiełek i S-ka, a naprzeciwko (pod nr 65) jego właściciel wybudował zachowaną kamienicę z oficynami. Ulica była wtedy wybrukowana kamieniami polnymi; w latach 30. wyasfaltowano jej odcinek między ulicami Solną i Białą.

W latach 1935−1939 na działce między ulicami Leszno i Ogrodową wzniesiono monumentalny gmach Sądu Grodzkiego według projektu Bogdana Pniewskiego (ponieważ mieściły się tam również Sąd Okręgowy i Sąd Pracy był on nazywany zwyczajowo „gmachem sądów“).

Przed 1939 Ogrodowa należała do najgęściej zabudowanych i zaludnionych ulic w tej części miasta. Duży odsetek jej mieszkańców stanowili Żydzi, do których należała ok. połowa budynków znajdujących się przy ulicy. Jej zabudowa nie ucierpiała w czasie obrony Warszawy we wrześniu 1939.

W listopadzie 1940 ulica znalazła się, poza odcinkiem na zachód od ul. Wroniej oraz fragmentu przy gmachu sądów i ul. Białej, w obrębie utworzonego przez władze niemieckie getta. W grudniu 1941 z dzielnicy zamkniętej wyłączono odcinek Ogrodowej znajdujący się między ulicami Wronią i Żelazną. Pozostała część została w całości wyłączona z getta i włączona do „aryjskiej“ części miasta w sierpniu 1942, w trakcie wielkiej akcji deportacyjnej (wywózek Żydów do obozu zagłady w Treblince). Od wiosny 1942 do września 1942 pod nrem 17 mieściła się siedziba Żydowskiej Służby Porządkowej. Gmach sądów przez cały czas istnienia getta pełnił swoją podstawową funkcję i stanowił enklawę w dzielnicy zamkniętej, z dostępem dla Żydów od strony ul. Leszno, a dla mieszkańców „aryjskiej“ części Warszawy od strony ul. Ogrodowej, przez wyłączoną z getta jezdnię ulicy Białej.

W pierwszych dniach powstania warszawskiego na wschodnim odcinku ulicy (od ulicy Solnej do Żelaznej) zbudowano pięć barykad. W tej części miasta walczyli m.in. żołnierze z oddziału „Leśnik”, którzy zajęli gmach Sądu Grodzkiego. 7 sierpnia 1944 rejon ulicy został opanowany przez nacierających w kierunku Ogrodu Saskiego Niemców, zmuszając powstańców dowodzonych przez Gustawa Billewicza ps. „Sosna“ do wycofania się z gmachu sądów. Niemcy wymordowali wtedy część mieszkańców i podpalili budynki znajdujące się przy ulicy.

Po wojnie fragment miasta, przez który przebiegała ulica, był nazywany Dzikim Zachodem. Większość uszkodzonych XIX-wiecznych kamienic rozebrano i wyburzono relikty zabudowy przemysłowej. Przy ulicy powstały pięciopiętrowe budynki osiedla Mirów zbudowanego według projektu Tadeusza Kossaka w latach 1949–1960 między ulicami: Orlą, al. Świerczewskiego (od 1991 al. „Solidarności”), Żelazną, Chłodną i Elektoralną. Ulica na odcinku od ul. Marchlewskiego (al. Jana Pawła II) do Żelaznej została poszerzona.

Przed budynkiem nr 56 zachowano fragment oryginalnego bruku z kamieni polnych, a na dalszym, zachodnim odcinku ulicy pas bruku ujęty z obu stron kostką.

We wrześniu 2021 na ścianie domu nr 67 odsłonięto mural autorstwa Bruno Neuhamera poświęcony Janowi Lityńskiemu.

Ważniejsze obiekty Gmach Sądu Grodzkiego Biurowiec City Gate

Obiekty nieistniejące Kercelak

Przypisy

Ogrodowa Kategoria:Mirów (Warszawa)