Zdzisław Stanisław Janeczek (ur. 3 lipca 1954 w Siemianowicach Śląskich) – działacz podziemia niepodległościowego, polski historyk.
Syn Stanisława Kazimierza i Renaty Cecylii z domu Buroń; działacz opozycji antykomunistycznej i „Solidarności”, polski historyk. Badacz dziejów nowożytnej Polski, w szczególności zagadnień dotyczących powstań narodowych i Sejmu Wielkiego.
Rodzina Dorastał w rodzinie o tradycjach niepodległościowych (wujowie mamy: Domin Brandys (nr obozowy 1463), Augustyn Kadłubek (n.o 28870) i Józef Kozubik (n.o 11127), jako powstańcy śląscy zginęli w KL Auschwitz; ze strony ojca kultywowano pamięć roku 1863 i Legionów Józefa Piłsudskiego; stryjowie byli żołnierzami września 1939 r. i ZWZ-AK, najbliżsi członkowie rodziny walczyli w Powstaniu Warszawskim 1944 r., ojciec chrzestny Leopold Słowik był uczestnikiem wojny 1920 r. i kawalerem Krzyża Legionowego). Protoplaści w linii męskiej używali przydomka vel Bernach, co odnotowują od XVIII w. metryki kościoła pw. św. Franciszka Ksawerego w Krasnymstawie, pełniącego funkcję katedry chełmskiej.
Działalność Naukowa Studiował na Uniwersytecie Śląskim, w Katowicach, na Wydziale Nauk Społecznych – mgr 1977 r. Na Wydziale Historyczno-Filozoficznym Uniwersytetu Łódzkiego – dr 1987 r. Uczeń prof. Jana Lubicz-Pachońskiego i prof. Henryka Kocója. W latach 1977–1984 profesor szkoły średniej, wykładowca historii w I Liceum Ogólnokształcącym im. Jana Śniadeckiego w Siemianowicach Śląskich.; założył uczniowski „Teatr Faktu Historycznego”, w którego repertuarze znalazły się teksty oparte na literaturze Wielkiej Emigracji; zorganizował w 1980 r. uroczyste obchody 150 rocznicy Powstania Listopadowego; głównym punktem programu było widowisko historyczneKronika I LO im. Jana Śniadeckiego w Siemianowicach Śl.; Siemianowickie "Ateny ". Jubileusz 100-lecia I Liceum Ogólnokształcącego w Siemianowicach Śląskich 1923-2023. Wyd. Muzeum Miejskie w Siemianowicach Śląskich. Siemianowice Śląskie 2023, s. 143. Od 1985 r. starszy asystent – Instytut Literatury i Kultury Polskiej UŚ w Katowicach; następnie od 1987 do 1992 r. adiunkt – Instytut Nauk Społecznych (Wydział Handlu, Transportu i Usług) w Uniwersytecie Ekonomicznym im. Karola Adamieckiego w Katowicach; adiunkt – Katedra Nauk Humanistycznych (Wydział Ekonomii) 1992–2007, starszy wykładowca – Katedra Zarządzania Publicznego i Nauk Społecznych (Wydział Ekonomii) od 2007 r. Ponadto pełnił obowiązki prodziekana ds. studenckich – Wydział Ekonomii 1996–1999, następnie prodziekana ds. edukacji – Wydział Ekonomii 1999–2002, był wieloletnim kierownikiem Zakładu Historii Gospodarczej i Politologii (Katedra Nauk Humanistycznych, Wydział Ekonomii) 1996–2008Księga Jubileuszowa. 75 lat Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. Katowice 2013, s. 2013, s. 149-150.
Autor 411 publikacji (autorskich zwartych, współautorskich zwartych i redakcji naukowych, niektóre były tłumaczone na języki obce: rosyjski, ukraiński i angielski), artykułów drukowanych m.in. w „Studiach Historycznych”, Roczniku Muzealnym, „Universitatis Gedanensis”, „Przeglądzie Historycznym”, Polskim słowniku biograficznym. Ponadto jego teksty ukazały się w cyklu Prac Instytutu Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Śląskiego, Prac Naukowych Uniwersytetu Śląskiego, Prac Naukowych Wydawnictwa Akademii Ekonomicznej im. K. Adamieckiego, Prac Naukowych Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego oraz Rozpraw Wydziału Historyczno-Filologicznego Towarzystwa Naukowego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Wydawnictw Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie i Fundacji Polonia Restituta – Sulejówek. Osobną grupę stanowią publikacje będące owocem współpracy z Muzeami w Siemianowicach Śląskich, Chorzowie, Zamościu i Łucku oraz z Uniwersytetem w Mińsku („Biełorusskij sbornik” Sankt-Petersburg) i Uniwersytetem Śląskim w OpawieJak zostałem historykiem. Wyd. Muzeum Miejskie. Siemianowice Śląskie 2017. Uczestnik ponad 70 międzynarodowych i krajowych konferencji naukowych. M.in. był zaangażowany w projekt Rozbite Imperium. Cykl konferencji i debat na stulecie odzyskania niepodległości przez państwa powstałe po upadku Imperium Rosyjskiego. Grant Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP. Realizacja Fundacja Niepodległości, miejsce konferencji – Narodowa Akademia Nauk Ukrainy, Kijów 2017. Wówczas to zaprzyjaźnił się z prof. Jazapem Januszkiewiczem, białoruskim historykiem i literatem z Ziemi Mińskiej, badaczem twórczości Stanisława Moniuszki i dziejów powstania styczniowego na obszarze Wielkiego Księstwa Litewskiego. Preludium do tej znajomości było uczestnictwo w III Międzynarodowej Konferencji w Mińsku: „Kniga Biełarusi: Powiaz czasow” zorganizowanej przez Białoruską Bibliotekę Narodową, pod patronatem Ministerstwa Kultury Republiki Białoruskiej, Departamentu do Spraw Spuścizny Historyczno-Kulturalnej i Rewaloryzacji, Białorusko-Polskiej Komisji Konsultacyjnej do Spraw Spuścizny Historyczno-Kulturalnej, Mińsk 16–17 września 2003. Wcześniej w latach 1988–1991 pracował w Ogólnym Interdyscyplinarnym Zespole Naukowo-Badawczym „3 Maja w tradycji i kulturze polskiej” zawiązanym przy Instytucie Historii Uniwersytetu Łódzkiego. Ponadto uczestniczył w Międzynarodowym Sympozjum na temat: Powstanie Listopadowe: uwarunkowania – bilans – porównania zorganizowanym z inicjatywy Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Historycznego i przy współudziale Polskiej Akademii Nauk Komitetu Nauk Historycznych i Instytutu Badań Literackich (Warszawa 1981), a także w Sympozjum Międzynarodowym nt. „Dzieło 3 Maja próbą ratowania niepodległości Rzeczypospolitej”, zorganizowanym przez Fundację „Polonia Restituta” w Warszawie 2 V 1991 r. Członek stałej Komisji Historii Śląska Stacji Naukowej Polskiej Akademii Umiejętności w Katowicach od 18 II 2014 r.; przewodniczący Rady Muzealnej Muzeum Miejskiego w Siemianowicach Śl. od 2010 r.; członek Komitetu Redakcyjnego „Rocznika Muzealnego” od 2002 r.; członek wspierający Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych w Krakowie – Koło Polskiej Akademii Nauk; członek Komitetu Założycielskiego Instytutu im. Wojciecha Korfantego w Katowicach z filią w Krakowie – instytucji promowanej przez TOZKP z oficjalnym poparciem Prezydium Polskiej Akademii Nauk w Krakowie oraz Zgromadzenia Ogólnego Polskiej Akademii Umiejętności; członek Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, Stowarzyszenia Inżynierów Techników Górniczych (SITG) oraz Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich.
Działalność Publiczna Przynależał do NSZZ „Solidarność” Region Śląsko-Dąbrowski od 1 IX 1980 r. (w 1981 r. był delegatem Regionu Śląsko-Dąbrowskiego na Zjazd Historyków NSZZ „Solidarność” w Warszawie, podczas którego wyłoniono Komisję do rozmów z rządem w kwestii nowych programów podręczników historii), w latach 1980–1981 był współpracownikiem Międzyzakładowej Komisji Założycielskiej Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” formującej się przy Kombinacie Budownictwa Węglowego „Fabud” w Siemianowicach Śląskich i konsultantem odpowiedzialnego za Radio „Solidarność”, Jerzego Cabona, pracownika Śląskich Zakładów Przemysłu Cukierniczego Hanka S.A. Wchodził razem z Wiesławem Przybyłkiem i Marianem Ignasiakiem w skład redakcji organu prasowego tej struktury, ukazującego się od października 1980 r. „Biuletynu Informacyjnego NSZZ Solidarność KBW Fabud Siemianowice Śląskie”. Zajmował się kolportażem wydawnictw niepodległościowych i opozycyjnych. W latach 1980–1981 był członkiem Zarządu Regionalnej Komisji Historycznej przy NSZZ „Solidarność” Region Śląsko-Dąbrowski. Po wprowadzeniu stanu wojennego kontynuował działalność opozycyjną. Organizował pomoc dla rodzin osób internowanych, przechowywał pieczęcie i sztandary związkowe. W latach 1982–1989 prowadził kolportaż wydawnictw i ulotek opozycyjnychSiemianowicki Rocznik Muzealny. Nr 19, Siemianowice Śl. 2020, str. 17, 21, 23-24, 63, 72-73, 81.
Od 2016 r. redagował dział historyczny Śląskiego Kuriera „Wnet”, którego naczelnym redaktorem była działaczka opozycji antykomunistycznej Janina Jadwiga Chmielowska; nawiązał wówczas współpracę z literatem i drukarzem Piotrem Hlebowiczem, działaczem podziemia niepodległościowego oraz Karolem Gwoździewiczem, kolporterem niezależnych wydawnictw, aktywistą podziemnej „Solidarności”, potomkiem legionisty J. Piłsudskiego i powstańców śląskich, bojowców Grupy „Wawelberga”.
Od 1978 r. członek i wieloletni wiceprezes Towarzystwa Przyjaciół Siemianowic Śląskich. W latach 1994–2005 – prezes Siemianowickiego Towarzystwa Oświatowego im. Wojciecha Korfantego (STO). Inne: radny miasta Siemianowice Śląskie z listy NSZZ „Solidarność” i Stronnictwa Demokratycznego (SD) – 1984–1988, dokooptowany z listy Siemianowickiego Towarzystwa Oświatowego im. Wojciecha Korfantego (STO) – 1994–1999, z listy Akcji Wyborczej „Solidarność” – 1999–2003; Zarząd Główny Krajowego Towarzystwa Obrony Zachodnich Kresów Polski z siedzibą w Krakowie członek od 2000 r., (w jego składzie współpracował z Jadwigą Rudnicką, działaczką społeczną, posłanką na Sejm I kadencji i senator VI kadencji, historykiem prof. Zygmuntem Woźniczką, Stanisławem Janem Rostworowskim, publicystą i katolickim działaczem społecznym, posłem na Sejm VI, VII, VIII kadencji, Teresą Stanek, córką Jana Emila Stanka komendanta Śląskiego Legionu AK oraz Arturem Janickim, znanym krakowskim dokumentalistą, scenarzystą, reżyserem i operatorem);https://rejestr.io/krs/161397/towarzystwo-obrony-zachodnich-kresow-polski Rada Programowa Stowarzyszenia „Polski Śląsk” (2003 r.), Komitet Społeczny „Polonia Restituta” – przewodniczący – 1994–1995, Fundacja „Pałac” członek założyciel – 1990 r., Rada Wydawnicza Muzeum Miejskiego w Siemianowicach Śląskich członek od 2002 r.
Odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – 2020 Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” – brązowy – 2019 Złoty Krzyż Zasługi – 2009 Srebrny Krzyż Zasługi – 1997 Krzyż Wolności i Solidarności – 2019 Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości – 2019 Medal Komisji Edukacji Narodowej – 1998 Złota Odznaka Honorowa za Zasługi ... dla Województwa Śląskiego – 2014 Medal Solidarności – 1996 Medal Zasłużonemu dla Miasta Siemianowice Śląskie – 2005 Medal „Serce Solidarności” – 2007 Laur Bytkowski – 2007 i Laur Siemiona – 2010 „w uznaniu naukowych zasług na niwie historii i kultury miasta” przyznane przez: Towarzystwo Przyjaciół Bytkowa oraz Towarzystwo Przyjaciół Siemianowic Śl. Odznaka Działacza Opozycji Antykomunistycznej (status osoby represjonowanej) – 2019 Medal „Pro Bono Poloniae” – 2023.
Wyróżnienia i nagrody Dwukrotny laureat Fundacji Nagród i Wyróżnień im. Bohaterów Wieży Spadochronowej w Katowicach (1996, 1998) Wyróżnienie na XIV Wrocławskich Targach Książki Naukowej przyznane za książkę: Ród Potockich w odmęcie historii (XVII-XX wiek). Wyd. AE. Katowice 2007 (2010) Wyróżnienie na XVI Wrocławskich Targach Książki Naukowej przyznane za książkę: Poczet dowódców powstań śląskich 1919–1920–1921. Wybrane sylwetki. Wyd. AE. Katowice 2010 Laureat naukowej nagrody rektorskiej w latach: 1991, 1993, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000. 2001, 2002, 2006. 2007, 2008, 2009, 2010 Wyróżniony Laurem Prezydenta Miasta Siemianowice Śl. – w 1996 roku
Najważniejsze publikacje Marszałek Wielki Litewski Ignacy Potocki (1750–1809). Katowice 1992. Górnicze varia. Katowice 1996. Siemianowicki słownik biograficzny. Suplement do monografii „Od Sancovic do Siemianowic”. Katowice 1996. Jan Zbigniew Lubicz-Pachoński. Szkic do portretu uczonego. Bibliografia prac prof. dr. hab. Jana Lubicz-Pachońskiego, [w:] Czasy Kościuszki i Napoleona. Jan Zbigniew Lubicz-Pachoński jako badacz epoki. Pod red. Zdzisława Janeczka. Wyd. AE. Katowice 2001; s. 13–97. Śląsk wobec polskich walk narodowowyzwoleńczych 1768–1918. Wyd. AE. Katowice 2001. Rola polityczna marszałka litewskiego Ignacego Potockiego w okresie Sejmu Wielkiego 1788–1792. Wyd. AE. Katowice 2005.