Bezirk Sądowa Wisznia – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasto Sądowa Wisznia.
Historia
Bezirk Sądowa Wisznia utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Sądowa Wisznia objął obszar o wielkości 5,2 mil², zamieszkany był przez 26.085 ludzi i podzielony na 42 gminy katastralne, w tym jedno miasto (Sądowa Wisznia). Wszedł w skład cyrkułu przemyskiego, jako jeden z jego dziewięciu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.. Powiat posiadał eksklawę, obejmującą Jaremków i Michalewice, otoczoną ze wszystkich stron obszarem Bezirk Rudki w cyrkuł samborski.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów. Obszar zniesionego Bezirk Sądowa Wisznia wszedł wtedy w skład nowych powiatów mościskiego, gródeckiego i rudeckiego (vide podział w tabeli poniżej)Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. 19 czerwca 1867 (gmina Dołhomościska) i 1 stycznia 1891 (gmina Milczyce) częściowo zmieniono granice tych powiatówVerordnung des Ministers des Innern vom 19 Juni 1867, betreffend mehrere Aenderungen der neuen administrativen Bezirks-Abgränzung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum KrakauDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1890, Nr 35. 10 stycznia 1869 do powiatu mościskiego przydzielono gminę Zarzecze, której przynależność administracyjna w chwili reformy nie została ustalonaDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1869, nr 12. 1 sierpnia 1878 gminę Dołhomościska włączono z powrotem do powiatu mościskiegoDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1878, Nr 37 (s. 84, wykaz: ss.91–95).
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Sądowa Wisznia w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu 1Sądowa Wisznia (M)33954698mościski2Bortiatyn1816mościski3Księży Most143mościski4Zagrody434296mościski5Arłamowska Wola23061126mościski6Chorośnica z Nowosielicą1471460mościski7Czyżowice563275mościski8Dmytrowice z Łosiem1854856mościski9Dołhomościska2460995mościski19 czerwca 1867 włączono do powiatu gródeckiego.1 sierpnia 1878 włączono z powrotem do powiatu mościskiego.10Doliniany z Popielami i Komorowszczyzną1231463gródecki11Dobrzany z Putiatyczami3197W tym Dobrzany 2242 i Putiatycze 954.1238gródecki12Dydiatycze1537394mościski13Jaremków309105rudecki14Kulmatycze569328mościski15Milatyn z Barem1955798gródecki16Makuniów2222877mościski17Michalewice12221297rudecki18Wołczuchy1568704gródecki19Milczyce1709743mościski1 stycznia 1891 włączono do powiatu rudeckiego.20Mokrzany Małe1020412mościski21Mokrzany Wielkie1015334mościski22Hołodówka1844227mościski23Kocierzyn2720126mościski24Nikłowice942mościski25Orchowice–Spisano z Hołodówką.339mościski26Podliski1442926mościski27Wiszenka1361187mościski28Mistyce1726598mościski29Sanniki227mościski30Szeszerowice578246mościski31Królin452361mościski32Piaski1150141mościski33Tuligłowy342mościski34Zarzecze1467432mościskiDo powiatu mościskiego przydzielono dopiero 10 stycznia 1869, ponieważ przynależność administracyjna gminy w chwili reformy nie została ustalona.35Stojańce22971070mościski36Słabasz537146mościski37Słomianka389mościski38Twierdza1892762mościski39Wojkowice698404mościski40Zawadów334253mościski41Wołostków2330929mościski42Wołczyszczowice1636539mościski Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Sądowa Wisznia Sądowa Wisznia