Bezirk Chrzanów – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Wielkiego Księstwa Krakowskiego w Królestwie Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Chrzanów.
Historia
Bezirk Chrzanów utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Chrzanów objął obszar o wielkości 5,0 mil², zamieszkany przez 22.276 ludzi i podzielony na 28 gminy katastralne, w tym miasteczka Chrzanów i Trzebinia. Wszedł w skład cyrkułu krakowskiego, jako jeden z jego pięciu powiatów ziemskichAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855.. Od zachodu powiat graniczył z Królestwem Prus.
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów. Jednym z tych nowych powiatów był powiat chrzanowski, w skład którego wszedł w całości zniesiony Bezirk Chrzanów oraz Jaworzno i niemal cały mały powiat KrzeszowiceMariusz Paździora: Atlas historyczny ziemi chrzanowskiej, str. 38. Chrzanów: Miejska Biblioteka Publiczna w Chrzanowie, 2018. ISBN 978-83-923541-9-2Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator.
Naczelnicy powiatuMariusz Paździora: Poczet starostów powiatu chrzanowskiego, str. 5. Chrzanów: Miejska Biblioteka Publiczna w Chrzanowie, 2026. ISBN 978-83-976540-2-0. Antoni Kalitowski (1854) Aleksander Ziembicki (1854-1855) Józef Gerżabek (1855-1859) Carl Schmidt (1859-1867)
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Chrzanów w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu 1Chrzanów (m)22724568chrzanowski2Babice2689928chrzanowski3Balin2770943chrzanowski4Bobrek2702734chrzanowski5Bolęcin1219313chrzanowski6Chełmek1277850chrzanowski7Dąb635114chrzanowski8Dulowa1259188chrzanowski9Gorzów687591chrzanowski10Gromiec914907chrzanowski11Jankowice1501921chrzanowski12Karniowice950371chrzanowski13Kąty2317356chrzanowski14Kościelec1536487chrzanowski15Kwaczała25041432chrzanowski16Libiąż Wielki24031060chrzanowski17Libiąż Mały40861112chrzanowski18Mętków1823530chrzanowski19Młoszowa2292492chrzanowski20Ostropole3235chrzanowski21Piła530154chrzanowski22Płaza24101206chrzanowski23Pogorzyce1439349chrzanowski24Rozkochów1648721chrzanowski25Trzebinia (m)1242746chrzanowski26Trzebionka1245248chrzanowski27Zagórze2062882chrzanowski28Żarki27351038chrzanowski Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858 Mariusz Paździora: Atlas historyczny ziemi chrzanowskiej. Chrzanów: Miejska Biblioteka Publiczna w Chrzanowie, 2018. ISBN 978-83-923541-9-2 Mariusz Paździora: Poczet starostów powiatu chrzanowskiego, Chrzanów: Miejska Biblioteka Publiczna w Chrzanowie, 2026. ISBN 978-83-976540-2-0 Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Chrzanów Chrzanów