Bezirk Tyczyn – dawny powiat (Bezirk) kraju koronnego Królestwo Galicji i Lodomerii, funkcjonujący w latach 1854–1867. Siedzibą starostwa było miasteczko Tyczyn.
Historia
Bezirk Tyczyn utworzono w ramach reformy uwłaszczeniowej z okresu Wiosny Ludów (1848–1849), która likwidowała jurysdykcję właściciela ziemskiego nad poddanymi. W Galicji, dominium – jako podstawowa jednostka administracyjna i filar systemu feudalnego straciło rację bytu. Konieczne stało się zatem wprowadzenie nowego systemu administracyjnego, którego zręby powstały w latach 1851–1855. Nowy trójstopniowy podział administracyjny objął 21 cyrkułów (niem. Kreise), 179 małych powiatów (niem. Bezirke) i ponad 6000 gmin (niem. Gemeinde).
Bezirk Tyczyn objął obszar o wielkości 7,0 mil², zamieszkany przez 27.647 ludzi i podzielony na 33 gminy katastralne, w tym dwa miasteczka (Tyczyn i Jawornik). Wszedł w skład cyrkułu rzeszowskiego, jako jeden z jego jedenastu powiatówAllgemeines Landes-Gesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Galizien und Lodomerien mit den Herzogthümern Auschwitz und Zator und dem Großherzogthume Krakau. Jahrgang 1854, Lemberg 1855..
Po nadaniu Galicji autonomii oraz powołaniu samorządu gminnego i powiatowego w 1865 zlikwidowano cyrkuły (Kreise). Dotychczasowe małe powiaty (Bezirke) w liczbie 179, utrzymały się do 1867 roku, kiedy to w następstwie kolejnej reformy administracyjnej (23 stycznia 1867) zostały zastąpione przez 74 większych powiatów. Obszar zniesionego Bezirk Tyczyn wszedł wtedy w skład nowych powiatów rzeszowskiego i łańcuckiego (vide podział w tabeli poniżej)Verordnung des Staatsministeriums vom 23 Jänner 1867 über die Reform des politischen Verwaltung in den Königreich Galizien und Lodomerien mit dem Großherzogtum Krakau und den Herzogtümern Auschwitz und Zator. 1 czerwca 1906 dwie gminy (Hucisko i Widaczów) wyłączono z powiatu rzeszowskiego i włączono do powiatu przeworskiegoDziennik Ustaw i Rozporządzeń Krajowych dla Królestwa Galicyi i Lodomeryi wraz z Wielkiem Księstwem Krakowskiem. 1906, Nr 77.
Podział administracyjny (1854) +Podział administracyjny Bezirk Tyczyn w 1854 rokuLp.Gmina jednostkowaPowierzchniaLudnośćPowiat w 1867 po zniesieniu 1Tyczyn (m)16701373rzeszowski2Budziwój z Przylaskiem i DrabiniankąWieś Drabinianka należała do Bezirk Rzeszów. W skład Bezirk Tyczyn weszła zaledwie mała część Drabinianki po drugie stroniej kordonu.30601232rzeszowski3Lubenia28961308rzeszowski4Siedliska1546720rzeszowski5Sołonka1395341rzeszowski6Hermanowa3005863rzeszowski7Hyżne z Nieborowem i Nowąwsią34832025rzeszowski8Dylągówka1996711rzeszowski9Jawornik (m)2725763rzeszowski10Jawornik Dorf591rzeszowski11Widaczów532188rzeszowski1 czerwca 1906 włączono do powiatu przeworskiego.12Hadle2122516rzeszowski13Hucisko1097533rzeszowski14Szklary, Helenów i Kolanówka1654568rzeszowski15Grzegorzówka862400rzeszowski16Kielnarowa23271080rzeszowski17Straszydle36931171rzeszowski18Słocina z Podrochem i Nowąwsią1798836rzeszowski19Chmielnik, Lisi Kąt i Hajduki39231435rzeszowski20Borek Nowy z Czerwonkami i Wólką2738932rzeszowski21Borek Stary2596944rzeszowski22Lecka2425765rzeszowski23Zabratówka1562432rzeszowski24Błędowa1771606rzeszowski25Brzezówka1052400rzeszowski26Biała1367848rzeszowski27Wola Rafałowska1558559rzeszowski28Zalesie1393438rzeszowski29Matysówka1114460rzeszowski30Hussów39241311łańcucki31Albigowa32671124łańcucki32Kraczkowa z Cierpiszem39221456rzeszowski33Handzlówka2044716łańcucki Objaśnienie:
(M) = miasto; (m) = miasteczko
Przypisy
Bibliografia Handbuch des Lemberger Statthelterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1858. Lemberg, 1858. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim.
Kategoria:Historia Tyczyna Tyczyn