Kamienica Górskich – kamienica z 1607 roku w Kazimierzu Dolnym w województwie lubelskim, wpisana do rejestru zabytków nieruchomych województwa lubelskiego; siedziba urzędu miasta.
Historia Budynek wzniósł kazimierski patrycjusz i wójt Warzyniec Górski w 1607 roku. Był on postrzegany jako jeden z najbogatszych mieszczan Kazimierza. Jego konkurentami była rodzina Przybyłów (zob. kamienice Przybyłów). Kamienicę zamieszkiwali Mniszchowie, Lubomirscy, Jabłonowscy i Sapiehowie, którzy zajmowali się prowadzeniem interesów w Kazimierzu.
Budynek spłonął w 1915 roku, odbudowano go i odrestaurowano po pożarze w latach 1926–1927 i z tego okresu pochodzi jego obecny wygląd; restauracja przebiegła pod kierownictwem Jerzego Siennickiego, który także zaprojektował wygląd nowej attyki. Resztki dawnej attyki zachowały się do 1933 roku, miała ona rząd pilastrów bez koronki; fasada do wysokości attyki ma autentyczny wygląd. W latach 50. XX wieku kamienica była wolnostojąca, gdyż sąsiadujące z nią kamienice nie zachowały się. 5 marca 1953 została wpisana do wojewódzkiego rejestru zabytków.
Budynek współcześnie pełni rolę ratusza. Przeprowadzono m.in. wymianę okien, lecz obiekt wymaga także odgrzybienia i wymiany dachu.
Architektura Budynek wzniesiono przy ul. Senatorskiej, wówczas zwanej nad Rzeką (dziś pod numerem 5); jest to najstarsza zachowana kamienica przy tej ulicy. Znajdowała się niegdyś na rogu ulicy Klasztornej. Na parterze znajduje się brama i dwa bliźniacze okna, a na piętrze dwie pary takichże okien, przy czym prawa para okien jest mniejsza (dwie izby dwuokienne są nietypowe dla architektury Kazimierza Dolnego). Okna wieńczą gzymsy, na parterze wspólne, natomiast na piętrze osobne. Nad bramą znajdowało się kwadratowe okienko, obok niego pierwotnie znajdowała się tabliczka z gmerkiem właściciela, jego inicjałami „LG” (Laurentius albo Lorens Górski) i datą „1607”; tabliczka ta podczas restauracji została przeniesiona nad bramę.
Wnętrze kamienicy jest najbogatsze spośród renesansowych kamienic Kazimierza Dolnego. Na parterze po prawej stronie znajduje się długa i wąska sień, którą nakryto sklepieniem kolebkowym z lunetami, znajdował się w niej dawniej kominek. Po lewej stronie na parterze znajduje się duża izba, a w głębi za nią komórka bądź alkowa. Z sieni na piętrze przesklepionej powałą wychodzi okno na dziedziniec. Na piętrze są trzy izby oraz pomieszczenie dawnej wędzarni lub spiżarni. Większa izba znajduje się ponad izbą na parterze, ze sklepieniem kolebkowym z czterema parami lunet, które wystają z konsolek. Bogata siatka sztukatorska na sklepieniu została uproszczona po odnowieniu; usunięto żebra pomiędzy lunetami i gwiazdami. Okna są rozdzielone kolumienką, jej głowica na dole ma ornament ze stylizowanych heraldycznie lilii; we framugach okien umieszczone zostały ławy. Druga węższa izba na piętrze jest także przesklepiona kolebkowo z trzema parami lunet. Tylna izba jest mała, również sklepiona kolebkowo z lunetami, znajduje się w niej kominek z bogato rzeźbionymi konsolkami i gzymsem, wykonanymi z wapienia. Pomieszczenie dawnej wędzarni lub spiżarni przypomina komin z pochyłymi ścianami; prowadziły do niego najpewniej drzwi z łukowatym zakończeniem.
Dekoracje budynku wykonano w stylu późnorenesansowym. Kamienica przeszła daleko idące przekształcenia w porównaniu do pierwotnego założenia, niezmieniona pozostała jedynie część mieszkalna; attyka zapewne nie stanowi nawet rekonstrukcji jej pierwotnego wyglądu. Prawdopodobnie pierwotna attyka była prosta i bez zdobnego grzebienia, podobnie jak attyki sąsiadujących z nią kamienic.
Sgraffito mały|lewo|Pierwowzór sgraffita na elewacji Fryz w technice sgraffita powstała zapewne w roku ukończenia kamienicy, tj. w 1607 roku. Nie wiadomo, kto go wykonał, ani jakiego był pochodzenia. Jego interpretacja ikonograficzna stanowiła wyzwanie dla badaczy. Przypuszczano np., że sceny przedstawiały Zwiastowanie Pańskie. Po odnalezieniu pierwowzoru okazało się, że fryz stanowi dokładne odwzorowanie kompozycji alegorycznej z ryciny Martina de Vosa (rytował Philipe Galle) pt. Radość w niebie z powodu nawracającego się grzesznika, która ilustruje słowa Jezusa z Ewangelii wg św. Łukasza o nawróconym grzeszniku ().
Ikonografia łączy narratywne przedstawienie przypowieści z obecnością postaci alegorycznych, przez co odczytanie jego symboliki mogło nie być oczywiste nawet dla ówczesnych, XVII-wiecznych odbiorców. Pierwowzór przedstawia nauczającego Jezusa i jego uczniów oraz grupę faryzeuszy i uczonych w Piśmie, a także aniołów oraz personifikacje Bólu i Pokuty, które otaczają nagiego pokutującego mężczyznę. Wybór niecodziennego pierwowzoru jest nietypowy i można go odczytywać jako moralizatorskie wezwanie w czasach kontrreformacji.
Około lat 30. XX wieku widoczne były jeszcze ślady tejże dekoracji na elewacji, mocno zatarte już w latach 50. XX wieku. Fryz był inwentaryzowany pod koniec lat 40. XX wieku oraz w 1958 roku; widoczne wówczas były m.in.: postać kobieca, naga postać męska oraz idąca postać męska z gałęziami w ręce oraz trzej aniołowie. Dekoracje zostały nieumiejętnie odrestaurowane i obrzucone tynkiem. Sgraffito zostało odtworzone po II wojnie światowej.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Dokumentacja zabytku: karta biała i zielona
Kategoria:Renesans lubelski Kategoria:Zabytki nieruchome w Kazimierzu Dolnym Kazimierz