Jan Maria Gromnicki (ur. 14 września 1932 we Lwowie, zm. 3 lutego 2026 w Warszawie) – polski archeolog, historyk, konserwator zabytków, publicysta, samorządowiec, działacz społeczny, prezes stowarzyszenia Rodzina 14. Pułku Ułanów Jazłowieckich.
Życiorys Jan Gromnicki urodził się 14 września 1932 we Lwowie jako syn Stefana Gromnickiego, oficera kawalerii Wojska Polskiego, oraz Ewy Marii z Łosiów. Uczył się w Gimnazjum Pijarów w Krakowie, następnie w IV Gimnazjum im. H. Sienkiewicza. W 1952 ukończył Liceum Humanistyczne. Następnie podjął studia na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, które zakończył z tytułem magistra w 1956. W latach 1957–1973 pracował w Instytucie Historii Kultury Materialnej PAN w Krakowie, od 1964 w PAN w Warszawie. W latach 1957–1972 zatrudniony również na stanowiskach asystenta i adiunkta, współpracując równocześnie ze Służbą Ochrony Zabytków w Krakowie i Kielcach. W latach 1962–1966 prowadził zajęcia dydaktyczne na Wydziale Humanistycznym Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego z prahistorii i historii sztuki starożytnej. Ukończył w tym czasie również studium podyplomowe w zakresie informacji i dokumentacji naukowej. Uczestniczył m.in. w badaniach zespołu osadniczego w Igołomii, grodziska w Stradowie, prowadził badania cmentarzyska w Zagości i osad w Dalewicach.
W 1973 podjął pracę w Przedsiębiorstwie Państwowym Pracownie Konserwacji Zabytków (PP PKZ) w Warszawie, gdzie pełnił funkcję głównego specjalisty ds. badań archeologicznychJ. Gromnicki, Archeologia w Rewaloryzacji Starego Miasta w Lublinie – Sympozjum w Lublinie, „Ochrona Zabytków 34/1-2 (132–133), 112–113”. w latach 1973–1985 oraz głównego specjalisty ds. dokumentacji naukowej i konserwatorskiej w latach 2002–2005. W latach 1983–2002 niezależnie pełnił też funkcję dyrektora Oddziału Badań i Konserwacji PP PKZ w WarszawieWalny Zjazd i 30-lecie SKZ, „Biuletyn Informacyjny PKN ICOMOS 2011/5”., obejmującego kilkanaście pracowni konserwatorskich.
Brał udział w Kongresach Archeologii Słowiańskiej w Warszawie (1965), Bratysławie (1976), Sofii (1960), sympozjach i konferencjach krajowych i zagranicznych jako uczestnik, referent i współorganizator.
W okresie pracy w Warszawie, prowadził i uczestniczył w badaniach ponad dwudziestu obiektów archeologicznych i architektonicznych w Polsce oraz kilkakrotnie zagranicą (we Francji, Macedonii i w Jugosławii), publikując ich wyniki i sprawozdania z badań. Uczestniczył w szeregu sympozjów i konferencji naukowych w kraju i zagranicą, wygłaszając referaty, biorąc również udział w ich organizacji i publikacji wyników.
Po przemianach 1989, w 1990 wybrany radnym I kadencji Rady dzielnicy Śródmieście w Warszawie i radnym Sejmiku Województwa Mazowieckiego z ramienia Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”, pełniąc w nich funkcję wiceprzewodniczącego: Komisji Architektury, Komisji Ochrony Zabytków i Środowiska, Komisji Samorządowej, a także Komisji Nazewnictwa Miejskiego przy Prezydencie Warszawy (następnie Zespołu przy Radzie Warszawy).
Zmarł w Warszawie 3 lutego 2026. Pochowany na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie.
Działalność społeczna Był członkiem Związku Harcerstwa Polskiego i polskiej YMCA (członek zarządu), uczestnicząc też w latach 90. w jej reaktywacji. Już podczas studiów wstąpił do Polskiego Towarzystwa Archeologicznego (później Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich) i działał w jego władzach na szczeblu oddziału i we władzach naczelnych w latach 1953-1986. Od 1980 był członkiem NSZZ „Solidarność” w miejscu pracy. W samorządzie pracowniczym PP PKZ pełnił funkcję przewodniczącego zarządu. Od 1981 był członkiem-założycielem Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków (SKZ), w którym pełnił szereg funkcji zarówno na szczeblu oddziału, jak i Zarządu Głównego, w tym Sekretarza Generalnego Zarządu GłównegoM. Sarnik-Konieczna, Trzydziestolecie Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków. Ludzie i Wydarzenia., „Wiadomości Konserwatorskie 30/2011, s. 190.
Współpracował z Zarządem Głównym PTTK jako wiceprzewodniczący Głównej Komisji Opieki nad Zabytkami PTTK (1972-1981).
W latach 2005–2022 pełnił funkcję prezesa Stowarzyszenia Rodzina 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich gromadzącego kombatantów i rodziny wojskowych. Podczas swej wieloletniej działalności współorganizował liczne konferencje na temat pułku, opublikował wiele artykułów i publikacji związanych z historią pułku. Z jego inicjatywy odsłonięto przy ulicy Powsińskiej na warszawskiej Sadybie głaz z tablicą upamiętniającą walki pułku w Warszawie w 1939. W 2019 organizował huczne obchody stulecia pułku, w tym konferencję naukową pt. "100-lecie 14. Pułku Ułanów Jazłowieckich"https://ipn.gov.pl/pl/aktualnosci/53662,Konferencja-naukowa-100-lecie-14-Pulku-Ulanow-Jazlowieckich-Warszawa-15-czerwca-.html.
Życie prywatne Był synem Stefana Gromnickiego, wnukiem Jana Gromnickiego. Był praprawnukiem Marceliny Darowskiej. Poślubił Elżbietę Godlewską, córkę Alfreda Godlewskiego i Danuty z Dzieślewskich. Pozostawił dwoje dzieci.
Odznaczenia Złoty Krzyż Zasługi (1980) Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (2021) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2021, dziedzina ochrony dziedzictwa) Srebrny Medal „Zasłużony kulturze Gloria Artis” (2011, dziedzina ochrona dziedzictwa) Medal „Pro Patria” (2022) Medal 50-lecia PTAiN (1970) Medal Zasłużony dla Odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie (1985) Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1981) Złota Odznaka „Za opiekę nad zabytkami” (1979) Złota Honorowa Odznaka PTTK (1972) Medal 50-lecia PTTK (2001) Złota odznaka PP PKZ (1987) Złota Odznaka SKZ (2002) Krzyż Pułkowy 14 Batalionu Ułanów Jazłowieckich Złoty medal XXXV-lecia Związku Żołnierzy Wojska Polskiego
Publikacje Jan Gromnicki jest autorem ponad 100 publikacji dotyczących głównie ochrony zabytków archeologicznych, zabytkowych ogrodów, nazewnictwa warszawskich ulic, m.in.: J. Gromnicki, Informator o archiwach dokumentacji prac PP Pracownie Konserwacji Zabytków. Warszawa, 1993. J. Gromnicki, Katalog studiów badawczych Przedsiębiorstwa Państwowego Pracownie Konserwacji Zabytków 1954–1999: badania laboratoryjne, metody badań i konserwacji, Warszawa 1994. J. Gromnicki, Z. Szymerski, E. Gromnicka, Księga grobów Ułanów Jazłowieckich, Warszawa 2007. J. Gromnicki, Wykaz żołnierzy 14 Pułku Ułanów Jazłowieckich służących w Pułku w latach 1918–1947, niepubl.
Przypisy
Bibliografia
Kto jest kim w Polsce 1984: Informator biograficzny, wyd. Interpress
Bombicki M.R. (red.), Kto jest kim w Polsce 2004, Encyklopedia Actus Purus, Poznań: Polska Narodowa Oficyna Wydawnicza, 2004, s. 204-205, ISBN 978-83-89002-01-3.
Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Członkowie Komitetu Obywatelskiego przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie Kategoria:Członkowie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (1980–1989) Kategoria:Członkowie ZHP Kategoria:Działacze Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego Kategoria:Odznaczeni Honorową Odznaką PTTK Kategoria:Odznaczeni Medalem Pro Patria Kategoria:Odznaczeni odznaką „Za opiekę nad zabytkami” Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie Kategoria:Ludzie związani z Warszawą Kategoria:Pochowani na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie Kategoria:Polscy archeolodzy Kategoria:Polscy konserwatorzy zabytków Kategoria:Polscy publicyści Kategoria:Radni sejmiku województwa mazowieckiego Kategoria:Radni Warszawy Kategoria:Urodzeni w 1932 Kategoria:Zmarli w 2026