thumb|Gen. Albin F. Irzyk w czasie ceremonii przejęcia obowiązków zastępcy komendanta szkoły wojsk pancernych w Fort Knox (23 lipca 1965) thumb|Nagrobek gen. Albina F. Irzyka na Cmentarzu Narodowym w Arlington w Wirginii thumb|Czołg M60 Patton w City of Salem Irzyk Park w Salem w stanie Massachusetts (2023). W 2018 roku został on odrestaurowany przez grupę amerykańskich weteranów wojennych. Odbyła się wówczas uroczystość ponownego poświęcenia parku gen. Albinowi F. Irzykowi z udziałem przedstawicieli Polskiego Legionu Weteranów Amerykańskich. W 1965 roku organizacja ta przedstawiła sylwetkę gen. Irzyka w anglojęzycznej prasie polonijnej („Polish American”)Leonard J. Wolodzko. Brig. General A. F. Irzyk, U.S. Army. „Polish American”, Vol. 2, No. 10, 6 March 1965, s. 9. [dostęp 2026-02-23]. . Albin Felix Irzyk (ur. 2 stycznia 1917 w Salem w stanie Massachusetts, zm. 10 września 2018 w West Palm Beach w stanie Floryda) – amerykański wojskowy polskiego pochodzenia, generał brygady, uczestnik II wojny światowej i wojny w Wietnamie, autor wspomnień wojennych.

Życiorys Jego rodzicami byli polscy emigranci. Był najstarszy z trójki rodzeństwa. W 1934 roku ukończył szkołę średnią w Salem (Salem Classical and High School) i w 1940 roku uzyskał stopień Bachelor of Arts na University of Massachusetts Amherst, specjalizując się w języku angielskim. Ukończył studia wyższe dzięki stypendium (ROTC).

Służba wojskowa Lata 1940–1945 W 1940 roku rozpoczął służbę wojskową w stopniu podporucznika kawalerii konnej. W latach 1940–1942 służył w 3. Pułku Kawalerii „Brave Rifles”, a w latach 1942–1945 był dowódcą 8. batalionu czołgów 4. Dywizji Pancernej, szpicy 3. Armii Stanów Zjednoczonych dowodzonej przez gen. George’a Pattona w Europie w czasie II wojny światowej. 11 września 1944 roku dowodzona przez niego awangarda armii zdobyła pierwszy przyczółek na Mozeli, umożliwiający przeprawę przez rzekęPaul. S. Meyer. „He Rode Up Front For Patton” by Brig. Gen. Albin F. (Al) Irzyk, Pentland Press, Inc., Raleigh, N.C., 1996. W: „Armor. The Professional Development Bulletin of the Armor Branch”., Vol. CV, No. 4, July–August 1996, s. 51. [dostęp 2026-02-27]. .. W drugiej połowie września 1944 roku wziął udział w bitwie pod Arracourt we Francji. Na przełomie 1944 i 1945 roku uczestniczył w stopniu majora w bitwie w Ardenach, gdzie dowodził 74 czołgami i 3,5 tys. żołnierzy. 22 stycznia 1945 roku awansował na stopień podpułkownika. Wyróżnił się odwagą i został odznaczony Krzyżem Wybitnej Służby za walki pod Wolfsheim w Niemczech w dniu 18 marca 1945 roku. Był dwukrotnie ranny, w 1944 roku pod w Belgii, a w 1945 roku pod Wolfsheim. 4 kwietnia 1945 roku jego jednostka wyzwoliła obóz koncentracyjny Ohrdruf w Niemczech – była pierwszą jednostką armii amerykańskiej, która wyzwoliła niemiecki obóz koncentracyjny.

Lata 1945–1961 Po zakończeniu działań wojennych pozostał w 4. Dywizji Pancernej jako jej szef sztabuGeneral Irzyk Leaves the Armor School. W: „Armor. The Magazine of Mobile Warfare”. Vol. LXXVI, No. 5, September–October 1967, s. 55. [dostęp 2026-02-26]. ., a następnie do września 1947 roku służył w amerykańskich wojskach okupacyjnych w Niemczech ( w amerykańskiej strefie okupacyjnej); był dowódcą 1st Constabulary BrigadeM. Ashley Vance. A Bold Experiment. The U.S. Zone Constabulary in Occupied Germany, 1946–1952. W: „Army History”. No. 133, Fall 2024, s. 9. [dostęp 2026-02-27]. .. W 1949 roku ukończył Graduate Armor School, w 1950 roku Command and General Staff College, w 1958 roku . W latach 1947–1949 i 1951–1954 był wykładowcą szkoły wojsk pancernych w Fort Knox, a w latach 1954–1957 oficerem sztabu dowódcy wojsk amerykańskich na Pacyfiku na Hawajach (Commander-in-Chief Pacific, Hawaii). W latach 1958–1961 pełnił funkcję szefa biura spraw międzynarodowych Sztabu Generalnego Wojsk Lądowych US Army.

Lata 1961–1971 W latach 1961–1962 dowodził w Niemczech, uczestnicząc w tzw. kryzysie berlińskim w 1961 roku, gdy jego pułk strzegł w stanie maksymalnej gotowości bojowej strategicznego przesmyku Fulda. W latach 1962–1965 był zastępcą szefa sztabu w Stutgarcie w Niemczech, a także zastępcą szefa sztabu w dowództwie wojsk lądowych NATO w Europie Środkowej (Allied Land Forces, Central Europe w strukturze AFCENT) w Fontainebleau we Francji. W 1963 roku otrzymał awans na generała brygady. W latach 1964–1965 łączył służbę wojskową z działalnością społeczną, pełniąc funkcję przewodniczącego European Council of Catholic Men. W 1966 roku uzyskał stopień Master of Arts w waszyngtońskim w dziedzinie stosunków międzynarodowych.

W latach 1965–1967 pełnił funkcję zastępcy komendanta szkoły wojsk pancernych w Fort Knox, od listopada 1965 roku do stycznia 1966 roku sprawował obowiązki komendanta fortu. W latach 1967–1968 był dowódcą wojsk amerykańskich w Sajgonie w Wietnamie Południowym (Commanding General United States Army Headquarters Area Command, Saigon) i w 1968 roku bronił Sajgonu przed ofensywą Tết. W latach 1968–1969 był zastępcą dowódcy 4. Dywizji Piechoty w Wietnamie i w tym czasie wylatał 600 godzin lotów bojowych w helikopterze, za co otrzymał 11 Medali Lotniczych oraz Medal Sił Lądowych za Wybitną Służbę.

Po powrocie do Stanów Zjednoczonych pełnił funkcję zastępcy komendanta . W 1971 roku przeszedł w stan spoczynku jako komendant bazy wojskowej .

Po przejściu w stan spoczynku Po zakończeniu służby czynnej był dyrektorem prywatnej szkoły w Palm Beach, przygotowującej do podjęcia studiów w college’u. Wystąpił w kilku filmach dokumentalnych emitowanych przez amerykańskie stacje telewizyjne, działał w stowarzyszeniach weteranów, w Amerykańskim Czerwonym Krzyżu, był wielokrotnie zapraszany do szkół, gdzie opowiadał o swoich doświadczeniach wojennych. Należał do ruchu rotariańskiego.

Autor sześciu książek wspomnieniowych: He Rode Up Front for Patton (1996, relacja pisana w trzeciej osobie), Gasoline to Patton. A Different War (2004), The 14th Armored Cavalry Regiment during the Berlin Crisis, 1961 (2005), Unsung Heroes, Saving Saigon (2008), A Warrior’s Quilt of Personal Military History (2011) oraz Patton’s Juggernaut. The Rolling 8-Ball (2017).

W 2016 roku był najstarszym żyjącym weteranem 3. Pułku Kawalerii. Zmarł 10 września 2018 roku w West Palm Beach na Florydzie w wieku 101 lat. 29 stycznia 2019 roku został pochowany z honorami wojskowymi na Cmentarzu Narodowym w Arlington w Wirginii (Section 60, Site 11739).

Upamiętnienie W 1999 roku na jego cześć nazwano park miejski w rodzinnym Salem w stanie Massachusetts (ang. City of Salem Irzyk Park). W 2009 roku w miejscowości w pobliżu Bastogne w Ardenach na terenie Belgii powstał plac dedykowany Albinowi F. Irzykowi (fr. place du Général A. Irzyk), a w 2022 roku stworzono tam wojskowy park tematyczny poświęcony jego pamięci (ang. General Irzyk Memorial Park) (jednostka Albina F. Irzyka uczestniczyła w 1944 roku w przełamaniu niemieckiego oblężenia Bastogne i wyzwoliła Chaumont 25 grudnia 1944 roku).

The Harold and Muriel Berkman Charitable Foundation ufundowała w Stanach Zjednoczonych stypendium na cześć gen. Albina F. Irzyka, przeznaczone dla studiujących weteranów sił zbrojnych (Brigadier General Albin F. Irzyk Veteran Scholarship). Powstały plastikowe modele czołgu M4 Sherman (wariant M4A3E8) z okresu II wojny światowej, przeznaczone do sklejania przez hobbystów i sprzedawane z podobizną Albina F. Irzyka jako dowódcy 8. batalionu czołgów 4. Dywizji Pancernej US Army.

Życie prywatne Syn Felixa i Sophie Anny Irzyków z d. Mroczka. Zawarł związek małżeński z Laurą Evelyn Abbott, z którą przeżył 72 lata. Mieli dwie córki (Elizabeth Jane i Laura Evelyn) i syna (Albin Felix), pięcioro wnuków i czworo prawnuków. W listopadzie 1972 roku zakupił wraz z żoną zabytkową willę stylu śródziemnomorskim w historycznej w West Palm Beach na Florydzie, wzniesioną ok. 1926 roku, w której mieszkał do końca życia.

Uprawiał futbol amerykański i baseball. W sezonach 1937, 1938 i 1939, w czasie studiów na University of Massachusetts Amherst, należał do reprezentacji uczelni w futbolu (grał jako quarterback i defensive back), a w sezonach 1938, 1939, 1940 i 1942 do reprezentacji uczelni w baseballu. W 1964 roku amerykańskie czasopismo „Sports Illustrated” przyznało mu nagrodę Silver Anniversary All America.

Odznaczenia Amerykańskie Krzyż Wybitnej Służby Medal Sił Lądowych za Wybitną Służbę Srebrna Gwiazda (dwukrotnie) Legia Zasługi (trzykrotnie) Brązowa Gwiazda (czterokrotnie) Purpurowe Serce (dwukrotnie) Medal Lotniczy (jedenastokrotnie) Medal Kampanii Europy-Afryki-Bliskiego Wschodu Medal Kampanii Amerykańskiej Medal Pochwalny (dwukrotnie)

Zagraniczne Legia Honorowa (Francja) (Francja) Fourragère (Francja) Order Korony (Oficer, Belgia) Krzyż Wojenny Czechosłowacki 1939 Krzyż Waleczności ze Złotą Gwiazdą (Wietnam Południowy) (Wojska Lądowe, Wietnam Południowy)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci uczelni w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Amerykańscy generałowie Kategoria:Amerykańscy wojskowi pochodzenia polskiego Kategoria:Uczestnicy kampanii zachodnioeuropejskiej (1944–1945) Kategoria:Amerykańscy weterani wojny wietnamskiej Kategoria:Amerykańscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Amerykańscy futboliści Kategoria:Amerykańscy baseballiści Kategoria:Amerykańscy stulatkowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wybitnej Służby (Stany Zjednoczone) Kategoria:Odznaczeni Army Distinguished Service Medal Kategoria:Odznaczeni Srebrną Gwiazdą Kategoria:Odznaczeni Legią Zasługi Kategoria:Odznaczeni Brązową Gwiazdą Kategoria:Odznaczeni Purpurowym Sercem Kategoria:Odznaczeni Medalem Lotniczym (USA) Kategoria:Odznaczeni Medalem Pochwalnym (USA) Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja) Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony (Belgia) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym Czechosłowackim 1939 Kategoria:Odznaczeni wietnamskimi odznaczeniami Kategoria:Nauczyciele akademiccy uczelni w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Narodowym w Arlington Kategoria:Amerykanie pochodzenia polskiego Kategoria:Amerykańscy działacze społeczni Kategoria:Urodzeni w 1917 Kategoria:Zmarli w 2018