Brama Południowa Wzgórza Katedralnego we Fromborku (porta maior) – zabytkowy fragment ciągu południowego murów obronnych Wzgórza Katedralnego, składający się z dwóch półcylindrycznych wysuniętych poza linię muru baszt flankujących przejazd, stanowiący jej wyraźny akcent architektoniczny.
Historia lewo|mały|Brama Południowa na litografii F. Quasta, 1844 lewo|mały|Odsłonięte fundamenty barbakanu i kładka w latach 1973–2021 Głównym zadaniem Bramy Południowej była pierwotnie funkcja obronna. W 1562 dobudowany został do niej od strony dziedzińca budynek kurii. Brama Południowa była kilkukrotnie niszczona podczas wojen w XVII i na początku XVIII wieku. W 1856 została gruntownie odremontowana oraz przebudowana wg projektu Augusta Bertrama, inspektora budowlanego z Braniewa. Wówczas otrzymany wygląd brama zachowuje współcześnie. Wtedy to podwyższono obie baszty o czwartą kondygnację, dostawiono tylny trakt, wykuto nowe okna i zmieniono kształt i zadaszenie łuku bramnego nad przejazdem. Wówczas również usunięto średniowieczne malowidło nad bramą z przedstawieniem postaci świętych apostołów Piotra i Pawła oraz z herbami biskupstwa, kapituły i diecezji. W 1861 umieszczono w tym miejscu dwie żeliwne płyty z herbami biskupstwa i kapituły, zachowane współcześnieTadeusz Piaskowski, Henryk Szkop Zabytki Fromborka, Frombork 2003, s. 22.
Po II wojnie światowej Brama Południowa służyła jako siedziba instytucji miejskich – biblioteki i banku. W latach 1969–1972 przeprowadzono ostatni remont bramy, po którym została ona zaadaptowana na cele administracyjne oraz kasę Muzeum Mikołaja KopernikaBraniewo. Z dziejów miasta i powiatu. Pojezierze, Olsztyn, 1973, str. 187–188.
Barbakan Po częstych napadach i oblężeniach Wzgórza Katedralnego biskup Maurycy Ferber nakazał wzmocnienie systemu umocnień i obwarowań. W roku 1537 wybudowano toteż przed Bramą Południową barbakan z drewnianym mostem do przejazdu nad suchą fosą. Barbakan został rozebrany 1853 roku. Podczas prowadzenia Operacji 1001-Frombork został on ponownie odkopany przez harcerzy, a następnie zrekonstruowany w części przyziemia. Nad odsłoniętymi murami przerzucono drewnianą kładkęTadeusz Piaskowski, Henryk Szkop Zabytki Fromborka, Frombork 2003, s. 12Andrzej Jaroszyński Operacja 1001 Frombork [w: Warmińsko-Mazurski Biuletyn Konserwatorski 15/2023, s. 217].
W 2021 w ramach realizacji projektu „Pomnik historii Frombork – zespół katedralny – konserwacja i restauracja XIV-wiecznego zespołu obronnego i katedralnego (wybranych obiektów) wraz z dostosowaniem do potrzeb osób niepełnosprawnych” zasypano suchą fosę i fundamenty i utworzono wjazd na dziedziniec, który w razie potrzeby ma zapewnić możliwość dotarcia tam wozów straży pożarnej. Przedtem fundamenty barbakanu zostały zakonserwowane i zabezpieczone geowłókniną ochronną. Po zdemontowaniu drewnianej kładki, pochodzącej z 1973 roku, zasypana została fosa i wjazd wyłożono nawierzchnią z kostki granitowej.
Przypisy
Kategoria:Zabytki nieruchome we Fromborku Kategoria:Obiekty budowlane we Fromborku Kategoria:Wzgórze Katedralne we Fromborku Kategoria:Kościoły obronne w Polsce Kategoria:Bramy w Polsce