thumb|Żołnierze 1 Armii Czechosłowackiej na Słowacji w Streczniańskim Przesmyku 1 Armia Czechosłowacka na Słowacji (słow. 1 česko-slovenská armáda na Slovensku), znana również jako Armia Powstańcza (słow. Povstalecká armáda) – zgrupowanie wojskowe oparte na jednostkach Słowackich Sił Zbrojnych, które po 29 sierpnia 1944 roku wypowiedziały posłuszeństwo reżimowi Pierwszej Republiki Słowackiej i złożyły przysięgę wierności Republice Czechosłowackiej. 1 Armia Czechosłowacka na Słowacji stała się głównym elementem bojowym sił zbrojnych powstańców podczas słowackiego powstania narodowego i została natychmiast uznana przez aliantów za część koalicji antyhitlerowskiej po jej utworzeniu.
Geneza Pierwsza Republika Słowacka została utworzona jako marionetkowe państwo nazistowskich Niemiec w marcu 1939 roku, podczas niemieckiej inwazji na Czechosłowację, kiedy terytoria dzisiejszej Republiki Czeskiej, które nie były jeszcze częścią nazistowskich Niemiec w wyniku układu monachijskiego z września 1938 roku, zostały siłą włączone do Protektoratu Czech i Moraw. Słowacja zgodziła się w traktatach z Niemcami podpisanych 23 marca 1939 roku, aby podążać za niemieckim przywództwem w polityce zagranicznej , a później również zezwolić na utworzenie niemieckiej strefy ochronnej na Słowacji, gdzie początkowo skoncentrowano siły niemieckie w kraju. Militarnie Słowacja była zmuszona stoczyć krótką wojnę z sojusznikiem Niemiec, Węgrami; wojna węgiersko-słowacka zakończyła się kolejnymi ustępstwami terytorialnymi na rzecz Węgier, które przewyższyły nawet wcześniejsze ustępstwa poczynione w pierwszym arbitrażu wiedeńskim w listopadzie 1938 roku.
Słowacja brała udział w II wojnie światowej po stronie państw Osi; Armia Polowa „Bernolak” brała udział w niemieckiej inwazji na Polskę we wrześniu 1939 roku, dokonując ataku na Polskę niewielkimi siłami. 23 czerwca 1941 roku Pierwsza Republika Słowacka wypowiedziała wojnę Związkowi Radzieckiemu, który został zaatakowany przez Niemcy dzień wcześniej; słowacki kontyngent wojskowy został następnie oddany pod dowództwo niemieckiej 17 Armii.
Gdy losy wojny na froncie wschodnim odwróciły się na niekorzyść państw Osi, słowaccy żołnierze zaczęli dezerterować w nieproporcjonalnie dużej liczbie do Armii Czerwonej, zwłaszcza po porażce Niemiec w bitwie stalingradzkiej w lutym 1943 roku. Działania partyzantów sowieckich na terenach wciąż okupowanych przez Niemcy i ich sojuszników rozszerzyły się, obejmując również Słowację, począwszy od wiosny 1944 roku. Antyniemiecka partyzantka rozpoczęła infiltrację środkowej Słowacji w sierpniu 1944 roku, a rząd w Bratysławie wkrótce utracił kontrolę nad tym obszarem, ogłaszając 10 sierpnia 1944 roku stan wojenny. Ponieważ nawet słowaccy oficerowie zaczęli przechodzić do podziemnej Słowackiej Rady Narodowej, główny dyplomata niemiecki w Bratysławie, Hanns Ludin, zasugerował swojemu rządowi okupację Słowacji przez Niemcy. 28 sierpnia rząd Adolfa Hitlera wydał odpowiednie rozkazy i otrzymał symboliczne pozwolenie od Jozefa Tiso, prezydenta Słowacji. Słowackie powstanie narodowe rozpoczęło się 29 sierpnia 1944 roku, tego samego dnia, w którym Wehrmacht ruszył, by zająć całą Słowację.
Słowackie powstanie narodowe Początkowo pod dowództwem Jána Goliana, którego później zastąpił Rudolf Viest, 1 Armia Czechosłowacka na Słowacji, sformowana na początku października 1944 roku walczyła z lepiej uzbrojonymi siłami niemieckimi i proniemieckimi formacjami słowackimi do 27 października 1944 roku, kiedy to Bańska Bystrzyca, gdzie powstańcy mieli swoją siedzibę, wpadła w ręce Niemców. Pod koniec września do walki dołączyły 2 Czechosłowacka Samodzielna Brygada Desantowa i 1 Czechosłowacki Samodzielny Pułk Myśliwski. W przedłużającej się bitwie obronnej Słowacy znaleźli się pod rosnącą militarną presją w połowie października 1944 roku. Duża ofensywa niemiecka z 18–20 października okazała się decydująca, gdyż umożliwiła zdobycie Bańskiej Bystrzycy 27 października.
Po stłumieniu słowackiego powstania narodowego 1 Armia Czechosłowacka na Słowacji przestała istnieć; ocalali żołnierze i pozostałe powstańcze grupy wycofały się w słowackie góry, skąd prowadziły partyzancką walkę z Niemcami aż do zakończenia wojny w Europie w maju 1945 roku.
Przypisy
Kategoria:Wojsko czechosłowackie Kategoria:Słowackie powstanie narodowe Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1944 Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1944