Chorągiew pancerna koronna Aleksandra Koniecpolskiego – oddział jazdy pancernej autoramentu narodowego wojska I Rzeczypospolitej połowy XVII wieku (okresu powstania Chmielnickiego).
Charakterystyka Chorągiew pancerna (kozacka) była jednostką organizacyjną i taktyczną liczącą około 100–150 koni. Należała do wojsk autoramentu narodowego. Zaciągano ją według systemu pocztów towarzyskich. Składała się z zazwyczaj dwukonnych pocztów: rotmistrza, porucznika, chorążego i pocztów towarzyszy. Podział stawek żołdu w oddziale był następujący: 5 stawek brał rotmistrz, 2 stawki porucznik, 2 kolejne stawki chorąży, a pozostałe stawki żołdu przyznane w kompucie dzielono pomiędzy poczty towarzyskie.
W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Carstwem Moskiewskim, Tatarami Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskim.
Wieści o klęskach w bitwach nad Żółtymi Wodami i pod Korsuniem wywarły ogromne wrażenie na szlachcie. Sejmiki wojewódzkie zwołane przez Prymasa podjęły uchwały w sprawie nowych zaciągów i odbudowy armii koronnej.
Odtworzono też chorągiew pancerną (kozacką) chorążego koronnego (potem wojewody sandomierskiego) Aleksandra Koniecpolskiego pod dowództwem Jana Strzyżowskiego.
W trzecim kwartale 1649 w kompucie wykazane są też chorągwie chorążego koronnego Aleksandra Koniecpolskiego: pod dowództwem Jana Strzyżowskiego; po nim od 1 lipca 1653 miecznika bracławskiego Jana Kalinowskiego − 50 koni pod dowództwem Mikołaja Wrzeszcza − 104 konie pod dowództwem Daniela Czaplickiego − 150 koni pod dowództwem Marcina Oleśnickiego − 100 koni
Po chorążym koronnym Aleksandrze Koniecpolskim, nad pierwszą, z dniem 1 lipca 1653 szefostwo przejął miecznik bracławski Jan Kalinowski.
Na początku 1651 rozpoczęto przygotowania do kolejnej walnej rozprawy z siłami powstańczym. W związku z planowanymi działaniami wojennymi armię koronną rozbudowano niemal trzykrotnie. Obok 65 dotychczas istniejących jednostek utworzono 95 nowych, zwiększając tym samym jej stan liczebny z 11 758 do 32 784 koni i porcji. Straty poniesione przez korpus hetmana Marcina Kalinowskiego podczas wiosennych walk na Ukrainie, a następnie w bitwie pod Beresteczkiem, doprowadziły jednak do znacznego zmniejszenia liczebności wojska. Pomimo utworzenia kolejnych 10 jednostek regularna armia koronna liczyła pod koniec 1651 roku 28 585 koni i porcji. W pierwszym kwartale 1651 do komputu koronnego została powołana chorągiew pancerna chorążego koronnego (potem wojewody sandomierskiego) Aleksandra Koniecpolskiego pod dowództwem Stanisława Wyżyckiego, której etat ustalono na 200 koni. W przeddzień bitwy pod Batohem w 1652 liczyła 219 koni. Faktycznie nadal dowodził nią Stanisław Wyżycki.
W pierwszej połowie 1655 Rzeczpospolita przygotowywała się do odparcia szwedzkiej agresji. Sejmiki wojewódzkie, a także sejm nadzwyczajny uchwaliły podatki i nakazały zwiększenie liczebności sił zbrojnych. W drugim kwartale roku, w składzie komputu znajdowało się 86 chorągwi kozackich (pancernych) – w sumie 8039 koni. Jedną z nich była chorągiew Aleksandra Koniecpolskiego, chorążego koronnego pod dowództwem Jordana licząca w czwartym kwartale 142 konie.
W tym czasie istniała też druga chorągiew Aleksandra Koniecpolskiego pod dowództwem Stanisława Wyżyckiego licząca w drugim kwartale 213 koni. Chorągiew ta 1 stycznia 1660 uzyskała status chorągwi husarskiej, a szefostwo nad nią przejął Stanisław Lubomirski.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Chorągwie pancerne koronne Kategoria:Chorągwie autoramentu narodowego Kategoria:Jazda koronna w dobie powstania Chmielnickiego Kategoria:Chorągwie kozackie koronne Kategoria:Oddziały wojskowe Koniecpolskich herbu Pobóg Kategoria:Jazda koronna w dobie potopu szwedzkiego Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-rosyjskiej (1654–1667) Kategoria:Oddziały polskie walczące w bitwie pod Batohem