thumb|right|250px|Kapłan odprawiający litię w czasie całonocnego czuwania thumb|right|250px|Tetrapod z bochenkami chleba przygotowanymi do pobłogosławienia w czasie całonocnego czuwania Całonocne czuwanie (, ; koine/gr. bizant. , ) – nabożeństwo w Cerkwi prawosławnej i Kościołach greckokatolickich, odprawiane w przeddzień wszystkich niedziel i świąt. W jego skład wchodzą wielka wieczernia, jutrznia i 1. godzina kanonicznaYouTube: Jak wygląda całonocne czuwanie (wsienoszcznoje bdienije)?. W starożytności odprawiane było przez całą noc, współcześnie trwa około 2 do 3 godzin. Jako nabożeństwo trwające całą noc czasami odprawiane jest współcześnie w monasterach.
Przebieg Nabożeństwo rozpoczyna się od otwarcia królewskich wrót, okadzenia prestołu i całego ołtarza oraz wozhłasem: . Następnie kapłan trzykrotnie wzywa do pokłonienia się Chrystusowi (), po czym okadza ikonostas i całą cerkiew przy akompaniamencie chóru śpiewającego Psalm 103. Następnie zostaje wygłoszona wielka ektenia i wozhłas, chór śpiewa wybrane wersety Psalmów 1, 2, i 3, a dalej i stichiry, w czasie których kapłan wygłasza małą ektenię i ponownie okadza świątynię.
Następuje tzw. – kapłan wchodzi za ikonostas północnymi drzwiami diakońskimi, staje w królewskich wrotach i czyni znak krzyża ze słowami . Kapłan udaje się na górne miejsce i wygłasza prokimien. W przededniu wielkich świąt po prokimnie czyta się fragmenty Starego Testamentu. Kapłan wygłasza ektenię usilną , po czym czytana jest modlitwa i ektenia błagalna.
W przeddzień wielkich świąt odprawiana jest w tym miejscu także litia za wszystkich chrześcijan, zakończona modlitwą , a następnie błogosławienie chleba: kapłan podchodzi do umieszczonego pośrodku cerkwi stolika (tetrapodu) z 5 chlebami, pszenicą, winem i olejem i w trakcie śpiewanych przez chór stichir i troparionów okadza chleb i wygłasza modlitwę.
W dalszej części całonocnego czuwania kapłan błogosławi wiernych słowani , po czym królewskie wrota zostają zamknięte i rozpoczyna się kolejna część nabożeństwa – jutrznia. Rozpoczyna się ona pieśnią i sześcioma psalmami (), w czasie których kapłan odczytuje 12 modlitw porannych. Następnie śpiewana jest wielka ektenia i pieśń wraz z troparionem święta lub dnia, po czym odczytywane są kafizmy i wygłaszana jest mała ektenia i wozhłas.
Królewskie wrota otwierają się, a kapłan wynosi Ewangelię, chór zaś śpiewa i psalm 134 i 135. W przeddzień wielkich świąt tuż po wyniesieniu Ewangelii śpiewana jest pieśń ku czci Jezusa Chrystusa, Matki Bożej lub świętych (tzw. ). Kapłan okadza świętynię, podczas gdy chór śpiewa . W dalszej kolejności kapłan wygłasza małą ektenią i wozhłas, a chór śpiewa stiepenny lub stacje katyzm (zwane tez na Wschodzie antyfonami). Po antyfonach wygłasza się prokimien i czyta Ewangelię (w przededniu wielkich świąt jest to fragment przeznaczony na ten dzień, w pozostałe dni jeden wybrany z zestawu 11 fragmentów, pochodzących ze wszystkich czterech Ewangelii).
Po czytaniu Ewangelii, jeśli jest to sobota (jutrznia niedzielna), następuje modlitwa i pierwsza modlitwa litii (jeśli jej nie było) .
Wierni całują Ewangelię lub świętą ikonę, a kapłan namaszcza ich czoła poświęconym olejem (tzw. , którego nie należy mylić z sakramentem miropomazania). Jeżeli miało miejsce błogosławienie chleba, w tym miejscu chleb ten może być rozdawany wiernymEtnografia Lubelszczyzny – prawosławie na Lubelszczyźnie.
Następuje kanon z małymi ekteniami, wygłaszany jest wozhłas , a kapłan okadza świątynię. W dalszej kolejności śpiewa się swietilen lub eksapostilarion, a później stichiry i pieśń ku czci Bogarodzicy . Kapłan intonuje , a chór śpiewa wielkie sławosłowie. Na koniec śpiewane są tropariony, po czym kapłan wygłasza ektenię usilną i błagalną i następuje rozesłanie ().
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Liturgia prawosławna Kategoria:Liturgia katolicka