Ingrid Bergman: własnymi słowami (szw. ) – szwedzki film dokumentalny z 2015 w reżyserii Stiga Björkmana, który wraz ze Stiną Gardell i Dominiką Daubenbuchel napisał scenariusz. Poświęcony aktorce Ingrid Bergman dokument premierowo został wyświetlony w ramach sekcji Cannes Classics na 68. MFF w Cannes, gdzie otrzymał specjalne wyróżnienie – nagrodę Złote Oko (L’Œil d’or).

Powstały z inicjatywy córek Bergman dokument był wyświetlany także na wielu innych festiwalach, m.in. w Szanghaju, Montrealu czy Vancouver, zdobywając kilka nagród. Spotkał się on z przychylnym przyjęciem przez krytyków, którzy podkreślali w swoich recenzjach, że stanowi kompletny portret, pozwalający zagłębić się w życie prywatne aktorki, a także poznanie jej osobowości poza kamerą. Pomimo ograniczonej dystrybucji kinowej cieszył się dobrą oglądalnością, przynosząc zyski w box offisie.

Treść filmu Dokument w reżyserii Stiga Björkmana poświęcony jest szwedzkiej aktorce Ingrid Bergman. Prócz scen przedstawiających wywiady ze współpracownikami i naukowcami koncentruje się głównie na prywatnej historii Bergman jako kobiety, żony, matki, a także filmowca i pamiętnikarki. Film zawiera fragmenty licznych wywiadów, jakich udzieliła, oraz pozwala poznać jej osobisty świat dzięki kręconym przez nią własną kamerą domowym filmom. Przytaczane są też słowa z pisanych przez Bergman pamiętników (czytanych głosem Alicii Vikander) i rozmowy prowadzone przez nią ze swoimi dziećmi. By podkreślić jej znaczenie dla historii filmu, w dokumencie zawarto również kilka kultowych scen z filmów, w których wystąpiła, m.in. z Casablanki (1942, reż. Michael Curtiz) czy Osławionej (1946, reż. Alfred Hitchcock). Przedstawiono też oryginalny materiał z pierwszego hollywoodzkiego testu ekranowego.

W filmie wykorzystano materiały z osobistego archiwum Bergman, zgromadzone przez jej dzieci, powierzone Wesleyan Cinema Archives w Middletown w stanie Connecticut.

Obsada Opracowano na podstawie materiału źródłowego:

W filmie wykorzystano wiele archiwalnych zdjęć, na których zostali ukazani m.in.: Frieda Henrietta Adler, Ingmar Bergman, Justus Samuel Bergman, Ward Bond, Ernest Borgnine, Yul Brynner, Robert Capa, Victor Fleming, Clark Gable, Cary Grant, Merv Griffin, Alfred Hitchcock, Jennifer Jones, Mervyn LeRoy, Petter Lindström, Anatole Litvak, , Jean Renoir, Roberto Rossellini, Alma Reville, Lars Schmidt, Alberto Sordi, Ed Sullivan i .

Realizacja Pomysł na realizację dokumentu zrodził się w trakcie rozmowy Björkmana z Isabellą Rossellini podczas 61. MFF w Berlinie, na którym pełniła ona funkcję przewodniczącej jury, zaś on wygłaszał prelekcję. Björkman otrzymał pełną swobodę w badaniu dokumentacji Bergman dostępnej w poświęconym jej archiwum w Wesleyan Cinema Archives. Jak wspominał: „Stworzyłem intymny portret odważnej kobiety, która przeżyła niezwykłe życie, nietypowe jak na kobietę swoich czasów. Na początku filmu mówi, że nie chce być uwiązana. Opisała siebie jako «ptaka wędrownego»”. Do filmu zaangażował Vikander, ponieważ, jak argumentował, jest „jedną z młodych kustoszy filmu w moim kraju”, oraz dlatego, że – podobnie jak Bergman – zbudowała swoją karierę w Europie i na świecie.

Muzyka Ścieżka dźwiękowa thumb|Michael Nyman (na zdj. w 2009), autor ścieżki dźwiękowej do filmu Muzykę do filmu skomponował nominowany do Złotego Globu Michael Nyman, autor oprawy muzycznej do takich produkcji, jak m.in. Fortepian (1993, reż. Jane Campion), Gattaca – szok przyszłości (1997, reż. Andrew Niccol), Koniec romansu (1999, reż. Neil Jordan) czy (1999, reż. Antonia Bird). W wersji cyfrowej ścieżka dźwiękowa ukazała się 31 sierpnia 2015. Krytyk z „The Hollywood Reportera” napisał, że „romantyczna ścieżka dźwiękowa Michaela Nymana dopełnia tę bardzo atrakcyjną, choć niekrytyczną biografię”.

Odbiór Premiera i recenzje thumb|Isabella Rossellini (na zdj. w 2024), inicjatorka realizacji dokumentu Premiera dokumentu miała miejsce 19 maja 2015 w ramach Cannes Classics na 68. MFF w Cannes. Inicjatorkami jego realizacji były Isabella Rossellini i Pia Lindström. Oficjalny plakat zdobiła fotografia Bergman (uhonorowano w ten sposób jej setną rocznicę urodzin) autorstwa Davida Seymoura. W czerwcu dokument był wyświetlany na MFF w Szanghaju (SIFF) i w Bolonii. W lipcu prezentowano go na australijskim Scandinavian Film Festival, i Cinémathèque française. Od sierpnia do października pokazy miał na w Prizren, Festiwalu Filmowym w Montrealu (MWFF), w Telluride w stanie Kolorado, Vancouver International Film Festival (VIFF), (NYFF), w Mill Valley w Kalifornii, Astoria International Film Festival w Stanach Zjednoczonych oraz na (IDFA) w Amsterdamie.

Premiera dokumentu w Szwecji miała miejsce 28 sierpnia. Dzień wcześniej nabyło prawa do wyświetlania filmu w kinach w Stanach Zjednoczonych w ramach ograniczonej dystrybucji. Emisję kinową rozpoczęto 13 listopada w Lincoln Plaza Cinemas w Nowym Jorku, z kolei 11 grudnia był prezentowany w w Los Angeles.

Wendy Ide w recenzji dla brytyjskiego dziennika „The Guardian” pisała, że „zbiór intymnych listów, zdjęć, wpisów do pamiętnika i – co najważniejsze – fascynujących nagrań z kamery na taśmie 8mm tworzy złożony portret jednej z prawdziwych buntowniczek Hollywood”. Jak przekonywała, ukazana w dokumencie Bergman jest „niezwykle utalentowana, impulsywna, uparta i trudna. Jest też ciepła, czarująca i magnetyczna”. Według niej „każdy, kto obejrzy ten pełen życia dokument, zakocha się w jednej z romantycznych buntowniczek kina”. „The Hollywood Reporter” nazwał film „pełnym radości i odkrywczym, szeroko wykorzystującym pamiętniki Bergman, osobiste zdjęcia, filmy domowe i członków rodziny”. Zdaniem recenzenta wyłania się z niego intymny portret Bergman – „być może zbyt intymny dla miłośników kina, którzy woleliby usłyszeć więcej o metodach pracy gwiazdy, a mniej szczegółów o jej mężach i dzieciach”. z „Los Angeles Timesa” pisał, że „pamiętniki i szczere listy, które Bergman pisała przez całe życie do starych przyjaciół, a także te wspaniałe filmy sprawiają, że Ingrid Bergman: własnymi słowami to zaskakująco intymny film, całkowicie wciągające spojrzenie w życie utalentowanej i złożonej kobiety”.

thumb|Stig Björkman (na zdj. w 2015), reżyser filmu T’Cha Dunlevy z „Montreal Gazette” uznał film za „kameralny, choć momentami autoironiczny”. Jako jeden z ważniejszych momentów w nim zawarty wymienił romans Bergman z Rossellinim, który załamał jej karierę na kilka lat. Jak uznał, wewnętrzna perspektywa czyni go „jednym z najbardziej poruszających momentów filmu”. Według autora, mimo że Björkman, mając do dyspozycji wiele materiałów, nie przekuł tego w coś „bardziej intrygującego”, to – jak zaznaczał – „samo życie Bergman oferuje fascynującą opowieść”. Krytycznie wyrażał się o muzyce Nymana i o długości trwania filmu. W swym podsumowaniu stwierdził: „Jednakże na przekór stylistycznym niedociągnięciom i powolnej narracji filmu widać niezłomnego ducha Bergman i jej nieodpartą gwiazdorską moc, której po prostu nie da się i nie należy negować”. z „The New York Timesa” uznała, że dokument Björkmana jest „istną ucztą dla kinomanów”. Autorka szczególnie wyróżniała filmy kręcone przez Bergman, ponieważ dają one wgląd zarówno w jej życie zawodowe, jak i prywatne. Trevor Johnston z „Sight & Sound” stwierdził, że film ten jest „w dużej mierze pełnometrażowym hołdem dla Ingrid Bergman, dostępnym dla wszystkich”. Chwalił Björkman za „stworzenie intymnego, angażującego portretu niezwykłej kobiety, która wytyczyła sobie własną, niezależną drogę w miłości i na ekranie – biograficznego dokumentu o złożoności i fakturze dramatu, wzbogacającego fascynującą mozaikę ukochanych wspomnień i archiwalnych ciekawostek”. Pozytywnie ocenił też soundtrack „będący po części przeróbką jego wzruszającej ścieżki dźwiękowej do filmu z 1999 [reż. Michael Winterbottom]”, która „stanowi wymowny i poruszający nurt dla rodzinnych wahań nieustającej miłości i nieodwzajemnionej tęsknoty, co znacząco przyczynia się do naszego zrozumienia jednej z niezapomnianych ikon ekranu”.

Dla Jaya Weissberga z „Variety” „skarbnica filmów domowych to główny powód, dla którego warto obejrzeć ten pełen pasji dokument”. Zdaniem autora dokument może rozczarować zbyt częstym skupianiem się na Bergman jako matce zamiast na jej aktorskiej karierze, co – jak pisał – „sugeruje zmarnowaną szansę na zgłębienie złożonej osobowości aktorki na scenie i ekranie”. Poza wspomnianymi domowymi materiałami Weissberg zwracał uwagę na „solidne osiągnięcia techniczne” i ścieżkę dźwiękową Michaela Nymana, której „niepowtarzalne «ostinata» nawiązują do najsłynniejszej muzyki filmowej kompozytora”.

Wynik finansowy Film zarobił 2 056 549 dolarów na całym świecie, z czego 138 148 dolarów w Stanach Zjednoczonych i 1 918 401 dolarów na rynkach międzynarodowych (1 913 279 dolarów w Szwecji i 5122 dolary w Wielkiej Brytanii). Dokument miał limitowaną dystrybucję i był wyświetlany tylko w 13 kinach. Według danych, dochód ze sprzedaży DVD wyniósł 57 252 dolary, zaś na Blu-ray 43 526 dolarów.

Wydania W sierpniu 2016 wydało dokument na Blu-ray i DVD. Dodatkami na płytach były: cyfrowy transfer wysokiej rozdzielczości – nadzorowany przez Björkmana – z dźwiękiem przestrzennym 5.1 DTS-HD, nowy wywiad z reżyserem, wybór domowych filmów nakręconych przez Bergman w latach 30. XX wieku na taśmie 8 mm, dwie usunięte sceny ukazujące córki aktorki czytające esej (napisany przez Bergman w wieku 17 lat), rozmowę z historykiem filmu i badaczem Bergman Rosario Tronnolone, rozszerzone wersje wywiadów z Sigourney Weaver, Liv Ullmann i trójką rodzeństwa Rossellinich, klip z dramatu Landskamp (1932, reż. Gunnar Skoglund), w którym Bergman debiutowała, odrzuty z jej udziałem z filmu Po słonecznej stronie (1936, reż. ), teledysk do piosenki „The Movie About Us” , znajdujący się na ścieżce dźwiękowej do filmu, zwiastun, nowe tłumaczenie napisów w języku angielskim i esej filmoznawczyni Jeanine Basinger.

Nagrody i nominacje Rok ceremonii Nagroda Kategoria Odbiorcy i nominowani Wynik Źródło 2015 Złote Oko na MFF w Cannes (specjalne wyróżnienie) Najlepszy film dokumentalny Ingrid Bergman: własnymi słowami (Stig Björkman) 2015 Nagroda na Vancouver International Film Festival Najpopularniejszy międzynarodowy film dokumentalny Nagroda na Astoria International Film Festival Najlepszy międzynarodowy film dokumentalny 2016 Guldbagge Film dokumentalny 2017 Najlepszy dokument Ingrid Bergman: własnymi słowami

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Ingrid Bergman Kategoria:Filmy o aktorach Kategoria:Szwedzkie filmy dokumentalne Kategoria:Szwedzkie filmy z 2015 roku