Wydarzenia na świecie 1630 Cesarz Ferdynand II Habsburg odwołał Wallensteina z funkcji naczelnego wodza . Gustaw II Adolf wylądował na Pomorzu, rozpoczynając szwedzką fazę wojny trzydziestoletniej.
1631 Tilly zdobył Magdeburg, jednak został pokonany przez wojska szwedzkie w bitwie pod Breitenfeld. Gustaw II Adolf wkroczył do Moguncji. Wybuch Wezuwiusza.
1632 Zmarł Tilly, dowódca wojsk cesarskich, po odniesieniu ran w bitwie nad Lechem. Wallenstein ponownie objął dowództwo armii cesarskiej. Gustaw II Adolf zdobył Monachium. Gustaw II Adolf poległ w bitwie pod Lützen przeciwko wojskom Wallensteina. Tron Szwecji objęła jego córka Krystyna pod regencją Axela Oxenstierny, kontynuującego politykę Gustawa II Adolfa. Założono . 1633 Kozacy podporządkowali sobie obszary Kamczatki na Syberii. Francja zajęła Lotaryngię. Gian Lorenzo Bernini wykonał tabernakulum w bazylice św. Piotra w Rzymie. Jacques Callot stworzył cykl rycin „Nędze wojny”. Odbył się drugi proces Galileusza przed inkwizycją; uczony odwołał teorię heliocentryczną Kopernika, został objęty dozorem kościelnym, zachowując możliwość prowadzenia badań w swojej willi w Arcetri.
1634 Odwołanie i zamordowanie księcia Albrechta von Wallensteina, oskarżonego o prowadzenie rokowań z protestantami. Wojska szwedzkie poniosły klęskę w bitwie pod Nördlingen, tracąc wpływy w południowych Niemczech. W Oberammergau odbyło się pierwsze przedstawienie . Wielka powódź sztormowa zniszczyła wyspę Nordstrand na Morzu Północnym.
1635 Brandenburgia i Saksonia przystąpiły do pokoju praskiego, przechodząc na stronę cesarza po uchyleniu edyktu restytucyjnego. Francja ze Szwecją przeciwko cesarzowi, rozpoczynając wojnę szwedzko-francuską (do 1648). Wojska szwedzkie dokonały zniszczeń na obszarze Marchii Brandenburskiej. Kardynał Richelieu ufundował Académie française. Pod wpływem duchowieństwa zakazano sprzedaży tytoniu we Francji. Zakaz zniesiony został później przez Ludwika XIV).
1636 Wojska szwedzkie zwyciężyły armię cesarską i saską w bitwie pod Wittstock. Założono Harvard w Cambridge, pierwszą uniwersytet w Ameryce Północnej.
1637 Ferdynand III został cesarzem rzymsko-niemieckim; panował do 1657 roku. W Japonii wprowadzono politykę izolacji (sakoku): zamknięcie kraju dla cudzoziemców, zakaz chrześcijaństwa oraz importu zagranicznych ksiąg. Otwarto pierwszy publiczny teatr operowy w Wenecji. René Descartes i Pierre de Fermat opracowali geometrię analityczną. René Descartes przedstawił teorię powstawania tęczy.
1638 Wojska szwedzkie dotarły pod Pragę.
1639 Madras (późniejsze Chennai) przeszło pod kontrolę angielską.
Wydarzenia w Polsce 1631 Wystąpienia chłopskie na Podhalu.
1632 Władysława IV wstąpił na tron jako król Rzeczypospolitej. Wybuchła wojna polsko-rosyjska zwana smoleńską.
1633 Na wniosek szlachty papież Urban VIII wydał zarządzenie zakazujące jezuitom oraz innym zakonom nabywania dóbr ziemskich. W 1635 Sejm Rzeczypospolitej rozszerzył ten zakaz na całe duchowieństwo. Wprowadzono zakaz zajmowania się handlem i rzemiosłem w miastach przez przedstawicieli stanu szlacheckiego.
1634 14 czerwca – zawarto traktat pokojowy w Polanowie między Rzecząpospolitą a Rosją kończący wojnę smoleńską. Rosja zrzekła się pretensji do Inflant, a Władysław IV zrezygnował z roszczeń do tronu carskiego.
1635 12 września – podpisano rozejm w Sztumskiej Wsi. Szwecja wycofała garnizony z portów i miast pruskich, uznano swobodę handlu na Wiśle, Prusy Królewskie powróciły do Rzeczypospolitej, a Inflanty pozostały pod panowaniem szwedzkim.
Przypisy
1630