mały|Pozycje zawodników obu formacji. Ofensywa jest w ustawieniu I natomiast defensywa w ustawieniu 4–3 Futbol amerykański jest grą zespołową, w której udział biorą dwie drużyny, z których każda może mieć tylko 11 zawodników w jednym czasie na boisku. W ramach każdej drużyny wyróżnia się dwie podstawowe formacje uczestniczące w spotkaniu: ofensywa (posiadająca w danym momencie piłkę i dążąca do zdobycia punktów), defensywa (dążąca do powstrzymania ofensywy drużyny przeciwnej przed zdobyciem punktów). Wykorzystuje się także formacje specjalne, które pojawiają się na boisku podczas zagrań związanych z kopem piłki, zarówno po stronie drużyny wykonującej kop, jak i drużyny odbierającej go.

Przynależność do określonej pozycji warunkuje również numer, jaki zawodnikowi może być przydzielony. Wpływa on także na to, która pozycja jest uprawniona do odebrania podania, a która nie jest.

Zasady ogólne i numery Każda drużyna może posiadać w jednym momencie na boisku tylko 11 zawodników, z których każdy posiada określone pozycje i wynikające z nich role na boisku. Zespół może mieć mniejszą ilość zawodników, ale nigdy nie może mieć więcej niż 11 przez trzy sekundy. Wówczas dochodzi do ukarania takiej drużyny stratą pięciu jardów od miejsca ostatniego zakończenia akcji. Kiedy piłka nie jest rozgrywana (dead ball) trener może przeprowadzić nieograniczoną ilość zmian wśród zawodników. Zawodnicy rezerwowi nie mogą wchodzić na boisko lub do strefy punktowej w momencie, kiedy piłka jest rozgrywana.

Wszyscy zawodnicy, w zależności od zajmowanej pozycji, muszą mieć przydzielony numer wg następującego podziału:

rozgrywający: 0–19, punterzy oraz placekickerzy: 0–49 i 90–99, tylni obrońcy: 0–49, biegacze, końcowi, i skrzydłowi: 0–49 i 80–89; linia ofensywna: 50–79, linia defensywna: 50–79 i 90–99; wspomagający: 0–59 i 90.

Rozgrywający oraz zawodnicy, którzy są uprawnieni do otrzymania podania (eligible) muszą posiadać numery 0–49 lub 80–89. Zawodnicy posiadający pozostałe numery nie mogą otrzymać podania (ineligible), chyba że wcześniej zgłoszą sędziemu zmianę swojej pozycji i zgodnie z nią ustawią się na boisku. Lista wszystkich zawodników, którzy są uprawnieni (eligible) do otrzymania podania:

wszyscy zawodnicy formacji defensywnej, rozgrywający, punterzy, kopacze, biegacze, końcowi, H-backowie, skrzydłowi.

Formacja ofensywna Podstawowym zadaniem formacji ofensywnej jest dostanie się do strefy punktowej przeciwnika i zdobycie przyłożenia lub też zbliżenie się do niej na tyle blisko, aby spróbować podwyższyć wynik gry kopem z pola.

W skład podstawowej formacji ofensywnej wchodzi pięciu zawodników linii ataku, jeden rozgrywający, dwóch biegaczy, jeden końcowy i dwóch skrzydłowych. Według zasad NFL formacja ofensywna w momencie rozpoczęcia akcji musi posiadać co najmniej siedmiu zawodników ustawionych na linii wznowienia gry. mały|Podstawowa formacja ofensywy, tzw. formacja I. Charakteryzuje się tym, że center, rozgrywający i dwóch biegaczy są ustawieni jeden za drugim. W skład formacji ofensywnej wchodzą następujące pozycje:

Linia ofensywna (offensive line, OL) – składa się z pięciu zawodników ustawionych wzdłuż linii wznowienia gry, którzy nie są uprawnieni (eligible) do łapania piłek, ale ich zadaniem jest ochrona rozgrywającego oraz robienie miejsca dla niosących piłkę poprzez przepychanie blokujących zawodników obrony drużyny przeciwnej. Zawodnicy ci należą do największych pod względem wagi i gabarytów w formacji ofensywnej drużyny. W ramach linii ataku wyróżnia się następujące pozycje: Center (C) – zawodnik ustawiony w środku linii ofensywy, który rozpoczyna akcję ofensywną od podania piłki (snap) między nogami do rozgrywającego, ponadto wskazuje zawodnikom z linii ataku, kogo należy blokować, Guards (G) – są to dwaj zawodnicy po obu stronach centra. Do ich zadań należy blokowanie zawodników defensywy przeciwnika lub otwieranie ścieżek dla zawodnika biegnącego z piłką, Tackles (T) – dwaj zawodnicy ustawieni na skraju linii ofensywnej (left tackle, LT oraz right tackle, RT), których zadaniem jest blokowanie zawodników drużyny przeciwnej przed próbą szarżowania zawodnika, najczęściej rozgrywającego, który otrzymał piłkę od centra. Istotną funkcję pełni tu zawodnik, który ochrania przeciwny kierunek do ręki, którą rozgrywający rzuca piłkę, tzw. martwe pole (blind side), Tight end (TE) – ustawia się na skrzydle linii ataku. W zależności od potrzeby może stać się skrzydłowym (łapać podania) lub przyłączyć się do zadań blokujących linii ataku, Rozgrywający (quarterback, QB) – zawodnik będący liderem formacji ofensywnej. Do jego zadań należy informowanie kolegów z drużyny o zastosowanych taktyce i ustawieniu przed rozpoczęciem akcji ofensywnej. Zazwyczaj otrzymuje od środkowego linii ataku podanie rozpoczynające akcję. Może on następnie podać lub podrzucić piłkę do biegacza, rzucić ją do skrzydłowego lub samemu biec z piłką, Running back (RB) – ustawiają się za rozgrywającym lub obok niego, są uprawnieni do łapania piłki i niesienia jej w akcjach dołem. Mogą także blokować w linii ataku, odbierać podania oraz podawać piłkę w przód. Historycznie istniał podział na dwóch biegaczy: Halfback (HB) lub tailback (TB) – niosący piłkę, Fullback (FB) – wykorzystywany do blokowania zawodników szarżujących rozgrywającego, Wide receiver (WR) – ustawiają się do akcji przy liniach bocznych boiska. Są to najszybsi zawodnicy, którzy specjalizują się w odbieraniu podań do przodu. Standardowo w formacji jest dwóch skrzydłowych, jednak zdarzają się sytuacje, kiedy trenerzy zwiększają ich liczbę, H-back – czasami trener decyduje się użyć dwóch końcowych (TE), z których ten dodatkowy zajmuje miejsce drugiego biegacza i jest nazywany h-backiem. Jego rola jest hybrydowa, może on: wspierać linię ataku w blokowaniu, łapać podania, tworzyć ścieżki biegowe dla zawodnika z piłką.

Formacja defensywna Podstawowym zadaniem formacji defensywnej jest powstrzymanie ofensywy przeciwnika przed zdobywaniem kolejnych jardów i ostatecznie przed zdobyciem punktów. W skład podstawowej formacji defensywnej wchodzi czterech zawodników linii obrony, trzech wspomagających, czterech tylnych obrońców.

Formację defensywną tworzą trzy linie, na które składają się następujące pozycje:

Linia defensywy (defensive line, DL) – zależności od ustawienia formacji obrony składa się z trzech (ustawienie 3–4) lub czterech zawodników obrony (ustawienie 4–3) ustawiających się w szeregu, tuż przy linii wznowienia gry, którzy po rozpoczęciu próby starają się szarżować biegaczy drużyny przeciwnej, zanim zdobędą oni pole lub rozgrywającego, zanim ten poda piłkę do przodu. Zazwyczaj są to najsilniejsi i najciężsi gracze w drużynie, jednak w przeciwieństwie do linii ataku, muszą charakteryzować się też dobrą szybkością. W ramach linii obrony wyróżnia się następujące pozycje: Defensive tackles (DT) – zawodnik lub zawodnicy ustawieni w środku linii obrony, których zadaniem jest wkroczenie w formację przeciwnika, zakłócenie lub zatrzymanie akcji ofensywnej w polu przeciwnika lub też powstrzymanie ataku przed zdobyciem jardów, Defensive ends (DE) – zawodnicy ustawieni na zewnątrz linii obrony, których zadaniem jest przedarcie się za linie ataku przeciwnika i wywarcie presji na rozgrywającego lub powalenie go (sack),

Linebacker (LB) – zawodnicy, którzy ustawieni są od trzech do pięciu jardów za linią obrony. Ich ilość i rozstawienie zależy od układu linii obrony. Zadaniem wspomagających jest pomoc linii obrony w zatrzymaniu biegaczy przeciwnika, szarżowanie rozgrywającego lub krycie potencjalnych skrzydłowych drużyny ataku. Zawodnicy ci są liderami formacji defensywnej, koordynując z trenerem formacje i zagrywki w obronie. Zawodników tych dzieli się na następujące, wyspecjalizowane pozycje: Middle linebacker (MLB) – ustawiony zaraz za linią obrony, to najczęściej ten zawodnik koordynuje z trenerem zagrania obronne. Odpowiada za powstrzymywanie biegacza, Outside linebacker (OLB) – ci zawodnicy odpowiadają za blokowanie skrzydłowych drużyny przeciwnej i mają blokować krótkie podania, Rush linebacker (RLB) – pozycja hybrydowa, ten zawodnik musi płynnie przechodzić pomiędzy pozycją defensive end a wspomagającym, na ogół ustawia się na zewnątrz linii obrony, aby szybko przedrzeć się przez linię ataku i wywrzeć presję na rozgrywającego, Defensive back (DB), lub tzw. secondary line. Szybcy i zwinni zawodnicy przeciwstawiani skrzydłowym w formacji przeciwnika. Ich głównym celem jest ochrona środka pola przed podaniami i aktywnością skrzydłowych drużyny przeciwnej. W skład tej linii obrony wchodzi na ogół czterech zawodników: Safety (S) – zawodnicy ustawieni od 10 do 15 jardów za linią wznowienia gry i w głębi pola tworzą ostatnią linię obrony pomiędzy ofensywą przeciwnika a własnym polem punktowym. Występuje tu podział na free safety (FS) i strong safety (SS). Pierwszy (FS) ma za zadanie reagować na zachowanie i kierunek podania rozgrywającego, z kolei ten drugi (SS), ustawiony jest bliżej linii rozpoczęcia, powstrzymuje biegaczy i przecina podania do skrzydłowych, Cornerbacks (CB) – z reguły jest to dwóch zawodników, którzy ustawieni są naprzeciwko skrzydłowych formacji przeciwnika w celu ich blokowania, zatrzymania lub przecięcia podania do nich skierowanego, Nickel lub nickleback (N) – zawodnik ten wymienia linebackera i staje się piątym defensive backiem w sytuacji, kiedy ofensywa przeciwnika zwiększa liczbę skrzydłowych, istnieje duże ryzyko gry podaniowej, w szczególności przy drugiej lub trzeciej próbie przeciwnik ma do zdobycia ponad 10 jardów. W tej sytuacji drużyna poświęca ochronę przed biegiem z piłką na rzecz wzmocnienia obrony przed podaniem do przodu, Dime (D) – pozycja ta pojawia się, kiedy w formacji pojawił się już nickleback, ale istnieje potrzeba dodatkowego wzmocnienia linii obrony kosztem kolejnego linebackera w głębi pola. Zabieg ten stosuje się, gdy przeciwnik wprowadza do gry czterech skrzydłowych i istnieje duże prawdopodobieństwo zagrania podania do przodu. W formacji defensywnej istnieje także rola edge rushera (EDGE), która pojawia się również jako pozycja ze względu na rosnące jej znaczenie w taktyce drużyn. Na boisku zawodnicy ci ustawieni są na zewnątrz linii obrony. W formacji typu 4–3 rolę tę będzą pełnić zawodnicy defensive end. Z kolei w ustawieniu 3–4 będa to zawodnicy z pozycji outside linebacker. W akcjach biegowych mają oni uniemożliwić zawodnikowi z piłką wydostanie się na zewnątrz lub wymuszenie na nim bieg środkiem boiska, gdzie znajduje się więcej zawodników obrony. Z kolei w wypadku akcji podaniowych, ich zadaniem jest gra na otwartym polu i jak najszybsze dotarcie do rozgrywającego i wywarcie na niego presji lub powalenie go.

Formacje specjalne Zawodnicy formacji specjalnych wchodzą do gry w określonych sytuacjach w meczu, kiedy w rozegranie akcji nie jest zaangażowana ofensywa lub defensywa. Jednak zawodnicy tych formacji pełnią często role ofensywne lub defensywne. Formacje specjalne zaangażowane są w zagrania związane ze zmianą posiadania piłki (change of possession) lub w zagrania o punkty (play for points). Do tych pierwszych zalicza się punty i kickoffy, z kolei do drugiej kategorii kop na bramkę (field goal) i podwyższenia jednopunktowe (extra point) lub podwyższenia dwupunktowe (two-point conversion).

W formacjach występują następujące pozycje:

Punter (P) – zawodnik ustawiony ok. 15 jardów za linią wznowienia, którego zadaniem po otrzymaniu piłki jest wykonanie jak najdalszego kopu z powietrza (punt) w przeciwną stronę boiska, Kopacz (placekicker lub kicker, K) – zawodnik wykonujący kop piłki z ziemi podczas wykopów lub podwyższeń wyniku. Może być to jeden zawodnik do wszystkich wymienionych zagrań lub kilku wyspecjalizowanych kopaczy. Poza kickoffem swoje zagranie wykonuje przy współudziale holdera,