Łódzkie Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. Obrońców Pokoju „Uniontex” (ZPB Uniontex) – przedsiębiorstwo państwowe działające w Łodzi w latach 1945–2010, jedno z największych w historii łódzkiego przemysłu włókienniczego. Powstało na bazie połączonych przed wojną zakładów Karola Scheiblera i Ludwika Grohmana. W szczytowym okresie zatrudniało ponad 12 tys. osób, produkując rocznie 150–200 mln metrów tkanin.

Historia

Geneza Tereny, na których powstał Uniontex, mają bogatą historię przemysłową sięgającą XIX wieku. W 1827 roku u zbiegu ulic Tymienieckiego i Kilińskiego rozpoczęto budowę osady fabrycznej Księży Młyn. W drugiej połowie XIX wieku działały tu osobno fabryki Scheiblera i Grohmana – konkurencyjne imperia bawełniane. W 1909 roku, po śmierci obu przemysłowców, ich spadkobiercy połączyli zakłady w Zjednoczone Zakłady Przemysłowe K. Scheiblera i L. Grohmana.

Okres powojenny i PRL Po II wojnie światowej zakłady zostały znacjonalizowane. 22 stycznia 1945 wznowiono produkcję. Odbudowę zniszczeń wojennych ukończono w 1947. W czasach stalinowskich przedsiębiorstwo nosiło nazwę Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. Józefa Stalina. W latach 1962–1964 przeprowadzono reorganizację i zmieniono nazwę na Łódzkie Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. Obrońców Pokoju „Uniontex”.

W okresie PRL Uniontex był gigantem. Zajmował obszar ok. 20 hektarów. Roczna produkcja sięgała 150–200 mln m tkanin i do 20 tys. ton przędzy. Wytwarzano 70 różnych wyrobów: przędzę bawełnianą i sztuczną, tkaniny bielone, barwione, drukowane, kolorowo-tkane i żakardowe. Trafiały głównie na rynek krajowy i na eksport, przede wszystkim do ZSRR.

Dla pracowników zbudowano rozbudowane zaplecze socjalne: żłobek, przedszkole, dom kultury, pięć stołówek, sklepy spożywcze, ośrodek zdrowia, bibliotekę. Zakłady posiadały własne ośrodki wczasowe. Działały też klub sportowy z boiskiem piłkarskim, chór, kabaret i orkiestra dęta. Wydawano także gazety zakładowe.

Problemy zaczęły się w latach 80. W wyniku nieporozumień z Bankiem Handlowym firma straciła duże pieniądze na różnicach kursowych przy zakupie nowych maszyn włókienniczych.

Wizyta Jana Pawła II 13 czerwca 1987 teren fabryki odwiedził Jan Paweł II podczas swojej pielgrzymki do Polski. Papież spotkał się z pracownicami zakładów – łódzkimi włókniarkami. Na pamiątkę tego wydarzenia tkalnię, w której odbyło się spotkanie, nazwano „papieską”.

Lata 90. i upadek Transformacja ustrojowa i upadek rynków wschodnich uderzyły w Uniontex. Przedsiębiorstwo nie wytrzymało konkurencji. Zakłady upadały przez kolejne dwie dekady. W grudniu 2010 Uniontex formalnie przestał istnieć. Ostatnie słowo w kronice zakładowej brzmiało: „Szkoda!”

Zabudowa i architektura Kompleks Unionteksu wpisuje się w unikalną w skali światowej zabudowę Księżego Młyna. W latach 90. XIX w. Henryk Grohman wybudował nową tkalnię żakardową z charakterystyczną bramą wjazdową – słynne „beczki grohmanowskie” (potężne szpule nici) przy ul. Targowej 46, będące jednym z symboli przemysłowej Łodzi. Na parterze znajdowały się 522 krosna tkackie, uruchamiane maszyną parową. Dach był przeszklony, wzniesiony na konstrukcji stalowo-drewnianej.

Na ul. Tymienieckiego 26 powstała przędzalnia bawełny. Produkowano tu najcieńszą w Łodzi przędzę bawełnianą z przeznaczeniem na hafty, koronki i dzianiny. W 1902 roku pracowało w niej ok. 580 pracowników.

Do kompleksu należała też zabytkowa elektrownia zakładów Scheiblera z 1910 roku, zaprojektowana przez Alfreda Frischa. Zachowały się w niej oryginalne witraże, płytki ceramiczne oraz dwie turbiny.

Rewitalizacja Rewitalizacja Księżego Młyna rozpoczęła się w 2012 roku. Założeniem było przekształcenie osiedla w kolonię artystyczną z pracowniami artystów, galeriami i centrami kultury. W pracowniach działają projektanci mody, artyści sztuk wizualnych i twórcy sztuki użytkowej. Do 2023 roku wyremontowano 47 budynków.

Część obiektów po Unionteksie znalazła nowe funkcje – od loftów po centra kultury. W magazynach działa Art_Inkubator w Fabryce Sztuki. Projekt rewitalizacji był współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

Zobacz też Księży Młyn Karol Scheibler Ludwik Grohman

Przypisy

Linki zewnętrzne Rewitalizacja Łodzi – oficjalna strona miejska

Kategoria:Polskie przedsiębiorstwa przemysłu włókienniczego Kategoria:Historia Łodzi Kategoria:Przedsiębiorstwa założone w Polsce w 1945