Zdzisław Jerzy Pręgowski (ur. 17 listopada 1912 we Lwowie, zm. 17 marca 1998 w Winterthur) – polski inżynier architekt, żołnierz Wojska Polskiego i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, śpiewak tenor, artysta rzeźbiarz, malarz, grafik, wynalazca, przedsiębiorca, działacz społeczny i polonijny w Szwajcarii, filantrop, sportowiec.

Życiorys Zdzisław Pręgowski 17 listopada 1912 jako syn Zenobiusza (1884-1971, handlowiec, taternik, narciarz) i Haliny z domu Zajączkowskiej. Jego siostrą była Irena (1910-). Uczył się w Szkole Jordanowskiej, następnie w XI Państwowym Gimnazjum im. Jana i Andrzeja Śniadeckich we Lwowie. W 1933 podjął studia na Wydziale Architektury Politechniki Lwowskiej. Uczył się śpiewu, śpiewał w chórze szkolnym i uczelni wyższej (Lwowski Chór Technicki). Jego nauczycielem był Adam Didur, zaś wspierał go także mecenas śpiewu Jan Rasp. Występował pod pseudonimem artystycznym Zdzisław Alba podczas koncertów, także za granicą, oraz w radio i jako solista tenor w Operze Lwowskiej (w 1937 jako tenor w operze Faworyta autorstwa Gaetano Donizettiego). Był współwłaścicielem kolektury loteryjnej w Galerii Mariackiej we Lwowie, a w 1938 sam wygrał na loterii, zdobywając milion złotych. W tym samym roku wyjechał do Włoch celem kształcenia śpiewu.

Latem 1939 powrócił do rodzinnego miasta. Po wybuchu II wojny światowej w trakcie kampanii wrześniowej 9 września 1939 wyjechał ze Lwowa, jako żołnierz Wojska Polskiego przekroczył granicę Polski, po czym tymczasowo był internowany w Rumunii. Następnie przedostał się na Zachód i w lutym 1940 trafił do Francji. Wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, gdzie został odkomenderowany do kompanii sanitarnej 2 Dywizji Strzelców Pieszych. Podczas kampanii francuskiej 1940 uczestniczył w walkach pod Belfort. W obliczu klęski Francji przekroczył granicę francusko-szwajcarską i został internowany w Szwajcarii. Służył w stopniu starszego szeregowca. Przebywał w obozie uniwersyteckim w Winterthur. Od 1942 kontynuował na Politechnice Federalnej (ETHZ) w Zurychu przerwane w Polsce studia, które ukończył w 1945 uzyskując tytuł dyplomowanego inżyniera architekta (ETH.SIA). Podczas wojny dał kilkadziesiąt koncertów, z których dochód przekazywał na cele charytatywne, np. na wsparcie szpitali wojskowych. Został awansowany do stopnia podporucznika.

Po zakończeniu wojny pozostał na emigracji w Szwajcarii. Odbył praktykę zawodową, a w 1950 stworzył samodzielne biuro architektoniczne w Winterthur. Przez lata jego firma tworzyła projekty i realizacje budynków zarówno mieszkalnych jak i użyteczności publicznej, m.in. fabryki, szkoły (łącznie ponad 500). Stworzył system architektoniczny strukturowania powierzchni pod nazwą „PREWI”, które nazwa pochodzi od nazwiska twórcy i miasta zamieszkania.

Z projektów Zdzisława Pręgowskiego powstały: dom studencki oraz kaplica im. 1000-lecia Chrztu Polski w Polskiej Misji Katolickiej w Marly w kantonie Fryburg szkoła w Winterthur-Hegifeld szereg kapliczek w formie pomników ku czci polskich żołnierzy (np. kapliczka Matki Boskiej Ostrobramskiej w Locarno-Orselina) drzwi meczetów w Riyadh i Jeddah (Arabia Saudyjska, 1979) trzy tablice pamiątkowe w bazylice Zwiastowania NMP w Czerwińsku nad Wisłą, honorujące Jana Pawła II, Augusta Hlonda i Stefana Wyszyńskiego oraz prymasów Polski (1979–1981) dwie tablice pamiątkowe powstałe na stulecie Muzeum Polskiego w Rapperswilu

Poza pracą zawodową działał społecznie w polskim środowisku emigracyjnym w Szwajcarii. Od 1954 do 1974 pełnił funkcję kustosza Muzeum Polskiego w Rapperswilu, był działaczem Towarzystwa Przyjaciół Muzeum Polskiego. Był prezesem Związku Organizacji Polskich w Szwajcarii, Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Polskich w Szwajcarii. Udzielał się aktywnie w działalności charytatywnej. W latach 80. był organizatorem akcji dobroczynnej na rzecz Polaków pod nazwą „Polen in Not” (pol. „Polska w potrzebie”), w ramach której wysyłano do Polski pomoc materialną, w tym wsparcie otrzymywały polskie dzieci (były m.in. zapraszane na wakacje do Szwajcarii w akcji pod nazwą „Witaminowe lato”). Udzielał wsparcia finansowego na rzecz NSZZ „Solidarność”, Związku Sybiraków. Wspierał społeczności w Polsce także po 1989, w tym nawiązał kontakt z Politechniką Wrocławską. W 1996 był twórcą funduszu stypendialnego dla studentów polskiego pochodzenia z byłych Kresów Wschodnich.

Na emigracji nadal rozwijał swoje pasje. Kontynuował karierę śpiewaka, był członkiem Klubu Wysokogórskiego Winterthur. W 1992 był wydawcą publikacji powstałych w oparciu o dokumenty swojego ojca, pt. Złota księga narciarstwa polskiego. Karpaty Wschodnie i Dzieje narciarstwa polskiego do 1914 roku.

Od 1948 jego żoną była Verena Witzig.

Zdzisław Pręgowski zmarł 17 marca 1998 w Szwajcarii. Został pochowany na cmentarzu w Wintherthur w pobliżu pomnika upamiętniającego żołnierzy 2 Dywizji Strzelców Pieszych.

Upamiętnienie W 1998 powstał film dokumentalny poświęcony Zdzisławowi Pręgowskiemu pt. Wujek „Zero”. W Kwaterze I Samodzielnej Brygady Spadochronowej na Powązkach Wojskowych w Warszawie została ustanowiona tablica upamiętniająca Zdzisława Pręgowskiego.

Odznaczenia i wyróżnienia thumb|240px|Tablica upamiętniająca Zdzisława Pręgowskiego w Kwaterze I Samodzielnej Brygady Spadochronowej na Powązkach Wojskowych w Warszawie Odznaczenia i ordery Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1992, III Rzeczpospolita) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1970, rząd RP na uchodźstwie) Złoty Krzyż Zasługi (1962, rząd RP na uchodźstwie)

Wyróżnienia i tytuły Tytuł doktora honoris causa Politechniki Wrocławskiej (1992) Człowiek Roku w Winterthur (1981) Tytuł Honorowego Obywatela Czerwińska nad Wisłą Kawaler Orderu Uśmiechu

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Politechniki Federalnej w Zurychu Kategoria:Doktorzy honoris causa Politechniki Wrocławskiej Kategoria:Honorowi obywatele polskich miejscowości Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Uśmiechu Kategoria:Oficerowie Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Pochówki w Szwajcarii Kategoria:Podoficerowie II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy w Szwajcarii Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Polscy inżynierowie Kategoria:Polscy działacze społeczni Kategoria:Polscy graficy Kategoria:Polscy filantropi Kategoria:Polscy malarze Kategoria:Polscy przedsiębiorcy Kategoria:Polscy rzeźbiarze Kategoria:Polscy tenorzy Kategoria:Polscy wspinacze Kategoria:Polscy wynalazcy Kategoria:Przedsiębiorcy II Rzeczypospolitej Kategoria:Polacy – uczestnicy kampanii francuskiej 1940 Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1912 Kategoria:Zmarli w 1998 Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego internowani w Rumunii w czasie II wojny światowej Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego internowani w Szwajcarii w czasie II wojny światowej Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Szwajcarii po II wojnie światowej Kategoria:Ludzie urodzeni we Lwowie