Podstawowe informacje Zbiór i suszenie roślin Rośliny zbieramy w czasie suchej, słonecznej pogody, po obeschnięciu rosy w fazie rozwojowej określonej dla każdej z roślin. Suszenie przeprowadza się tuż po zbiorze, w miejscu zacienionym i przewiewnym, najlepiej pod zadaszeniem. Rozkładamy rośliny cienkimi warstwami, by się nie zaparzyły i nie ściemniały. Można je także rozwiesić na sznurkach. Grube łodygi czy korzenie musimy pokroić, aby wyschły szybciej, dzięki temu zachowają więcej substancji czynnych. Wysuszone rośliny przechowujemy w suchych i przewiewnych pomieszczeniach w woreczkach z płótna lub papieru oznaczonych czytelnymi etykietami.

Przygotowanie preparatu Preparaty roślinne przyrządzamy z ziela świeżego lub suszone w określonej proporcji. Ziele należy rozdrobnić, a powstały preparat dodatkowo przecedzić przez podwójną warstwę gazy lub płótno lniane wyciskając dokładnie płyn znajdujący się w napęczniałym surowcu.

Stosowanie preparatu Opryskiwanie lub podlewanie preparatem należy powtarzać kilkakrotnie w okresie zagrożenia lub wystąpienia patogenów roślin. Pod wpływem promieniowania słonecznego preparaty szybciej tracą właściwości toksyczne, dlatego zabiegi dobrze jest wykonywać po południu (co nie dotyczy preparatu ze skrzypu polnego). Dodanie do preparatu szarego mydła (bez dodatków!) w ilości około 100 g na 10 litrów wody zwiększy jego przyczepność.

Środki ostrożności Preparaty roślinne nie są szkodliwe dla człowieka w określonym stężeniu, jedynie silne stężenie preparatu może mieć niepożądane właściwości. Podczas pracy z preparatami biologicznymi należy przestrzegać zasad BHP, podobnie jak przy pracy ze środkami chemicznymi. Ponadto preparaty należy przechowywać w miejscach niedostępnych dla dzieci i odpowiednio je oznakować.

Rodzaje preparatów Gnojówka roślinna 1 kilogram świeżego ziela zalewamy 10 litrami zimnej wody, najlepiej deszczowej. Naczynie może być drewniane, kamionkowe lub plastikowe, nie wolno jednak używać naczyń metalowych. Fermentacja ziela powinna odbywać się w warunkach tlenowych, z tego względu gnojówkę musimy przynajmniej raz dziennie dokładnie wymieszać. Naczynie z preparatem przykryć należy siatką, zapobiegającą topieniu się owadów lub nawet małych ssaków, ale taką, która zapewnia swobodny przepływ powietrza. Podczas fermentacji wydzielać się będzie nieprzyjemny zapach, który można złagodzić dodając 200-400 g mączki skalnej. Cały proces fermentacji trwa w zależności od pogody około 2 do 4 tygodni (w wyższej temperaturze przebiega szybciej), a jego zakończenie można rozpoznać po klarowności preparatu, który przestaje się pienić.

Gnojówki z takich roślin jak pokrzywa, skrzyp polny, żywokost, mają największe znaczenie w nawożeniu roślin oraz zwalczaniu niektórych ich patogenów.

Wyciąg roślinny (nastój) Świeże lub suszone ziele zalewa się zimną wodą i zostawia na około 12-24 godziny, aż do wytworzenia lekkiej pianki. Przecedzony wyciąg najlepiej użyć tego samego dnia, gdyż po tym czasie następuje jego fermentacja - starszy niż jeden dzień wyciąg można pozostawić do całkowitego przefermentowania.

Wywar (odwar) Świeże lub suszone zioła zalewa się zimną wodą na okres 12-24 godzin, a po tym czasie gotuje się je na słabym ogniu przez około 30 minut i pozostawia po przykryciem do wystygnięcia. Zamknięty w słoiku wywar zachowuje właściwości przez jakieś 3-4 miesiące, natomiast bez zamknięcia około tygodnia.

Napar Świeże lub suszone rośliny zalewamy wrzącą wodą i pozostawiamy pod przykryciem jakieś 20-30 minut, aż wystygną. Napar, podobnie jak wyciąg, musimy wykorzystać jeszcze tego samego dnia.

Przegląd preparatów Pokrzywa zwyczajna

Zbiór: wiosna (od maja)-lato; zielone części bez korzeni przed kwitnieniem; zamiast świeżego ziela można użyć 100-200 g ziela suszonego.

Preparat/rozcieńczenieDziałanieStosowanieGnojówka nierozcieńczonaprzyspiesza rozkład materii organicznejpolewać wielokrotnie kompostGnojówka 1:10-20wzmaga wzrost roślinpolewać glebę i opryskiwać rośliny w okresie wegetacjiGnojówka 1:10-20zapobiega chorobom grzybowym i szkodnikompolewać glebę wczesną wiosną po mrozachGnojówka 1:20chlorozy, mszyce, przędziorkiopryskiwać rośliny przed ruszeniem pąkówGnojówka fermentująca 1:50 (4-5 dniowa)mszyce, tarczniki, miseczniki, przędziorkiopryskiwać zwłaszcza drzewa owocowe trzykrotnie w ciągu 10 dni przed tworzeniem się pąków i kwiatów. Wyciąg nierozcieńczony (1 kg świeżych lub 200 g suchych roślin na 10 l wody)mszyce, przędziorkiopryskiwać rośliny zapobiegawczo i w czasie pojawu szkodnikówWywar 1:5 (proporcje jak dla wyciągu)chowacze łodygowe, chowacz szczypiorakopryskiwać rośliny wczesną wiosnąNapar 1:3 (proporcje jak dla wyciągu)przy zmieszaniu w 1/3 z bylicą piołunem lub wrotyczem chroni przed pachówką strąkóweczkąopryskiwać rośliny co dwa tygodnie przez trzy dni podczas pojawienia się owadów

Skrzyp polny

Zbiór: przez cały okres wegetacji, najlepiej czerwiec-lipiec, nadziemne części rośliny bez korzeni, można użyć 200 g ziela suszonego.

Preparat/rozcieńczenieDziałanieStosowanieGnojówka 1:5mączniak prawdziwy, choroby wywoływane przez grzyby gleboweopryskiwać rośliny i glebę przez cały okres wegetacji co trzy tygodnie przez trzy dni, w czasie słonecznych dni przed południemGnojówka 1:4wzmacnia rośliny, uzdrawia glebępodlewać rośliny i glebę kilkakrotnie w okresie wegetacjiGnojówka fermentująca (4-5 dniowa)przędziorki, miseczniki, tarczniki, mszyceopryskiwać rośliny w czasie słonecznych dni przed południemWywar 1:5 (proporcje jak dla wyciągu)mieszanina z gliną służy do zaprawiania korzeni kapustymaczać korzenie kapusty przeciwko kile kapusty w razie potrzebyWywar 1:4 mączniak prawdziwy i rzekomy, rdze, parch jabłoni, kędzierzawość liści brzoskwini, zaraza ziemniaczana, septorioza pomidoraopryskiwać glebę i rośliny kilkakrotnie co 2-3 tygodnieWywar 1:3 szara pleśńopryskiwać rośliny co trzy tygodnie przez trzy dni przed południemWyciąg nierozcieńczony (1 kg świeżego lub 200 g suchego ziela na 10 l wody na 12 h)mszyceopryskiwać rośliny w razie potrzebyWyciąg 1:5wzmacnia rośliny (zobacz wywar 1:4)opryskiwać rośliny kilkakrotnie w okresie wegetacjiNapar 1:4uodparnia rośliny na mączniaki, zgnilizny, rdze, parch, kędzierzawość liści brzoskwini, zarazę ziemniaczaną na pomidorachopryskiwać rośliny i glebę od końca marca do października co 2 tygodnie, zwłaszcza w wilgotne lataNapar 1:5 (1 kg świeżego skrzypu i 0,5 kg wrotyczu lub 200 g suszu)zmieszany w 1/3 z naparem z wrotyczu chroni przed mszycami, misecznikami, tarcznikamiopryskiwać rośliny po pojawieniu się szkodników

Żywokost lekarski

Zbiór: w maju i czerwcu, na początku kwitnienia całe rośliny wraz z korzeniami; można użyć 200 g ziela suszonego.

Preparat/rozcieńczenieDziałanieStosowanieGnojówka 1:5mszyceopryskiwać rośliny zapobiegawczo i przy porażeniuGnojówka 1:10pobudza rośliny do wzrostupodlewać glebę i rośliny w okresie wegetacjiGnojówka 1:20pobudza rośliny do wzrostuopryskiwać rośliny w okresie wegetacjiWyciąg nierozcieńczony (1 kg świeżego lub 150 g suszonego ziela na 10 l wody na 48 h)stosować przy niedoborze potasuopryskiwać rośliny i glebę w okresie wegetacjiWywar nierozcieńczony (proporcje jak dla wyciągu)stosować przy niedoborze potasupodlewać glebę w okresie wegetacjiWywar 1:4 (moczyć 10-12h, gotować 1-2h; przechowywać do miesiąca)mszyce, miodówki, szkodniki kapustnychopryskiwać rośliny w czasie pojawu

Wrotycz pospolity

Zbiór: w lipcu-wrześniu zielone części roślin w czasie pełnego kwitnienia.

Preparat/rozcieńczenieDziałanieStosowanieGnojówka nierozcieńczonamrówki, pędrakipodlewać mrowiska i glebę w czasie pojawuGnojówka 1:15mszyceopryskiwać rośliny w czasie pojawuWywar 1:5 (500 g świeżego lub 75 g suchego ziela na 10 l wody na 24 h, gotować 20 minut)pchełki, mączlik szklarniowy, opuchlak truskawkowy, kwieciaki, roztocz truskawkowy, mrówki, mączniak prawdziwyopryskiwać rośliny i glebę zapobiegawczo i przy porażeniuNapar 1:2 (300 g świeżego lub 30 g suszu na 10 l wody)połyśnica marchwianka, wgryzka szczypiorka, wciornastki, mszyce (wraz ze skrzypem), pachówka strąkóweczka (wraz z pokrzywą)opryskiwać rośliny na krótko przed terminem lotuWyciąg 1:2 (proporcje jak dla naparu)śmietka cebulanka, wgryzka szczypiorka, mszyce, gąsienice namiotnikowate, bawełnice, gąsienice bielinków, owocówki, rdzeopryskiwać rośliny i glebę zapobiegawczo i przy porażeniu

Bylica piołun Zbiór: w lipcu-sierpniu górne, kwitnące części roślin.

Preparat/rozcieńczenieDziałanieStosowanieGnojówka nierozcieńczona (500 g świeżego lub 50 g suchego ziela na 10 l wody)mrówkipolewać mrowiska w czasie pojawuWyciąg nierozcieńczony (300 g świeżych lub 30g suchych roślin na 10 l wody)odstrasza gryzonie i ślimakipolewać nory i glebę w czasie pojawienia się szkodnikówWyciąg 1:2owocówka jabłkóweczka i śliwkóweczka, gąsienice zjadające liścieopryskiwać drzewa owocowe na krótko przed wylotem owocówek i w czasie pojawienia się gąsienicWywar nierozcieńczony (proporcje jak dla wyciągu)pchełki, mszyce, szpeciel jeżynowiecopryskiwać młode rośliny zapobiegawczo przeciwko mszycom i pchełkom 2 razy w tygodniu oraz na początku kwitnienia i po kwitnieniu przeciwko jeżynowcowiWywar 1:1liściożerne gąsienice motyliopryskiwać zaatakowane drzewa owocowe w czerwcu i lipcuNapar 1:3 (proporcje jak dla wyciągu)owocówka jabłkóweczka i śliwkóweczka, śmietka cebulanka, śmietka kapuściana, połyśnica marchwiankaopryskiwać rośliny na krótko przed terminem lotu oraz w czasie lotu

Cebula jadalna Zbiór: używać całych cebul i łusek. Preparaty z cebuli można mieszać z preparatami z czosnku.

Preparat/rozcieńczenieDziałanieStosowanieGnojówka z łusek (20-50 g łusek i zielonego szczypiorku na 1 l wody na 4-7 dni)roztocze, zaraza ziemniaczana na pomidorachopryskiwać rośliny zapobiegawczoWyciąg nierozcieńczony (200 g łusek na 10 l wody, zostawić na 3-4 dni)przędziorki, mszyce, miodówki, skoczkiopryskiwać rośliny kilkakrotnieWywar nierozcieńczony (75 g cebul lub 500 g łusek na 10 l wody)choroby grzybowe, zaraza ziemniaczana, przędziorki, mszyceopryskiwać rośliny zapobiegawczoNapar nierozcieńczony (proporcje jak dla wywaru)przędziorki, połyśnica marchwiankaopryskiwać rośliny zapobiegawczo i w czasie lotu muchówek

Czosnek pospolity

Zbiór: używać ząbków czosnku, liści i/lub łusek. Preparaty z czosnku można mieszać z preparatami z cebuli.

Preparat/rozcieńczenieDziałanieStosowanieGnojówka nierozcieńczona (75 g ząbków, 500 g świeżych lub 200 g suchych liści i łusek na 10 l wody) |połyśnica marchwianka |opryskiwać rośliny i glebę w czasie lotu muchówek |- |Gnojówka 1:10 |wzmacniająco, przeciwko chorobom grzybowym |zapobiegawczo podlewać glebę wokół drzew owocowych |- |Wyciąg nierozcieńczony (250 g ząbków na 10 l wody zmielić, mieszać, po 15 minutach odcedzić)|wielkopąkowiec porzeczkowy |opryskiwać krzewy porzeczki czarnej podczas pękania pąków i tuż po kwitnieniu |- |Wyciąg nierozcieńczony |choroby grzybowe, połyśnica marchwianka, śmietki |opryskiwać rośliny zapobiegawczo wiosną i latem oraz przy porażeniu i w okresie lotu muchówek |- |Wywar nierozcieńczony (200 g ząbków na 10 l wody, zmielić, zostawić na 24 h, gotować 20 minut)|działa podobnie jak wyciąg |stosować jak wyciąg |- |Napar nierozcieńczony (proporcje jak dla gnojówki)''choroby grzybowe, połyśnica marchwiankaopryskiwać rośliny zapobiegawczo kilkakrotnie w okresie lotu muchówek

Pomidor Zbiór: stosować zdrowe, zielone części rośliny, głównie liście i usuwane pędy boczne, także niedojrzałe owoce, korzenie.

Preparat/rozcieńczenieDziałanieStosowanieGnojówka 1:10 (150 g liści i pędów na 10 l wody)przyspiesza wzrost pomidorówpodlewać rośliny kilkakrotnie w okresie wegetacyjnymWyciąg nierozcieńczony (150 g liści i pędów na 10 l wody na 2 h)rolnice, bielinek kapustnik, pachówka strąkóweczkaopryskiwać rośliny w czasie wylotu motyliWyciąg z liści (400 g liści zmielić, zalać wodą na 2-3 h, przefiltrować i uzupełnić wodą do 10 l) |mszyce, pluskwiaki różnoskrzydłe, wciornastki, drobne gąsienice, larwy pilarzowatych |opryskiwać rośliny dwukrotnie co 8-10 dni |-