Uchwalona w latach 451–450 p.n.e. ustawa XII tablic stała się pierwszą ustawą dotyczącą prawa prywatnego. Choć była typowo kazuistyczna i stanowiła spisanie dotychczasowych zwyczajów, to jednak na długie lata stała się głównym źródłem prawa w starożytnym Rzymie i nigdy nie została formalnie zniesiona. Cieszyła się dużym poważaniem w społeczeństwie, głównie ze względu na historię jej powstania, czyli uchwalenia na wniosek plebejuszy. Tekst ustawy został spisany na spiżowych tablicach i wystawiony na forum Romanum, które spłonęły w czasie najazdu Galów w 390 p.n.e. Najbardziej wiarygodna rekonstrukcja została utworzona w roku 1613 przez Jacoba Gothofredusa.
i Istotny element prawodawstwa w starożytnym Rzymie stanowiły ustawy uchwalane bezpośrednio przez obywateli rzymskich na zgromadzeniach ludowych.
Uchwały zgromadzeń ludowych, zwane , obowiązywały wszystkich obywateli rzymskich. Projekt ustawy wnosił tzw. (konsul, pretor lub dyktator), którą następnie przegłosowywano (jawnie, później tajnie). Do roku 339 p.n.e. () uchwalona ustawa wymagała zatwierdzenia senatu.