Co prawda nie wypracowano definicji winy, ale pojęcie to rozumiano i opisywano kazuistycznie, podpierając się przy tym rozwiązaniami rzymskimi. Szkoła włoska rozróżniała: dolus – działanie umyślne i świadome. Dzisiejsza wina umyślna. culpa – wina, którą cechował brak świadomości przestępstwa. Dzisiejsza wina nieumyślna casus – przypadek. Sytuacja, w której sprawca nie mógł przewidzieć skutku działania. Z reguły wyłączała odpowiedzialność karną. Subiektywizacja odpowiedzialności łączyła się również ze znacznym ograniczeniem odpowiedzialności zbiorowej, chociaż nie udało się jej całkowicie zlikwidować (długo utrzymano ją np. przy sprawach o herezję – wyrok skazujący łączono z konfiskatą majątku do drugiego pokolenia). W zasadzie zrównano odpowiedzialność karną kobiet, choć pewne różnice utrzymano w zakresie wymiaru kary. W większość statutów włoskich regulowano też odpowiedzialność nieletnich, choć nie wyznaczono sztywnej granicy wieku, opierając się na subiektywnej ocenie capacitas doli (stopniu świadomości czynu przestępnego).