Warunki bezkarności Szkoła włoska nie rozróżniała pomiędzy okolicznościami wyłączających winę a kontratypem, ze względu na brak koncepcji winy. Opracowała jednak kilka instytucji, które potem weszły w zakres tych pojęć: obrona konieczna – koncepcja obrony koniecznej została niemal w całości oparta na prawie rzymskim (paremii vim vi repellere licet). Doktryna włoska opracowała natomiast dokładnie przesłanki obrony koniecznej. Według niej obrona konieczna winna być umiarkowana, na co składały się trzy elementy: circa causam – rzeczywista napaść circa tempus – bezpośredniość reakcji circa modum – adekwatność środków użytych do obrony do środków napaści. Ponadto znano także znano instytucję pomocy koniecznej, tj. działań w celu udzielenia pomocy osobie napadniętej. Pomoc własna, poza nielicznymi wyjątkami, była wykluczona.
Innymi czynnikami wyłączającymi bezkarność były: afekt – zaliczano do niego zwłaszcza zabicie cudzołożnika (na podstawie Edyktu Rothara) kradzież z nędzy – koncepcja wypracowana w oparciu o naukę św. Tomasza. Pozostawała bezkarna wówczas, gdy została dokonana w szczególnych okolicznościach (np.