Większość Łotyszy pozostawała ludnością wiejską.

W XIX wieku rozwinęło się łotewskie odrodzenie narodowe. Jego przedstawiciele, określani jako Młodołotysze, dążyli do rozwoju języka łotewskiego, literatury i świadomości narodowej. Do najważniejszych postaci tego ruchu należeli m.in. Krišjānis Valdemārs, Juris Alunāns i Atis Kronvalds. Szczególnego znaczenia nabrało również gromadzenie i publikowanie łotewskich pieśni ludowych — dain — które stały się jednym z podstawowych elementów nowoczesnej łotewskiej tożsamości narodowej.

Pod koniec XIX i na początku XX wieku procesy industrializacji i urbanizacji przyczyniły się do powstania licznej łotewskiej klasy robotniczej, szczególnie w Rydze. Rewolucja 1905 roku miała na ziemiach łotewskich wyjątkowo gwałtowny przebieg i była skierowana zarówno przeciwko władzom rosyjskim, jak i dominacji niemieckiego ziemiaństwa.

Podczas I wojny światowej znaczna część terytorium Łotwy znalazła się pod okupacją niemiecką, a setki tysięcy mieszkańców zostały ewakuowane lub uciekły w głąb Rosji. W tym okresie utworzono także oddziały strzelców łotewskich.