Zbój Madej – postać legendarna, zbójnik, na którego w piekle oczekiwała kara w postaci madejowego łoża.
Legenda świętokrzyska i jej warianty Zbój Madej zamieszkiwał wraz z matką jaskinię w Górach Świętokrzyskich. Pewnego dnia trafił do niej Bolko – młody chłopak, który szedł do piekła, by odebrać cyrograf, podpisany przez jego ojca – kupca o imieniu Walek. W dokumencie tym jego ojciec obiecał oddać diabłu, który pomógł mu wydostać kupiecki wóz z błota to, co w domu zastanie, a o czym jeszcze nie wie. Uratowany, po powrocie do domu dowiedział się, że podczas jego nieobecności żona powiła mu syna.
Bolko, dowiedziawszy się, że trafił do jaskini Madeja, zbladł ze strachu. Zbój bowiem nikomu nie darował życia: zabił własnego ojca, a matkę pozostawił przy życiu tylko po to, by mu gotowała jedzenie. Kiedy zbój dotarł do jaskini, od razu wyczuł obecność przybysza. Dowiedziawszy się jednak, dokąd zmierza, darował mu życie, pod warunkiem, że chłopak dowie się, jaką karę przygotowują dla Madeja po śmierci. Zgodziwszy się, chłopak wyruszył w dalszą drogę.