Po utworzeniu Egzarchatu inteligencja macedońska coraz wyraźniej dystansowała się od bułgarskiej, uznając, że Macedończycy byli odrębnym narodem, Bułgarzy zaś dążyli do dominacji nad nimi.
Do tego momentu działalność twórców słowiańskich w Macedonii wpisywała się w nurt bułgarskiego odrodzenia narodowego. Przykładem tego są utwory ihumena Cyryla Pejczinowicza oraz Joachima Kyrczowskiego, autorów opowiadań pisanych w miejscowym dialekcieJ. Skowronek, M. Tanty, T. Wasilewski, Słowianie południowi i zachodni. VI–XX wiek, Książka i Wiedza, Warszawa 2005, s. 230.. Podobnie urodzony w Ochrydzie Grigor Pyrliczew, który rozpoczął karierę literacką, pisząc po grecku, zaangażował się w bułgarski ruch narodowy, pisał po bułgarsku, przełożył jednak również Iliadę na lokalny dialekt macedoński.
Wyrazem rozwoju odrębnego macedońskiego ruchu narodowego była publikacja słowników, w których ludowy język używany w Macedonii określano jako całkowicie niezależny od sąsiednich. Dwa takie słowniki oraz gramatykę języka macedońskiego wydał Georgi Pulewski, który opracowywał również historię Macedonii i elementarz. Posługiwał się on dialektem typowym dla regionu Debaru, z którego pochodził. Pieśni ludowe spisywali Spiro Gułapczew, Trajko Kitanczew i Eftim Sprostranow.