A fricativa postalveolar sonora ye un tipo de sonito consonantico emplegato en cuantas luengas parlatas. Se trascribe en l'AFI, una zeta latina minuscla con coda que provién d'as zetas medievals cursivas. En a notación romanica se representaba como []. No se troba en aragonés, pero sí que se troba en catalán septentrional, en occitán y en francés. Existió en castellano medieval y encara existe en chudeocastellano. En muitas luengas se troba pero solapato con o correspondient sonito palatal.
Caracteristicas Ye una consonant oral pulmonica. Ye un sonito sivilant fricativo porque l'aire produce una turbulencia en o suyo paso por a boca. S'articula con a luenga dezaga d'os dients, cuasi como tocando o paladar, pa modificar a columna d'aire que vien dende os pulmons. Ye un sonito sonoro porque fa vibrar as cuerdas vocals.
Presencia En aragonés Iste fonema no existe en aragonés actual. A visión tradicional d'os filologos hispanicos representata por Rafael Lapesa ye que existió en aragonés medieval (baixomedieval, porque en a mayor parte de l'Alta Edat Meya se produciba a evolución dende o latín tarraconense ta l'aragonés). Rafael Lapesa aplica o modelo d'evolución fonetica d'o castellano pa l'aragonés en a evolución d'a consonant d'as silabas GE, GI, IA, IO, IU en latín, en palabras patrimonials como chelar, chirar, chacer, chubo, que s'escribiban en a Edat Meya como gelar, girar, jazer, jubo. Manimenos Manuel Alvar ya daba eixemplos que en os elementos romances d'o latín notarial aragonés d'os sieglos XI y XII ya se pronunciaba africato xordo como o digrafo ch actual. Precisament en muitos textos medievals Sancho, que provién de Sancteu, y tien o fonema /ch/ por un orichen diferent s'escribiba Sanio, Sanjo u Sango. Actualment se tien conoixencia de més documentación que amuestra que en aragonés medieval o fonema postalveolar fricativo sonoro, d'haber existito en l'Alta Edat Meya, dende o sieglo XI ya heba evolucionato a lo fonema actual /tʃ/ d'a letra "ch".
Trasliteracions En a trasliteración de palabras con este fonema en luengas eslavas que fan servir l'alfabeto cerilico se puet escribir en aragonés o digrafo zh: Zaporizhia, zhupan; u o diacritico ž: župan, que por adaptación fonetica serían con ch, que representa o fonema mes pareixito a l'orichinal.
Eixemplos en diferents luengas Idioma Palabra AFI Significau Notas Anglés vision visión Se veiga fonetica de l'anglés Catalán gel chelo Se veiga fonetica d'o catalán Esperanto manĝaĵo birolla Se veiga fonetica d'o esperanto Francés jour día Se veiga fonetica d'o francés Portugués loja botiga Se veiga fonetica d'o portugués
Vinclos externos Informació acústica, del projecte "Els sons del català".
Postalveolar sonora Fricativa postalveolar Fricativa sonora