O infinitivo present en bavaro (Infinitiv Präsens) ye una d'as formas impersonals de l'idioma bavaro. O infinitivo se fa servir en bavaro en a formación d'o futuro d'indicativo y en cuantas construccions d'infinitivo.
En iste articlo apareixen muitos d'os prencipals verbos bavaros agrupaus por a suya rematanza. En cada caso se comparan con correspondients verbos en alemán estándard seguntes a rematanza d'a radiz d'istos.
Rematanzas d'o infinitivo en bavaro En comparación con l'alemán en que toz os verbos rematan en -n, existen en bavaro dica siet rematanzas diferents: à - m - n - ng - àn - en - ln
Infinitivos remataus en -à Os verbos alemans con a suya radiz rematada en ch, f, k, m, n, ng y p se vocalizan, fendo en bavaro a suya rematanza en -à. O sonido oclusivo xordo k se transforma en gg y o soniu p en bb, en os dos casos se sonorizan pronunciando-se cheminaus.
En a siguient lista se troban diferents verbos bavaros remataus en -à clasificaus por a rematanza d'o verbo equivalent alemán. Entre parentesi a traducción enta l'alemán y l'aragonés.
Rematanza alemán Verbos en bavaro ch-en lachà (lachen, redir-se), schdechà (stechen, picar), suàchà (suchen, escar), kochà (kochen, cocinar), rauchà (rauchen, fumar), machà (machen, fer) f-en laffà (laufen, correr), hoffà (hoffen, asperar), deàffà (dürfen, deber), schnaufà (schnaufen, chalfegar), schlaffà (schlafen, dormir), kàffà (kaufen, mercar) k-en ruggà (rücken, cantiar-se), dàschdiggà (ersticken, afogar-se), baggà (backen, forniar), baggà (packen, envolver), vàrreggà (verrecken, morir-se), läggà (lecken, laminar) m-en nehmà (nehmen, prener), ràmmà (räumen, sacar), vàsàmmà (versäumen, desaproveitar), schdimmà (stimmen, ser verdat), kemà (kommen, plegar), eiràmmà (einräumen, amueblar), eirahmà (einrahmen, enmarcar) n-en rennà (rennen, correr), loànà (lehnen, refirmar), wohnà (wohnen, residir), vàdeànà (verdienen, ganar diners), woànà (weinen, plorar), lohnà (lohnen, valer) ng-en singà (singen, cantar), fangà (fangen, agafar), bringà (bringen, trayer), vàlangà (verlangen, desichir), hengà (hängen, penchar) p-en schnabbà (schnappen, pillar), babbà (pappen, pegar-se), schläbbà (schleppen, rastrar), dabbà (tappen, andar a palpón), glabbà (klappen, funcionar)
Infinitivos remataus en -m Os verbos con a radiz rematada en b en alemán se transforman ta rematar en -m en bavaro. Por eixemplo, o verbo alemán geben pierde a e ta transformar-se en gebn. Por estar dificil de pronunciar a combinación bn se cambea a n por m quedando gebm y ta rematar geem.
En a siguient lista se troban diferents verbos bavaros remataus en -m clasificaus por a rematanza d'o verbo equivalent alemán. Entre parentesi a traducción enta l'alemán y l'aragonés.
Rematanza alemán Verbos en bavaro b-en leem (leben, vivir), schdeàm (sterben, morir), reim (reiben, estregar), schiàm (schieben, meter), gråm (graben, cavar), geem (geben, dar), vàdeàm (verderben, estorbar)
Infinitivos remataus en -n En a siguient lista se troban diferents verbos bavaros remataus en -n clasificaus por a rematanza d'o verbo equivalent alemán. Entre parentesi a traducción enta l'alemán y l'aragonés.
Rematanza alemán Verbos en bavaro d-en reen (reden, charrar), lein (leiden, penar), schåån (schaden, fer mal a), båån (baden, banyar-se) h-en wàhn (wehen, bufar), dràhn (drehen, chirar), nàhn (nähen, coser) l-en zåin (zahlen, bosar), bäin (bellen, escanyutar), zuin (zielen, referir-se), schbuin (spielen, chugar) nd-en finddn (finden, trobar), zinddn (zünden, esclatar), wendn (wenden, chirar), schinddn (schinden, maltractar), binddn (binden, atar) r-en faan (fahren, adugar), zàrrn (zerren, rastrar) s-en essn (essen, minchar), griàssn (grüßen, saludar), miàssn (müssen, haber de), lesn (lesen, leyer) sch-en waschn (waschen, lavar), iwàraschn (überraschen, sosprender), dàwischn (erwischen, agafar), dräschn (dreschen, trillar), winschn (wünschen, deseyar) st-en huàsdn (husten, toser), fasdn (fasten, ayunar), rässdn (rösten, rustir), diàschdn (dürsten, tener set), rasdn (rasten, descansar) t-en warddn (warten, asperar), weddn (wetten, apostar), gäiddn (gelten, ser valido), hiàddn (hüten, cudiar) z-en gratzn (kratzen, gratar), sitzn (sitzen, posar-se), fätzn (fetzen, rancar), blitzn (blitzen, brilar), butzn (putzen, limpiar) Vocal-en frein (freuen, meter-se contento), baun (bauen, construyir), rein (reuen, arrepentir-se), haun (hauen, peleyar-se)
Infinitivos remataus en -ng Cuan a ramatanza d'a radiz en o verbo alemán ye g y tamién en bels casos h en bavaro o verbo remata en -ng. Por eixemplo liegen pasaría, en desapareixer a e, a liegn y por asimilación pasa a lieng.
En a siguient lista se troban diferents verbos bavaros remataus en -ng clasificaus por a rematanza d'o verbo equivalent alemán. Entre parentesi a traducción enta l'alemán y l'aragonés.
Rematanza alemán Verbos en bavaro g-en leeng (legen, meter), såång (sagen, decir), griàng (kriegen, aconseguir), schdeing (steigen, puyar), zoàng (zeigen, amostrar), lieng (liegen, chitar-se) h-en ziàng (ziehen, tirar), säng (sehen, veyer), gschäng (geschehen, ocurrir)
Infinitivos remataus en -àn En a siguient lista se troban diferents verbos bavaros remataus en -àn clasificaus por a rematanza d'o verbo equivalent alemán. Entre parentesi a traducción enta l'alemán y l'aragonés.
Rematanza alemán Verbos en bavaro d-en siàn (sieden, bullir) r-en heàn (hören, sentir), schdeàn (stören, emprenyar), boàn (bohren, foratiar), gschbiàn (spüren, sentir/notar) -ern wundàn (wundern, sosprender-se), flissdàn (flüstern, morgoniar), schäwàn (scheppern, fer rudio), kimmàn (kümmern, preocupar-se), boisdàn (polstern, tapizar) Vocal-en sààn (säen, sembrar)
Infinitivos remataus en -en Os verbos que en alemán rematan en -eln precedido por un soniu labial rematan en bavaro en -en (siendo una e clarament zarrada) transformando-se a consonant anterior en bb, f, m u w.
En a siguient lista se troban diferents verbos bavaros remataus en -en clasificaus por a rematanza d'o verbo equivalent alemán. Entre parentesi a traducción enta l'alemán y l'aragonés.
Rematanza alemán Verbos en bavaro -eln sammen (sammeln, replegar), schdembben (stempeln, sellar), drammben (trampeln, patiar), greàmen (krümeln, esmicazar), zabben (zappeln, esgalapatiar), schdrambfen (strampeln, pataquiar)
Infinitivos remataus en -ln Os verbos alemans que rematan en -eln con a consonant d, g, r u s en rematar a radiz, rematan en bavaro en -en (siendo una e clarament zarrada) perdiendo a e y sonorizando a consonant si ye oclusiva. Tamién se produce a cheminación d'ista consonant precedent. Son dos excepcions a iste regle dàchen (que habría d'estar dàchl) y wàchen (que habría d'estar wàchl).
En a siguient lista se troban diferents verbos bavaros remataus en -ln clasificaus por a rematanza d'o verbo equivalent alemán. Entre parentesi a traducción enta l'alemán y l'aragonés.
Rematanza alemán Verbos en bavaro l-en heiln (heilen, curar-se), heiln (heulen, plorar) -eln någln (nageln, clavar), bädln (betteln, mendigar), bindln (bündeln, ligar), waggln (wackeln, bandoliar), segln (segeln, navatiar), obànddln (anbändeln, embolicar), schreichln (streicheln, amorosiar)
Infinitivos remataus en vocal nasal Iste grupo ye formau por cuatre verbos irregulars que rematan en una vocal u diftongo nasalizau. Dos d'éls son os verbos auxiliars sei (tamién escrito sẽĩ ta marcar a nasalización, en alemán sein, en aragonés estar-ser) y doa (tamién escrito dõã ta marcar a nasalización, en alemán tun, en aragonés fer) y os atros dos son os verbos geh (tamién escrito gẽh ta marcar a nasalización, en alemán gehen, en aragonés ir) y schdeh (tamién escrito schdẽh ta marcar a nasalización, en alemán stehen, en aragonés permaneixer).
Excepcions Existens bels verbos importants que constituyen excepcions a os regles que apareixen en os anteriors apartaus. schneim (en alemán schneien, en aragonés nevar) habría d'estar schnein (que tamién existe en bavaro, estando en alemán schneiden, en aragonés nevar) siguiendo o mesmo regle d'os atros verbos alemans con a suya radiz rematada en vocal + en. Manimenos s'agrupa con os verbos remataus en -m, que gosan ser equivalents a os alemans con a suya radiz rematada en -b. A razón d'ista excepción la trobamos en a doble forma existent en alto alemán medieval snîen y snîwen. Ye d'ista segunda forma con a rematanza -w d'a que deriva o bavaro, conservando-se en a suya conchugación (por eixemplo es schneibd). Existe tamién en bavaro o verbo schneiwàln (en aragonés nevusquiar) que conserva ista -w. schbeim (en alemán speien, en aragonés escupir) igual que en o caso anterior habría de derivar en schbein. O motivo ye o mesmo que en l'anterior verbo, a existencia d'una doble forma en alto alemán medieval spîen y spîwen, derivando o bavaro d'a segunda. scheichà (en alemán scheuen, en aragonés fuyir) evolucionaría normalment a schein (como o verbo alemán freuen es en bavaro frein). En realidat iste verbo deriva d'o verbo alto alemán medieval schihen (en alemán scheuchen) con o mesmo significau que l'anterior. schiàgln (en alemán schielen, en aragonés ser birolo) habría evolucionau previsiblement a schuin como os atros verbos que en alemán tienen a radiz rematada en -l. En alto alemán medieval o verbo yera schilhen, derivando a schilcheln, schilgeln y en zagueras en schiàgln. A forma alemana se prene dreitament de l'alemán medieval y no de l'alto alemán medieval. ziàng (en alemán ziehen, en aragonés tirar) tendría normalment una evolución enta ziàn. En os verbos dràn, nàhn u wàhn (en alemán drehen, nähen y wehen) a suya radiz en alto alemán medieval remata en -j, asinas yeran draejen, naejen y waejen, pero en o caso de ziehen remata en -h, cambeando a -g (zog).
Construccions con o infinitivo Brauchà + infinitivo En bavaro se fa servir o infinitivo dimpués d'o verbo brauchà u bràchà (amenistar) ta construyir a perifrasi verbal "haber de + infinitivo". Ista mesma estructura existe en alemán, pero se fa servir a preposición zu, estando asinas brauchen zu + infinitivo.
Bavaro Alemán Aragonés Bràgsd goà need à so blääd schàng Du brauchst gar nichts so blöd zu schauen No has de veyer ixas fatezas Du brauchsd reen Du musst reden Has de charrar
Zu + infinitivo Dimpués d'os pronombres indefinius wås (bella cosa), nix (garra cosa), vui (muito) y weni (poco) puet emplegar-se a construcción de preposición zu + infinitivo u zun + infinitivo substantivau.
Bavaro Alemán Aragonés Gibds heid nix z essen.Gibds heid nix zun Essen. Gibt es heute nichts zu essen. Hue no bi ha cosa ta minchar. Gäh bringà S mà wås zun Dringgà. Bitte bringen Sie mir etwas zu trinken. Por favor traiga-me bella cosa ta beber. Habds vui z doa?Habds vui zun Doa? Habt ihr viel zu tun? Tenez muito que fer?
Cal parar cuenta que en os casos con "zun" o verbo apareixe en mayusclas por estar substantivau.
En bavaro se fa servir a vegadas a construcción "zu + infinitivo" en casos en que en alemán siempre se fa servir.