A seu d'o Salvador en a suya Epifanía de Zaragoza u mas conoixida simplament con o nombre de Seo ye una d'as dos seus metropolitanas de Zaragoza, chunto con a basilica y seu d'o Pilar. Guillermo Fatás (coord.) Guía histórico-artística de Zaragoza, Concello de Zaragoza, 1991, , p.117
Construiyida en o mesmo puesto a on que d'antis mas se trobaba o foro romano de Caesaraugusta y mas tardi a mesquita mayor de Saraqusta, d'a que encara se'n conserva o minaret. L'edificio prencipió a construyir-se en o sieglo XII en estilo romanico integrau en a mesquita y ha teniu a-saber-las reformas y ampliacions dica l'anyo 1704 cuan se remata la suya torre con un chapitel barroco.
Actualment a Seu ye una ilesia de cinco naus y seis trampos acubillaus por una vuelta de crucería que tien a mesma altaria, lo que fa que a forma d'a ilesia pareixca cuadrada. En a cabecera se situan dos absides (d'os cinco que i heba orichinalment) y, en o canto d'a epistola, sobre dos d'os desapareixitos, se construyió a sacristia. En o extremo d'o costau de l'evanchelio se fació a «Parroquieta» con a sepoltura de Lope de Luna.
A estructura d'as naus se refirma con os contrafuertes caracteristicos d'o gotico tardano (y no con arcbotants que ye mas habitual en o estilo gotico clasico) que son tancaus con muros formando capiellas interiors.
O material emplegau en a suya construcción ye sobretot o ladriello, habitual en l'arquitectura aragonesa.
Historia Oríchens A localización actual d'a Seo tien as suyas radices en l'antigo foro romano. A o contrario que en atras ciudaz romanas, o foro de Caesaraugusta no se trobaba en a confluyencia d'o Cardo y o Decumano, sino que yera amán d'o río Ebro, chunto a o puerto fluvial. O foro, amás d'estar o centro civico y comercial d'a ciudat, incluyiba tamién o templo prencipal. O Museu d'o Foro se troba baixo a plaza d'a Seo, debant d'a suya frontera. No se i han trobau restas d'una antiga ilesia visigoda u mozarabe.
A mesquita D'alcuerdo con o teologo Al-Ḥumaydī (1029–1095), Hanas ben Abdallah as San'ani (? – 718), disciplo de belún amanau a Mahoma, estió qui construyió a mesquita mayor d'a ciudat de Saraqusta al Baida. A mesquita mayor de Saraqusta yera una d'as mas antigas d'Al-Andalus. L'edificio tenió dos ampliacions, una feita en o sieglo IX y un atra en o sieglo XI, baixo mandato d'o rei Mundir I d'a Taifa de Saraqusta. Mientres o esvielle feito en 1999, apareixioron un camatón de restas, como a impresión d'o minaret en as parez externas, y o sulero de l'antiga estructura. Amás, a dentrada prencipal fue localizada en o mesmo puesto a on se troba la de l'actual seu.
Con l'arribada d'Alifonso I lo Batallero ta Zaragoza en l'anyo 1118 a mesquita no s'espaldó ascape. O rei deixó a os musulmans un anyo pa tresladar-se difuera d'a ciudat y o 4 d'octubre de 1121, l'edificio fue consagrau baixo o nombre de Sant Salvador, fendo-ne as renovacions necesarias pa adaptar-lo a o culto cristiano.
A seu romanica A destrucción d'a mesquita y posterior construcción d'a seu romanica tardana prencipió en 1140. A nueva ilesia, con planta basilical formada por transepto y tres naus rematadas en absides, fue construyida en piedra y se miró estilisticament en a Seu de Sant Pero de Chaca, d'a que prenió cuantos elementos. Amás d'o propio edificio d'a ilesia, i heba un archivo, un refitorio, una enfermería, y dos claustros. D'ista epoca encara se conserva o cuerpo inferior de dos d'os absides, con chicotas finestras flanquiadas por dos columnas con capitels historiaus y arquivoltas adornadas con o dito "escaquiau chaqués" en l'exterior. En l'interior se conserva un conchunto d'esculturas que actualment son amagadas dezaga d'o retablo mayor. A construcción d'a seu orichinal continó mientres tot o sieglo XIII.
Dende Pero III en 1276 y dica Ferrando I en 1412, toz os reis d'Aragón fuoron coronaus en ista ilesia, a traviés d'un privilechio especial atorgau por o papa Inocencio III. O rei, qui a nueit anterior heba de veilar as suyas armas en l'Alchafaría, veniba dende astí en procesión. A ceremonia se dividiba en cuatre partis: investidura d'armas, unción con o santo olio, imposición d'a corona y as insignias reyals y churamento d'os fueros y libertaz d'o Reino d'Aragón debant d'una cruz gotica d'oro y piedras preciosas que ista seu alzó siempre celosament como una choya muit preciada. O zaguer rei que fue coronau en a Seo estió Carlos I en 1518. Os venients reis nomás heban de churar os fueros. S'han celebrau tamién baltizos, vodas y funerals reyals en ista seu.
A seu gotico-mudéchar thumb|A Seo de nueiz. En 1318 o papa Chuan XXII creyó l'arcebispau de Zaragoza, fendo-lo independient de l'archidiocesi de Tarragona y alavez l'edificio se convirtió en seu metropolitana. Dende alavez as ampliación prenciporon a fer-se usando materials que se trobaban mas accesibles en ista zona cheografica y tradicionalment emplegaus por os artífex mudéchars: o ladriello y o cheso. Baixo a supervisión de l'arcebispe Pero López de Luna (1317–1345) a se construye una ilesia gotica de tres naus que mantiene os absides romanicos. A nau central se fació mas altera que as laterals, fendo posible creyar finestras que dende 1447 se cubrirían con vidreras. En 1346 se prencipió a construcción d'una cupula mudéchar pa dar luz a l'altar, con a participación d'os mayestros Chuan de Balbastro y Domingo Serrano. A obra remataría en 1376, ya con Don Lope Ferrández de Luna como arcebispe, creyando una seu gotica espaciosa y bien iluminada.
En 1360, mientres l'arcebispau de Don Lope Ferrández de Luna, s'esviella a frontera prencipal y se construye a dita "Parroquieta", tot en estilo mudéchar. Se tracta d'un espacio rectangular y estreito que se fica como una capiella zarrada y independient adintro de l'edificio y que Don Lope prochectó como a suya capilla funeraria. A construcción, prencipiada ya en 1374 por Miguel del Cellero, ye un eixemplo unico d'o treballo de mayestros aragoneses y alarifes sevillanos, que entapizoron o muro exterior con dibuixos cheometricos de ladriellos lisos y vidriaus.
En 1403 l'antiguo cimborio menazaba con espaldar-se. O papa Benedet XIII, o Papa Luna, aragonés de naiximiento, empentará una nueva reforma de l'edificio. Se devantoron os absides romanicos y se reyalizó un nuevo cimborio en forma de tiara papal. Decorau en 1409 por o mayestro Mahoma Rami, pudo estar visto por Benedicto XIII en a suya vesita a la ciudat en 1410.
O retablo mayor se reyalizó mientres l'arcebispau de Don Dalmau de Mur y Cervellón (1431-1456), y ye un d'os millors eixemplos d'a escultura gotica en Europa. Iste arcebispe se centró en repolir l'interior de l'edificio, encargando, amás d'o retablo mayor, o sillerío d'o coro, vidreras pa la iluminación d'a nau central, a desaparecida portalada de la Pabostría y atras actuacions menors.
thumb|left|Transepto dreito, con a capiella d'o sieglo XVI de Gabriel Zaporta
O turbulento Renaiximiento O 14 de setiembre de 1485 fue asasinau en a seu o primer Inquisidor d'Aragón Pero Arbués (puyau a os altars por o Papa Pío IX en 1867) mientres rezaba protechiu con casco y malla. O feito fue consecuencia d'a mala recibida que tenió a Inquisición en Aragón, que se veyeba como un ataque d'a corona enta os fueros. En particular, pareixe que beluna d'as mas poderosas familias de chudieus conversos como os Sánchez, os Montesa, os Paternoy u os Santángel, sabendo-se victimas predilectas d'a Inquisición, estioron embrecaus en l'asasinato.Existen bels documentos que dicen clarament que os asasinos dreitos estioron os chudieus Vidal Durán y Chuan d'Esperán (seguntes notas de Pedro Navascués Palacio). Como consecuencia se produció un devantamiento popular contra os chudieus y finalment «nueu executaus, en persona, amás de dos suicidios, trece cremaus en estatua y cuatre castigaus por complicidat» seguntes conta Cheronimo Zurita. O sepulcro d'o santo, realizau por Chil Morlanes pai, se troba en l'edificio, en a capiella de Sant Pero Arbués.
Mientres os sieglos XV y XVI muitos d'os arcebispes de Zaragoza fuoron miembros d'a Casa d'Aragón:
Chuan d'Aragón (h. 1440–1475) fillo bastardo de Chuan II d'Aragón. Mientres o suyo mandato se construyió un nuevo organo y se mandó substituir en o retablo mayor as tres escenas prencipals de fusta por atras d'alabastro policromau. Alonso II d'Aragón (1470 u 1478–1520) fillo bastardo de Ferrando II d'Aragón. Adhibió una nau en cada costau, pasando a seu de tener tres a tener cinco naus y puyó todas a l'altaria d'a nau central. L'antiguo cimborio, que ya menazaba con espaldar-se dende 1417 fue grieument danyau por a cayida d'uno d'os pilars que lo emparaba en 1498. S'encargó a Juan Botero a construcción d'un nuevo cimborio, tamién mudéchar, en forma d'estrela de ueito puntas, que encara se puet admirar entre as vovedas d'a ilesia. Entre 1505 y 1520 se reyalizó a obra, que fue rematada por o suyo fillo y succesor, Don Chuan d'Aragón, bispe de 1520 a 1531. Ferrando d'Aragón (1498–1575), fillo bastardo de l'anterior y Donya Ana de Gurrea. Arcebispe dende 1539, estió una d'as personas mas influyents d'o reino d'Aragón. Gran mecenas y promotor d'as artes, dirichió a zaguera ampliación d'a seu entre 1547 y 1550, adhibindo dos tramos completos a os piez. L'ampliación fue encargada en primeras a Juan de Segura, pero la executó finalment Charles de Mendive, que adhibió os dos trampos d'os piez a las cinco naus con as suyas correspondients nuevas capiellas laterals, dos a cada costau, y cuatre mas a o fundo. Entre 1549 y 1555 l'arcebispe mandó realizar en alabastro o suyo sepulcre a Juan Vizcaíno y o d'a suya mai, Ana de Gurrea, a Juan de Liceire, en a nueva capiella de Sant Bernat. O retablo d'a capiella de Sant Bruno, lo encargó a o escultor Pedro de Moreto.
Os zaguers sieglos L'antigo enfrentamiento entre os canonches d'o Pilar y d'a Seu fue notorioso en o sieglo XVII. Tanto ye asinas, que o capítol d'o Pilar inició un pleito pa obtener a seu episcopal, pleito que fue solucionau por Felipe III en favor d'a Seo. As disputas no se solucionarían dica que en 1676 o papa Climent X decidió de manera salomonica y por a Bula d'Unión fundir os dos capítols. En a Seo residirían 6 dignidaz y 15 canonches, igual que en o Pilar, y o deán viviría seis meses en cadaguna.
Tamién en o sieglo XVII s'espaldó l'antiga torre mudéchar, muit estrafallada, y se prencipió a construcción d'una nueva. O nuevo campanario barroco, disenyau por Giovanni Battista Contini en Roma en 1683, prencipió a construyir-se en 1686, rematando-se en 1704 con a colocación d'o chapitel, que remata os suyos novanta metros d'altaria.
A nueva frontera d'estilo barroco clasicista fue realizada por l'arquitecto Julián Yarza entre 1763 y 1767 a instancias de l'arcebispe Francisco Ignacio Añoa y Busto. Sobre a puerta prencipal se troba o escudo de l'arcebispe Añoa y a lateral ezquierda da acceso a la capiella de Sant Miguel, denominada popularment a "Parroquieta".