A Republica Unida de Tanzania, u simplament Tanzania ye un país y estau situau en a costa este d'Africa Central. Muga a lo norte con Kenya y Uganda, a l'ueste con Ruanda, Burundi, a Republica Democratica d'o Congo, a lo sud con Zambia, Malawi y Mozambique y a l'este con l'oceano Indico.

A suya población ye de 64.474.121 habitants (2024) en una superficie de 947.303 km², con una densidat de población de 71 hab/km². A capital oficial d'o país se troba situada en a ciudat de Dodoma, encara que la mayor ciudat por o suyo numero d'habitants en ye Dar es Salaam (que heba estau l'antiga capital colonial y que en ye la capital de facto). Independient dende o 26 d'abril de 1964 (dica l'inte yera una colonia britanica), s'organiza politicament como una republica, estando l'actual president de Tanzania Samia Hassan Suluhu, y estando-ne o suyo primer ministro Kassim Majaliwa. Tanzania fa parte d'a Commonwealth, d'a Organización d'as Nacions Unidas y d'a Unión Africana.

Tanganika, colonizada en primeras por l'Imperio Alemán, como consecuencia d'a redota alemana en a Primera Guerra Mundial se convertió en una colonia britanica, a la que s'adhibió l'antigo estau independient de Zanzíbar, que dimpués d'a Guerra Anglo-Zanzibariana s'heba convertiu en un protectorau britanico.

Historia

Encara que l'actual Tanzania ye o producto d'a fusión de l'antiga Tanganika con Zanzíbar, o suyo territorio tien una luenga historia, que tien lo suyo orichen en a Prehistoria, en estar Tanzania uno d'os lugars a on s'ha puesto trobar os mas antigos repuis d'a humanidat.

Prehistoria Asinas, uno d'os chacimientos arqueolochicos mas antigos d'a Humanidat ye lo que se troba en a foz d'Olduvai, en a val d'o Rift, chunto a las planas d'o Serengeti, a lo norte d'o país y amán d'a suya muga con Kenya. Ye en l'espacio protechiu de l'aria de conservación d'o Ngorongoro y por as suyas circumstancias cuasi excepcionals dende lo punto d'anvista de l'Arqueolochía permite l'estudio en prou buenas condicions d'a presencia humana mientres un periodo contino de 2 millons d'anyadas, en un treballo arqueolochico que s'inició en 1911 y que se desenrroló a escape dende 1931 con os treballos de Mary Leakey y Louis Leakey. Asinas, en 1959 se i descubrió un cranio d'Australopithecus boisei y dende alavez cuantos repuis, encluyendo-ie l'holotipo d'Homo habilis.

Primers pobladors conoixius Se suposa que los primers pobladors d'o territorio de l'actual Tanzania yeran chents que charraban as ditas luengas khoisanidas, amanadas a las luengas d'os actuals bosquimans y hotentoz d'o sud d'o continent africano. Encara que en quedan repuis d'ixos primers habitants, a mayor parte d'éls fuoron expulsaus con as immigracions d'os pueblos bantús dende l'ueste y dende lo sud en os sieglos V aC y IV aC y con as immigracions de pueblos niloticos plegaus dende la cuenca d'o río Nilo en o norte, en succesivas immigracions dende lo sieglo X aC dica lo sieglo XVIII, destacando-ne os masais, que plegoron en o norte de Tanzania arredol d'o sieglo XIV.

Cuan i plegoron os primers misioners y exploradors europeus, en o territorio ya s'heban organizau estaus codesionaus, encara que hue mos son muit poco conoixius.

Sí se conoix millor a historia de Zanzíbar, en a costa de Tanzania, y d'a resta d'a zona costera d'o país. Destacaba l'antiga ciudat de Rhapta, en una ubicación desconoixida con exactitut pero que se trobaba alto u baixo entre lo río Pangani a lo norte y Dar es-Salaam a lo sud. Rhapta estió una ciudat bien present dende lo sieglo I en o sistema comercial de l'oceano Indico con mercaderías que proveniban dende la India, dende la peninsula arabica y dende Echipto a traviés d'a mar Roya, y mesmo d'atras partes de l'Imperio Romano. Ta la navegación se feban servir os monzons, en un sistema de viaches estacionals bien regulaus, plegando enta Zanzíbar y enta la costa en aviento y marchando-ne en marzo u abril. As mercaderías que s'exportaban yeran oro, boire, fustas preciosas, piels d'animals, cera y esclavos. Un manuscrito escrito en idioma griego, o Periplo d'a mar Eritrea, que data d'o sieglo I, ya amuestra a mercaders griegos casaus con mullers bantús d'a costa tanzana y charrando la luenga local.

As ciudaz-estau comerciants Dende lo sieglo VII se constata la presencia en a redolada de comerciants instalaus de forma definitiva, en chicotas factorías adedicadas a lo comercio con l'interior d'o territorio. Tmién puet estar que en morir Mahoma en 632 y prencipiar barallas por a suya succesión bel uns optasen por marchar dendel a peninsula arabica enta las costas tanzanas. Asinas i plegó, por eixemplo, Ali ibn Hasan, qui yera soldán de Shiraz, en Persia, y i plegó con toda la suya familia arredol de 950, succdindo-se miqueta a miqueta as immigracions, mas que mas de chents procedents d'a peninsula arabica. Ta istos inmigrants, fablants d'a luenga arabe, o lugar a on i plegaban yera "Zenji-bar", ye decir, a "tierra d'os negros" en idioma persa, estando posible que ista sía la etimolochía d'o toponimo de Zanzíbar.

Iste ye l'orichen d'a cultura suahili que s'estendilla por a costa de l'oceano Indico, y que consiste en a mezcla de tradicions culturals d'orichen africano con elementos procedents d'a cultura arabe. Un eixemplo en ye l'idioma suahili, una luenga que dencima d'una estructura lingüistica propia d'as luengas bantús amuestra una ampla capa d'elementos procedents de l'arabe y d'o persa.

Os immigrants arabes establioron cuantas ciudaz-estau costeras, entre las cuals podemos citar Lamu, Pate, Pemba, Zanzíbar, Malindi, Mombasa u Sofala. Antiparte, os immigrants d'orichen persa s'establioron en Kilwa, una ciudat que floreixió entre los sieglos XI y XIV adedicada mas que mas a lo comercio de boire procedent d'a caza d'elefants y hipopotamos, y tamién de l'oro d'as amanada menas de Sofala, en o territorio de l'actual Mozambique. O puesto de destín d'as mercaderías yera no nomás que l'Africa d'o norte y atros territorios musulmans, so que tamién países d'Europa. Pero ixa riqueza de ciudaz que composaban o territorio no estioron capables de fer frent unidas cuan i plegoron os primers europeus en zaguerías d'o sieglo XV.

A presencia portuguesa (1498-1729) O primer en plegar en a costa tanzana estió lo portugués Vasco de Gama, plegando-ie en 1498 mientres o suyo primer viache enta la India dimpués de pasar dende l'oceano Atlantico enta l'oceano Indico por o cabo de Buen Esperanza, en l'actual Sudafrica. No trobó muita cooperación (mas bien a lo contrario) entre los comerciants d'orichen arabe d'a rechión, fácil que no nomás por de razons relichiosas (os portugueses pofesaban o Cristianismo mientres que los arabes d'a redolada profesaban l'Islam) so que tamién por razons comercials, en considerar que a nueva rota maritima ubierta por os portugueses que uniba la India dreitament con Portugal los podeba deixar a la marguin d'o lucrativo comercio que dica l'inte practicaban y que los portugueses podioron constatar.

Asinas que Vasco de Gama tornó en 1502, nomás que ista vegada ya no yera un solo vaixiello, so que una vintena de barcos prou bien equipaus amás, menazando a las oligarquías locals con represalias de no pagar un tributo anyal en oro a lo rei de Portugal. En refusar-ne os arabes, os portugueses imposoron a la fuerza la suya dominación, mesmo con gran brutalidat. Asinas, en 1502 espulloron Kilwa, que yera la ciudat-estau situada mas enta lo sud, y en 1503 facioron igual con Zanzíbar, ta continar dimpués con ciudaz situadas mas a lo norte, como Mombasa u Lamu. Nomás que Mogadiscio, en a costa norte de l'actual Somalia, podió fuyir d'ista destrucción, y los portugueses consiguioron o control d'o comercio de l'oro en l'oceano Indico dimpués de continas luitas mientres tot un decenio, en una autentica Cruzada contra l'Islam en a redolada. Amás, os portugueses prenioron tamién o control d'as rotas comercials en l'oceano Indico entre India y Africa, fendo de Zanzíbar o suyo prencipal puerto comercial en a redolada, por a suya situación estratechica en una isla.

Sindembargo, dende lo sieglo XVII os portugueses troboron cada vegada mas resistencia d'as poblacions locals, amás de no tener a suficient capacidat militar ta controlar territorios tan amplos. Os suahilis recibiban amás aduya d'o soldanato d'Omán, que teneba las suyas propias barallas con os portugueses por o control d'o golfo Persico y d'as suyas rotas comercials enta India. Asinas, en 1587 os suahilis facioron una mortalera con os portugueses instalaus en Pemba, continando un periodo de luitas dica que en 1698 tropas omanís refirmoron as sublevacions d'os arabes y conquerioron Mombasa, conquiesta que continó en 1699 con Kilwa y Pemba. Os portugueses facioron una contra-ofensiva y mesmo reconquirioron Mombasa, pero en 1729 rebloron definitivament, contentando-se con mantener as suyas bases en l'actual Mozambique.

Dende 1729 dica meyaus d'o sieglo XIX Dende l'expulsión d'os portugueses, estioron os arabes d'o soldanato d'Omán qui controlaban toda la redolada. Sindembargo, a las ciudaz costeras tampoco no lis cuacaba la sutitución de dominios, en pender d'un soldanato que se trobaba a una distancia de bels 3.000 km, en o golfo Persico. Mesmo bellas ciudaz como Mombasa tenioron a tentación de clamar a los portugueses ta que los aduyasen a fer fuera a los nuevos ocupants. Antiparte, en a nueva potencia dominadora, o soldanato d'Omán, bi heba prous luitas succesorias.

O sieglo XVIII se convertió en un sieglo fosco, dende o punto d'anvista economico, ta toda la redolada. Nomás continaba en expansión o comercio d'esclavos, en amenistar-se una gran cantidat de mano d'obra en os soldanatos d'o golfo Persico y d'a peninsula arabica, amás d'as propias necesidaz d'os terratenients arabes de Zanzíbar y Pemba ta las suyas plantacions. Tmién os europeus feban emplego intensivo d'ista fuent, destacando-ne o reino de Francia, ta las lucrativas plantacions de canya de zucre en isla de Francia (hue Reunión) y isla de Francia (hue Mauricio), as dos en l'oceano Indico. A fuent d'os esclavos yera l'interior d'o continent, ninviando os esclavos dende l'actual Malawi y zonas amanadas en rotas de caravanas con destín en Zanzíbar, que en 1811 s'heba convertiu en un emporio comercial en o mundo d'o trafico d'esclavos.

A prencipios d'o sieglo XIX plega a estar nuevo soldán d'Omán Said bin Sultan Al-Busaid. Iste enampló los dominios omanís en as costas de l'oceano Indico en Africa, luitando ontra lo clan Mazrui que 1814 no nomás controlaba que Mombasa so que tamién Pate y Lamu. Ta fer frent a ista menaza, Said bin Sultan Al-Busaid cambió la capital d'o suyo soldanato dende la ciudat de Mascat en Omán enta Zanzíbar y encomenzó tamién un plan d'expansión. Por eixemplo, s'heban importau plantas de Syzygium aromaticum (clavo d'olor) dende la colonia francesa d'a isla Borbón en 1812 y Said bin Sultan Al-Busaid alentó la producción d'ista nueva especia, dica que Zanzíbar concentraba as tres cuatrenas parz d'a suya producción mundial. Tamién fomentó a expansión d'o trafico d'esclavos y con os beneficios de toz dos comercios ta 1840 heba rematau con o poder d'os Mazrui y controlaba firmament as costas de l'Indico dende l'actual Somalia dica l'actual Mozambique. Sindembargo, ya se feba notar a presencia d'as potencias colonials europeas.

Guerra Anglo-Zanzibariana

Cheografía

thumb|right|250px|Cráter d'o Ngorongoro. Tanzania ye un país de l'Africa de l'Este d'una superficie de 945.087 km². Os países mugants son: Norte: Kenya y Uganda Ueste: Ruanda, Burundi y a Republica Democratica d'o Congo Sud: Zambia, Malawi y Mozambique

Vista dende la mar, Tanzania forma un altiplano d'uns 1.000 metros d'altaria que s'estendilla dica los lacos Malawi y Tanganica que surte dende la val d'o Gran Rift, que comprende os lacos Natron, Eyasi y Manyara que desepara a cadena de montanyas d'o norte, dominada por o Kilimanjaro, amán d'a muga con Kenya.