miniatura|270px|Principios de la filosofía natural (1687). Obra d'Isaac Newton, marcó un puntu d'inflexón na heitoria de la ciencia.

El Sieglu XVII de la era común) foi'l séptimu sieglu del II mileniu nel calendariu gregorianu. Entamó'l 1 de xineru de 1601 y acabó'l 31 d'avientu de 1700.

Ye llamáu'l «sieglu de la física» por cuenta de que nesti sieglu les aportaciones de René Descartes y Isaac Newton dieron orixe a la física clásica y a un sistema de pensamientu mecanicista.

Acontecimientos

Años 1600 miniatura|Mapamundi de 1606, obra de Willem Blaeu.

1601: La batalla (guerra o conflictu) de Kinsale, una de les guerres o batalles más importantes de la historia irlandesa. 1601: la corte del rei Felipe III d'España treslládase de Madrid a Valladolid, permaneciendo nesta ciudá hasta 1606, cuando torna a Madrid. 1602: Fúndase la Compañía Holandesa de les Indies Orientales, el so ésitu contribuyó o se debió al Sieglu d'Oru holandés. 1603: L'español Gabriel de Castiella ye'l primer européu que columbra L'Antártida. 1603: Muerre Sabela I d'Inglaterra y ye asocedida pol so primu'l rei Xacobu VI d'Escocia, xuniendo les corones d'Escocia ya Inglaterra. 1603: Tokugawa Ieyasu toma'l control de Xapón y establez Shogunatu Tokugawa, que gobierna'l país hasta 1868. 1603-23: Dempués de la modernización del so exércitu, Abbas I espande'l Imperiu Safávida prindando territoriu de los Otomanos y Portugueses. 1605: La Combalechadura de la pólvora falla n'Inglaterra. 1605: Publícase la primer parte del Quixote. 1606: La llarga guerra ente l'Imperiu otomanu y Austria terminar cola Paz de Zsitvatorok. 1606: El capitán Willem Janszoon y la so tripulación a bordu de la nave Duyfken de la Compañía Holandesa de les Indies Orientales, convertir nos primeros europeos que columbren y desembarquen n'Australia. 1607: Fúndase Jamestown, Virxinia, que se convierte na primer colonia inglesa permanente n'América del Norte. 1608: Fúndase la ciudá de Québec por Samuel de Champlain, en Nueva Francia (actual Canadá). 1609: Los Países Baxos y España, acepten la Tregua de los Dolce Años na guerra de los Ochenta Años. 1609: Pedro de Peralta, más tarde gobernador de Nuevu Méxicu, establez l'asentamientu de Santa Fe. 1609: Maximiliano I, duque y eleutor de Baviera establez la Lliga Católica.

Años 1610

1613: La Dómina de la Inestabilidá en Rusia termina cola creación de la Casa de los Románov que tuvo en vixencia hasta 1917. 1615: El 25 de marzu San Roque González de Santa Cruz funda l'Amenorgamientu de La nuesa Señora de l'Anunciación de Itapua, la que depués en 1621 va treslladar a lo que ye l'actual ciudá d'Encarnación, nel actual departamentu d'Itapúa (Paraguái), del cual ye la capital. 1615: Publicar la segunda parte del Quixote. 1616: Los postreros moriscos son espulsaos d'España. Finen Miguel de Cervantes Saavedra y William Shakespeare. 1618: La Rebelión bohemia bastia la guerra de los Trenta Años, qu'afara Europa ente 1618 y 1648. 1618: Los Manchúes empiecen a invadir China. La so conquista va terminar baltando a la Dinastía Ming.

Años 1620

1620: L'emperador Fernando II d'Habsburgu derrota a los bohemios rebeldes na batalla del Monte Blancu. 1620: Los pelegrinos puritanos lleguen nel Mayflower a Plymouth Rock, Cape Cod, Nueva Inglaterra. 1623-32: Kösem Sultan convertir na primer muyer rexente del Imperiu Otomanu mientres el sultanatu del so fíu Murad IV. 1624-42: En calidá de primer ministru, el cardenal Richelieu centraliza'l poder en Francia. 1625: Nueva Ámsterdam ye fundada pola Compañía Holandesa de les Indies Occidentales en Norteamérica. 1626: Terminar l'actual Basílica de San Pedro de la Ciudá del Vaticanu. 1627: El cardenal Richelieu establez l'asediu a La Rochelle protestante que finalmente se rinde. 1627: Estinción del uro, cola muerte del últimu espécime en Polonia. 1629: El cardenal Richelieu se alía coles fuerces protestantes sueques na guerra de los Trenta Años pa compensar la espansión de Fernando II d'Habsburgu.

Años 1630

1632: La batalla de Lützen, muerte del rei de Suecia Gustavo II Adolfo. 1633: Galileo Galilei llega a Roma pal so xuiciu énte la Inquisición. 1634: Batalla de Nördlingen 1635: empieza la guerra francu-española 1637: Abre'l Teatro San Cassiano en Venecia, primer teatru d'ópera públicu. 1637: Publicación del Discursu del métodu de René Descartes. 1638: Centenariu de la fundación de Bogotá 1639-55: Guerres de los Trés Reinos, guerres civiles en toa Escocia, Irlanda ya Inglaterra.

Años 1640 miniatura|La batalla de Rocroi. miniatura|La ronda de nueche o La compañía militar del capitán Frans Banning Cocq, 1642. Oleu sobro llenzu; espuestu nel Rijksmuseum, d'Ámsterdam.

1640: El rei Carlos I d'Inglaterra vese obligáu a convocar al Parllamentu, por cuenta de la revuelta de los escoceses. 1640-68: La guerra de Restauración portuguesa lleva a la fin del gobiernu de Portugal so la Casa d'Austria. 1640: La tortura queda prohibida en Inglaterra. 1641: El shogunato Tokugawa instituye el sakoku; los estranxeros son espulsaos y naide ta autorizáu a entrar o salir de Xapón. 1641: La rebelión irlandesa. 1642: Naz Isaac Newton mesmu añu en que morrió Galileo Galilei 1642: L'esplorador holandés Abel Janszoon Tasman fai'l primera avistamiento européu rexistráu de Nueva Zelanda. 1642-49: Guerra civil inglesa; Carlos I ye degolláu por Cromwell . 1642: España la guerra dels Segadors en Cataluña. 1644: La conquista Manchú de China pon fin a la Dinastía Ming. La posterior Dinastía Qing rexiría hasta 1912. 1644-74: Empieza la guerra de Char Bouba. 1648: La Paz de Westfalia pon fin a la guerra de los Trenta Años y a la guerra de los Ochenta Años, que marca'l fin d'España y el Sacru Imperiu Romanu como les mayores potencies europees. 1648-53: Fronda, guerra civil en Francia. 1648-51: Kösem Sultan declárase rexente del Imperiu Otomanu per segunda vegada en presentando al so nietu menor Mehmed IV como sultán. 1648-67: La guerra El Diluviu dexa a Polonia en ruines. 1648-69: Los Otomanos prinden Creta a los Venecianos tres el sitiu de Candía. 1648: Dempués de Shah Jahan, el Taj Mahal ye completáu pol so fíu Aurangzeb como gobernante del Imperiu mogol. 1649: La gran plaga de Sevilla. 1649-53: conquista d'Irlanda por Cromwell.

miniatura|centro|400px|Mapa d'Europa en 1648 a la fin de la guerra de los Trenta Años.

Años 1650

1659: Sulevación de Cataluña, que concluyiría col Tratáu de los Pirineos.

Años 1660

miniatura|centro|400px|Colonización europea en 1660. miniatura|Sultán Mehmed IV.

1660: La Commonwealth d'Inglaterra termina y la monarquía torna mientres la Restauración inglesa. 1660: Fúndase la Real Sociedá de Londres pa la meyora de la conocencia natural. 1661: Empieza'l reináu del emperador Kangxi de China. 1662: Koxinga captura Taiwán a los holandeses y funda el Reinu de Tungning. Reina hasta 1683. 1662: Naz Jacques Aymar-Vernay, que más tarde va reintroducir la radiestesia al usu popular n'Europa. 1662: Escastar el dodo. 1663: Francia tien dafechu'l control político y militar sobro les sos posesiones coloniales en Nueva Francia. Robert Hooke afaya per mediu del microscopiu les célules. 1664: Les tropes britániques prinden Nueva Ámsterdam, renomándola a Nueva York. 1665: Gran Plaga de Londres. 1665: Portugal derrota al Reinu del Congo. 1666: La Gran Quema de Londres. 1667-99: La gran guerra turca detién la espansión del Imperiu otomanu n'Europa. 1668: El Tratáu de Paz de Lisboa ente España y Portugal reconoz a Portugal como país independiente.

Años 1670

1670: La Compañía de la Badea de Hudson ye fundada en Canadá. 1672-76: Guerra polacu-turca. 1672-78: Guerra francu-holandesa. 1673: Muerre Jean-Baptiste Poquelin (Molière). 1674: L'Imperiu maratha ye fundáu na India por Shivaji. 1676: Rusia y l'Imperiu otomanu empiecen les guerres rusu-turques.

Años 1680 miniatura|Soldáu tártaru de Crimea engarrando con un soldáu de la Mancomunidá de Polonia-Lituania. Esa frontera caltener n'estáu semipermanente de guerra hasta'l . Oleu de Juliusz Kossak.

1680: La revuelta de los nativos Pueblu llevó españoles a Nuevu Méxicu hasta 1692. 1682: Pedro'l Grande convertir en gobernante de Rusia (esclusivu zar en 1696). 1682: La Salle esplora'l llargor del ríu Mississippi y reclama Louisiana pa Francia. 1683: China conquista'l Reinu de Tungning y anexona Taiwán. 1683: La batalla de Viena termina la hexemonía del Imperiu otomanu nel sureste d'Europa. 1685: L'Edictu de Fontainebleau escuerre al Protestantismu en Francia. Muerre'l rei Carlos II d'Inglaterra. 1687: Isaac Newton publica Philosophiae Naturalis Principia Mathematica''. 1688-89: Dempués de la Gloriosa Revolución, Inglaterra convertir nuna monarquía constitucional y la República Holandesa entra en cayente. 1695-97: La Gran Alianza trata de detener la espansión francesa mientres la guerra de los Nueve Años. 1689: El Tratáu de Nérchinsk establez una frontera ente Rusia y China.

Años 1690

1691: Firma del Tratáu de Limerick que pon fin a la guerra guillermita d'Irlanda 1692: Llevar a cabu los xuicios por bruxería en Salem, Massachusetts. 1693: La fame en Francia mata a dos millones de persones. 1694: añu probable de fundación de Guacara en Venezuela 1696: La fame en Finlandia esanicia casi un terciu de la población. 1696: Una compañía de 2500 colonos del Reinu d'Escocia parte escontra l'ismu de Panamá pa establecer la «Nueva Caledonia» na rexón del Darién como parte de la Colonización escocesa d'América. 1700: Muerre'l rei Carlos II escastándose la dinastía Habsburgu o Casa d'Austria n'España.

Demografía y estadística n'Asturies

Cultura del sieglu XVII miniatura|150px|1605: Primer publicación del Quixote''.

El sieglu XVII ye d'una rellumanza ensin comparanza, por cuenta de que dexa esti tiempu desligarse de les atadures provenientes de la Edá Media.

El Renacimientu del ye la puerta d'entrada por qu'en los 100 años que corrieron de 1600 a 1700 la sociedá pudiera safase del vieyu molde qu'enllantaba métodos ríxidos de comportamientu y actuación especialmente impuestos pola Ilesia.

Al romper estos vieyos moldes dexó salir de la rixidez de les estructures lliniales ya imprimir nueves formes de movimientu especialmente nel campu de les artes, onde podríen ser la pintura, escultura y arquiteutura. Esti adelantu d'imprimir movimientu, rescatar les formes celestiales per mediu de la ornamentación, y el pasu de lo estático a lo dinámico contémplase como l'estilu barrocu, que ye un estilu modernu que dexa tras al manierismu del sieglu precedente.

El barrocu que se presenta en distintes manifestaciones artístiques incluyida la lliteratura nes sos dos aguaes culteranismu y conceutismu, dexa enraigonar a la sociedá d'entós a un nuevu estilu de vida, nel que s'afai y acepta vivir so situaciones en constante cambéu.

Dalgunes manifectaciones como pontes ente distintos conceyos como por casu la ponte de Roa-Riaza.

Persones relevantes

Política miniatura|150px|Lluis XIV de Francia. miniatura|150px|Tokugawa Ieyasu.

Albrecht von Wallenstein (1583-1634): Militar y políticu bohemiu. Ana I de Gran Bretaña (1665-1714): Reina d'Inglaterra, Irlanda y Escocia. Ana d'Austria y Austria-Estiria (1601-1666): Infanta d'España y reina consorte de Francia. Aurangzeb (1618-1707): Emperador mogol de la India. Cardenal Mazarino (1602-1661): Cardenal y políticu francés. Cardenal Richelieu (1585-1642): Cardenal y políticu francés. Carlos I d'Inglaterra (1600-1649): Rei d'Inglaterra, Escocia ya Irlanda. Carlos II d'España (1665-1700): Rei d'España, postreru de la Casa d'Austria. Carlos II d'Inglaterra (1630-1685): Rei d'Inglaterra, Escocia ya Irlanda. Cristina de Suecia (1626-1681): Reina de Suecia. Emperador Kangxi (1654-1722): Tercer emperador chinu de la dinastía Qing. Emperador Shunzhi (1638-1661): Segundu emperador chinu de la dinastía Qing. Eugenio de Saboya (1663-1736): Militar austriacu d'orixe francés.