350px|thumb|Representación animada d'un nanotubo de carbonu.
La nanoteunoloxía ye la manipulación de la materia a escala nanométrica. La más temprana y espublizada descripción de la nanoteunoloxía referir a la meta teunolóxica particular de manipoliar en forma precisa los átomos y molécules pa la fabricación de productos a macroescala, agora tamién referida como nanoteunoloxía molecular. Subsecuentemente una descripción más xeneralizada de la nanoteunoloxía foi establecida pola Iniciativa Nanoteunolóxica Nacional, la que define la nanoteunoloxía como la manipulación de la materia con siquier una dimensión del tamañu d'ente 1 a 100 nanómetros. Esta definición reflexa'l fechu de que los efeutos mecánica cuántica son importantes a esta escala del dominiu cuánticu y, asina, la definición camudó dende una meta teunolóxica particular a una categoría d'investigación incluyendo tolos tipos d'investigación y teunoloxíes que tienen que ver coles propiedaes especiales de la materia qu'asoceden so ciertu estragal de tamañu. Ye común l'usu de la forma plural de "nanoteunoloxías" según "teunoloxíes de nanoescala" pa referise al ampliu rangu d'investigaciones y aplicaciones que'l so tema de mancomún ye'l so tamañu. Por cuenta de la variedá de potenciales aplicaciones (incluyendo aplicaciones industriales y militares), los gobiernos invirtieron miles de millones de dólares n'investigación de la nanoteunoloxía. Al traviés de la so Iniciativa Nanoteunolóxica Nacional, Estaos Xuníos invirtió 3,7 mil millones de dólares. La Xunión Europea invirtió 1,2 mil millones y Xapón 750 millones de dólares.Apply nanotech to up industrial, agri output, The Daily Star (Bangladesh), 17 April 2012.
Nano ye un prefixu griegu qu'indica una midida (10-9 = 0,000 000 001), non un oxetu; de manera que la nanoteunoloxía carauterizar por ser un campu esencialmente multidisciplinar, y cohesionado puramente pola escala de la materia cola que trabaya.
La nanoteunoloxía definida pol tamañu ye naturalmente un campu bien amplio, qu'inclúi distintes disciplines de la ciencia tan diverses como la ciencia de superficies, química orgánica, bioloxía molecular, física de los semiconductores, microfabricación, etc. Les investigaciones y aplicaciones acomuñaes son igualmente diverses, diendo dende estensiones de la física de los dispositivos a nuevos aproximamientos dafechu nueves basaes nel autoensamblaje molecular, dende'l desenvolvimientu de nuevos materiales con dimensiones na nanoescalas al control direutu de la materia a escala atómica.
Anguaño los científicos tán aldericando'l futuru de les implicaciones de la nanoteunoloxía. La nanoteunoloxía puede ser capaz de crear nuevos materiales y dispositivos con un vastu algame d'aplicaciones, tales como na medicina, electrónica, biomateriales y la producción d'enerxía. Per otra parte, la nanoteunoloxía fai surdir les mesmes esmoliciones que cualesquier nueva teunoloxía, incluyendo esmoliciones alrodiu de la toxicidá y l'impautu ambiental de los nanomateriales, y los sos potenciales efeutos na economía global, según especulaciones alrodiu de dellos escenarios apocalípticos. Estes esmoliciones llevaron al bancia ente dellos grupos de defensa y gobiernos sobre si ríquense regulaciones especiales pa la nanoteunoloxía.
Definición La nanoteunoloxía entiende l'estudiu, diseñu, creación, síntesis, manipulación y aplicación de materiales, aparatos y sistemes funcionales al traviés del control de la materia a nanoescala, y la esplotación de fenómenos y propiedaes de la materia a nanoescala. Cuando se manipolia la materia a escala tan minúscula, presenta fenómenos y propiedaes totalmente nueves. Poro, los científicos utilicen la nanoteunoloxía pa crear materiales, aparatos y sistemes novedosos y pocu costosos con propiedaes úniques.
Historia
El ganador del premiu Nobel de Física de 1965, Richard Feynman, foi'l primeru en faer referencia a les posibilidaes de la nanociencia y la nanoteunoloxía nun discursu que dio nel Caltech (Institutu Teunolóxicu de California) el 29 d'avientu de 1959, tituláu No fondero hai espaciu de sobra (There's Plenty of Room at the Bottom), nel que describe la posibilidá de la síntesis vía la manipulación direuta de los átomos. El términu "nanoteunoloxía" foi usáu per primer vegada por Norio Taniguchi nel añu 1974, anque esto nun ye llargamente conocíu.
thumb|400px|right|Comparances de los tamaños de los nanomateriales.
Inspiráu nos conceutos de Feynman, en forma independiente K. Eric Drexler usó'l términu "nanoteunoloxía" nel so llibru del añu 1986 Motores de la creación Motores de la Creación: La Llegada de la Era de la Nanoteunoloxía (n'inglés: Engines of Creation: The Coming Yera of Nanotechnology), nel que propunxo la idea d'un "ensamblador" a nanoescala que sería capaz de construyir una copia de sigo mesmu y d'otros elementos de complexidá arbitraria con un nivel de control atómicu. Tamién nel añu 1986, Drexler co-fundó The Foresight Institute (en castellán: L'Institutu d'Estudios Prospectivos), col cual yá nun tien rellación, p'ayudar a aumentar la conciencia y comprensión pública de los conceutos de la nanoteunoloxía y les sos implicaciones.
Asina, el surdimientu de la nanoteunoloxía como un campu na década de 1980 asocedió pola converxencia del trabayu teóricu y públicu de Drexler, quien desenvolvió y popularizó un marcu conceptual pa la nanoteunoloxía, y les meyores esperimentales d'alta visibilidá qu'atraxeron atención adicional a amplia escala a los prospeutos del control atómicu de la materia.
Por casu, la invención del microscopiu d'efeutu túnel nel añu 1981 apurrió una visualización ensin precedentes de los átomos y enllaces individuales, y foi usáu exitosamente pa manipoliar átomos individuales nel añu 1989. Los desarrolladores del microscopiu Gerd Binnig y Heinrich Rohrer del IBM Zurich Research Laboratory (en castellán: Llaboratoriu d'Investigación Zurich IBM) recibieron un Premiu Nobel en Física nel añu 1986. Binnig, Quate y Gerber tamién inventaron el microscopiu de fuercia atómico análogu esi añu.
thumb|175px|left|Buckminsterfullereno C60, tamién conocíu como buckybola, ye un miembru representativu de les estructures de carbonu conocíes como fullerenos. Los miembros de la familiar del fullereno son una materia principal d'investigación que cai sol interés de la nanoteunoloxía.
Los fullerenos fueron afayaos nel añu 1985 por Harry Kroto, Richard Smalley y Robert Curl, quien en xunto ganaron el Premiu Nobel de Química del añu 1996. Primeramente'l C60 nun foi descritu como nanoteunoloxía; el términu foi utilizáu en rellación col trabayu posterior colos tubos de grafeno rellacionaos (llamaos nanotubos de carbonu y delles vegaes tamién tubos bucky) lo que suxería aplicaciones potenciales pa dispositivos y electrónica de nano escala.
A principios de la década de 2000, el campu collechó un amontáu interés científicu, políticu y comercial que llevó tanto al discutiniu como al progresu. Los discutinios surdieron en rellación a les definiciones y potenciales implicaciones de les nanoteunoloxías, ejemplificado pol informe de la Royal Society alrodiu de la nanoteunoloxía. Los desafíos surdieron de la factibilidad de les aplicaciones imaxinaes polos proponentes de la nanoteunoloxía molecular, que remató nun alderique públicu ente Drexler y Smalley nel añu 2001 y l'añu 2003.
Mentanto, la comercialización de los productos basaos nes meyores de les teunoloxíes a nanoescala empezaron a surdir. Estos productos tán llindaos a aplicaciones a granel de los nanomateriales y nun arreyen el control atómicu de la materia. Dellos exemplos inclúin a la plataforma Nano Silver qu'utiliza nanopartícules de plata como un axente antibacterial, los proteutores solares tresparentes basaos en nanopartícules y de los nanotubos de carbonu pa teles resistentes a les manches.
Los gobiernos mover a la promoción y el financiamiento de la investigación en nanoteunoloxía, empezando por Estaos Xuníos cola so Iniciativa Nanoteunolóxica Nacional, que formalizó la definición de la nanoteunoloxía basada nel tamañu y que creó un fondu de financiamiento pa la investigación de la nanoescala.
Pa mediaos de la década del 2000 nueva y sería atención científica empezó a floriar. Proyeutos remanecieron pa producir una fueya de ruta pa la nanoteunoloxía que se centraba na manipulación atómica precisa de la materia y qu'alderica les capacidaes, metes y aplicaciones esistentes y proyeutaes.
Otres persones d'esta área fueron Rosalind Franklin, James Dewey Watson y Francis Crick quien propunxeron que l'ADN yera la molécula principal que xugaba un papel clave na regulación de tolos procesos del organismu, revelando la importancia de les molécules como determinantes nos procesos de la vida.
Pero estes conocencies fueron más allá, yá que con esto púdose modificar la estructura de les molécules, como ye'l casu de los polímeros o plásticos qu'anguaño atopamos nos nuesos llares. Pero hai que dicir qu'a esti tipu de molécules puede consideráse-yos “grandes”.
Anguaño la medicina tien más interés na investigación nel mundu microscópicu, yá que nél atópense posiblemente les alteraciones estructurales que provoquen les enfermedaes, y nun hai que dicir de les cañes de la medicina que salieron más beneficiaes como ye la microbioloxía, inmunoloxía, fisioloxía; surdieron tamién nueves ciencies como la Inxeniería Xenética, que xeneró polémiques sobre les repercusiones de procesos como la clonación o la euxenesia.
El desenvolvimientu de la nanociencia y la nanoteunoloxía n'América Llatina ye relativamente recién, en comparanza a lo qu'asocedió a nivel global. Países como Méxicu, Costa Rica, Arxentina, Venezuela, Colombia, Brasil y Chile contribúin a nivel mundial con trabayos d'investigación en distintes árees de la nanociencia y la nanoteunoloxía. Amás, dalgunos d'estos países cunten tamién con programes educativos a nivel licenciatura, maestría, posgráu y especialización nel área.
Conceutos fundamentales La nanoteunoloxía ye la inxeniería de sistemes funcionales a escala molecular. Esto cubre tantu l'actual trabayu como conceutos que son más avanzaos. Nel so sentíu orixinal, la nanoteunoloxía referir a l'habilidá proyeutada pa construyir elementos dende lo más pequeño lo más grande, usando téuniques y ferramientes, qu'anguaño tán siendo desenvueltes, pa construyir productos completos d'altu desempeñu.
Un nanómetru (nm) ye'l mil millonésima parte, o 10−9, d'un metro. Por comparanza, los típicos Llargor d'enllaz llargos d'enllaces carbonu-carbonu, o l'espaciu ente estos átomos nuna molécula, tán alredor de los y la doble héliz d'un ADN tien un diámetru d'alredor de 2 nm. Per otra parte, la forma de vida célular más pequeña, la bacteria del xéneru Mycoplasma, tienen alredor de 200 nm de llargu. Por convención, la nanoteunoloxía ye midida nel rangu d'escala d'ente d'alcuerdu a la definición usada pola Iniciativa Nanoteunolóxica Nacional n'Estaos Xuníos. La llende inferior ta dau pol tamañu de los átomos (l'hidróxenu tien los átomos más pequeños, que tienen un diámetru averáu d'un cuartu de nm) yá que la nanoteunoloxía tien de fabricar los sos dispositivos a partir d'átomos y molécules. La llende cimera ye más o menos arbitrariu pero alcuéntrase alredor del tamañu en que fenómenos que nun pueden ser reparaos n'estructures más grandes empiecen a ser aparentes y pueden ser usaos nel nanodispositivo. Estos nuevos fenómenos faen que la nanoteunoloxía seya distinta de los dispositivos que son puramente versiones miniaturizadas d'un dispositivu macroscópicu equivalente; tales dispositivos atopar a una escala más grande y cayen so la descripción de microteunoloxía.
Pa poner la escala n'otru contestu, el tamañu comparativu d'un nanómetru a un metro ye lo mesmo que'l d'una roca al tamañu de la Tierra. Otra forma de ponelo: un nanómetru ye la cantidá en que la barba d'un home permediu crez nel tiempu al qu'a este -y toma llevanta l'afaitadora a la so cara.