El güisqui o whisky (del gaélicu escocés, uisge-beatha) ye una bébora alcohólico llograda pola destilación de la malta lleldada de ceberes como cebada, trigu, centenu y maíz, y el so posterior avieyamientu en barriles de madera, tradicionalmente de carbayu blancu. Esta bébora alcohólico comercializar con un conteníu alcohólico d'ente 40 y 62 % de volume. El términu güisqui o whiskey deriva del gaélicu escocés uisge beatha y del gaélicu irlandés uisce beathadh, que significa «agua de vida» (por casu, l'aquavit escandinavu comparte la mesma etimoloxía, pasando pol llatín aqva vitæ).
El primer escritu sobre'l güisqui data de 1405 n'Irlanda, onde yera destilado polos monxos. Tamién foi mentáu n'Escocia en 1496. Sicasí, creíase que'l güisqui yá esistía dende faía dellos cientos d'años, pero cuándo y ónde foi destilado per primer vegada ye desconocíu y, por cuenta de la poca documentación esistente, l'orixe de la bébora ye inciertu.
Historia del güisqui Esiste'l camientu de que'l güisqui foi inventáu en China a finales del sieglu XIII, cola esperanza de producir una melecina que curara la peste bubónica. La teunoloxía sería esportada a tol mundu y, colos años, los escoceses perfeccionaríen y refinaríen el procesu hasta'l puntu que lu conocemos güei cuando hai cientos de variedaes de güisqui disponibles. De toes formes, la cultura celta sabía cómo destilar cebada y centenu, y el beberaxu llográu yera consideráu un regalu de los sos dioses qu'alicaba a los muertos y calecía mientres el crudu iviernu. En realidá, en gaélicu, al güisqui llamar “Uisge Beatha” o “agua de vida”. Un escritu de 1494 (anque'l güisqui ye muncho más antiguu qu'eso) describi cómo foi destilado n'Escocia cuando'l flaire John Cor llogró aproximadamente 6 fanegas de malta, lo qu'equival a 1500 botelles. Primeramente distribuyóse a la población como una medicina y, ello ye que l'agua de vida” acutar pal rei Xacobu IV cuando foi a Inverness en setiembre de 1506; per otra parte, los primeros rexistros d'una destilería daten de 1690 cuando se mentó a la destilería Ferintoch de Forbes de Culloden.
Nos sieglos XVII y XVIII el güisqui baratu usar pa caltener los cuerpos destinaos a la diseición. El Parllamentu y la Ilesia queríen controlar los vezos de los bebedores y por cuenta de ello en 1579 promulgóse una llei que trató de erradicar la bébora mientres los domingos, pero en 1780 amontáronse los impuestos sobre'l vinu, polo que la popularidá y la demanda del güisqui aumentó. Mientres 1786 y 1788 impuestos adicionales cargar al preciu del güisqui escocés y, con ello, el negociu de los contrabandistes siguió y la so astucia yera enorme: por casu, Mark Eunson, miembru de la Ilesia Presbiteriana nes islles de Orkney (Órcades), guardar nel púlpitu. Finalmente, en 1823 el parllamentu aprobó una llei por aciu la cual diose llicencies a toles destileríes. Les destileríes llexítimes aumentaron y escontra 1860 el comerciu illegal amenorgar a un nivel insignificante y munchos contrabandistes tornaron a los sos trabayos ordinarios.
A mediaos del sieglu XIX los escoceses empezaron a entemecer el so güisqui de malta con güisqui de granu más llixeru y baratu. Foi Andrew Usher y Cía. quien en 1850 produció'l primera güisqui d'amiestu; ente que el güisqui americanu fundóse cola teunoloxía y el saber de los primeros colonos escoceses y anguaño hai destileríes alredor del mundu.
Procesu d'ellaboración del güisqui El procesu de destilación consiste n'entemecer agua con cebada y dexalo lleldar y añejar a lo menos dos años. El primer pasu ye'l malteado de la cebada; pa ello, remuéyase y esmuzse delles vegaes a una temperatura averada de 13° mientres unos trés díes. Depués ye treslladada a tambores o recipientes industriales de gran capacidá onde se dexa granar, gracies a el mugor llográu, mientres seis díes. Al granar el cebera, l'almidón de la cebada convertir en azucre (d'onde depués se sacará parte del alcohol na destilación). Una vegada granada, la cebada ensugar en fornos por aciu el fumu de turba (carbón vexetal qu'amás-y da arume a la malta), dichu procesu dura tres díes y suel ser a una temperatura de 70°. La cebada granada toma color escuru, típicu del caramelizado por aición del calor, y ye cuando podemos falar de la malta como tal.
De siguío la malta seca y tostada ye molida y entemezse con agua caliente nun tanque. El mostiu, o amiestu, llográu ye similar al d'una cerveza turbio, al que se-y llama wort, y nesi momentu añader los lleldos, que van faer posible la fermentadura. Esti mostiu pasar a cubes onde se va dexar lleldar tres díes a 33°. D'ende pásase a la destilación: El wash (wort lleldáu) se destila dos veces, n'alambiques pot still y spirit still. De la primer destilación en pot still vamos llograr un llamáu low wine de 25-30°, y al destilarse per segunda vegada, vamos llograr un güisqui de 60°-70°.
D'últimes llegamos al avieyamientu. Cada tipu de güisqui utiliza un tipu de madera nel barril, tamién ye la destilería quien decide si utilizar barriles nuevos, o non, quemaos o non, etc. Nel casu de los whiskies de malta, los barriles han de ser de carbayu y qu'enantes contuvieren vinos de Xerez o Bourbon. La edá varia dependiendo de la denominación, destilería y propósitu. La madera del barril apurre arume, taninos y sabor, como nel casu de los vinos, y na mayoría de casos, regúlase'l color del productu por aciu adición de carambelu. Una vegada llistu'l productu, vamos poder comercializalo como tal, realizar amiestos pa llograr blendeds, etc.
Tipos de güisqui Los distintos tipos de güisqui caracterícense principalmente pelos años que permanecieron nel barril o si esti antes contuviera vinu de Porto, xerez o bourbon, pero sobre manera suelen categorizarse según la so composición de la siguiente manera:
Güisqui de malta: ellaboráu principalmente de cebada malteada, ye tradicionalmente destilado n'alambiques de cobre con forma de cebolla. Dependiendo del orixe de la malta, estos de la mesma denominar: Single Malt: ye un güisqui ellaboráu puramente con cebada malteada nuna única destilería. De normal el nome del güisqui coincide col nome de la destilería y, sacantes que tea descritu como single cask, tratar d'un amiestu de distintos barriles que garanticen la homoxeneidá del productu. Cuando un güisqui ye bien popular dacuando comercialízase una versión ensin esleir y, por tanto, con más graduación alcohólica que se denomina Cask strength (lliteralmente fuercia de barrica). Vatted malt: ye un amiestu de whiskies de distintes destileríes pero solu de malta. Si un güisqui ye etiquetáu solamente como "malt" ye casi seguro que va ser un vatted malt. Dacuando tamién se-y conoz como pure malt cuando una mesma empresa utiliza güisqui de distintes destileríes de la so propiedá pa soportar la demanda d'un productu sol mesmu nome. Güisqui de granu: fechu a partir de cebada ensin maltear, maíz y otru tipu de ceberes, siendo tamién posible'l malteado. Suelse destilar n'alambique de destilación continua o columnes de destilación (Coffey stills). Blended Güisqui o güisqui entemecíu: ye un amiestu de los dos anteriores. Cola proliferación de les columnes de destilación, dellos comerciantes n'Escocia empezaron a entemecer el so güisqui de malta más nueva y fuerte con whiskies nidios de granu (de normal de maíz) pa llograr un productu calidable aceptable a un preciu más algamadizu. Col tiempu, dalgunos d'estos comerciantes consiguieron establecer los sos productos nel mercáu aumentando la calidá pa ufiertar productos que pudieren competir colos whiskies de malta.
Los whiskies nun maurecen na botella, solo nel barril, polo que la edá d'un güisqui ye'l tiempu ente destilación y embotellamientu. Esto reflexa la interaición ente'l barril y el güisqui, camudando la so composición química y el so sabor. Los whiskies que tuvieron munchos años en botella suelen tener más valor, anque nun son más "vieyos" nin necesariamente "meyores" qu'un güisqui apocayá maurecíu en barrica por un tiempu similar.
Güisqui escocés
Los whiskies escoceses son, polo xeneral, destilados dos veces ya inclusive dalgunos hasta tres veces. Ye un güisqui destilado y añejado puramente n'Escocia y ye la de más sonadía nel mundu. Tien De faese conforme a los estándares de la Orde del Güisqui Escocés de 1990 (del Reinu Xuníu) que clarifica l'acta homónima de 1988, y qu'ordena que'l beberaxu tien de ser procesáu nuna destilería escocesa con agua y cebada malteada con un grau de 94.8° d'alcohol por volume, tien d'avieyar en barriques de carbayu qu'antes abellugaren bourbon con una capacidá non cimera a 700 llitros y por non menos de trés años n'Escocia, y nun puede contener otres sustancies añadíes que nun sían agua o carambelu como colorante nin pueden ser embotellados con menos de 40 graos d'alcohol por volume.
Whiskey irlandés
Los irlandeses llamar whiskey con "e" (como los americanos). Ye un güisqui ellaboráu a base de cebada y carauterízase pol so triple destilación,https://web.archive.org/web/20100505062751/http://www.encyclopedia.com/doc/1G1-12549581.html Differences between Scotch and Irish whiskey que lo fai nidiu y delicáu. El consumu del whiskey irlandés realízase mayoritariamente dientro del país de producción, esportando solamente un 25 % de les esistencies, anque nestos últimos años aumentaron notablemente diches esportaciones.
El procedimientu d'ellaboración ye similar al de los whiskies escoceses: tres la seleición de les ceberes, realízase l'amiestu propio de cada destilería, darréu llávense y remuéyense pa sometelos a la so guañada, procesu nel que se tresforma'l almidón de les ceberes n'azucres solubles. Darréu muélense los granos (sacante los que primero tengan que ser malteados) y, en realizando'l fervinchu o empastado, dar# en la fermentadura del líquidu llográu mientres aproximadamente 72 hores. Llográu'l vinu, realícense tres destilaciones al cabu de les cualos sométese a avieyamientu en cubes de carbayu (d'antiguo tuvieron de contener vinu de Xerez); esti periodu tien de durar un mínimu de siete años, esto ye, cuatro más que n'Escocia.
Güisqui canadiano
El güisqui canadiano ye de normal más nidiu y llixeru qu'otros estilos de güisqui. Otra carauterística común ye'l so usu de centenu malteado, qu'apurre más sabor y suavidá. Por llei, esti güisqui tien de ser producíu en Canadá, y ta fabricáu con maíz, centenu, y ye destilado n'alambiques que dexen un gran control del productu. Ye avieyáu en barriles de carbayu en siendo esleíu n'agua p'amenorgar el grau alcohólicu, mientres trés años a lo menos, anque de normal suelen superalos en demasía. Los términos Canadian Güisqui, Canadian Rye Güisqui y Rye Güisqui son llegalmente indistinguibles en Canadá y non denotan nenguna proporción particular de centenu o otru granu usáu na producción.
Whiskey d'Estaos Xuníos El güisqui d'Estaos Xuníos tien de ser ellaboráu, según la llei nacional, a base de maíz a lo menos nuna concentración cimera al 51 %, y xeneralmente al 70 %, anque delles destileríes lleguen a utilizar un 80-85 % de maíz nel amiestu. Otros ingredientes añadíos son típicamente trigu, centenu o cebada malteada. Al igual que'l Whiskey Irlandés, añader la lletra "y" a la pallabra güisqui, al puntu de que solamente una destilería n'Estaos Xuníos llama güisqui al so whiskey (Makers Mark). Los más comunes son:
Bourbon whiskey: Esti whiskey tien de tener un mínimu de 51 % de maíz y ser destilado y avieyáu en Kentucky por que la denominación Bourbon apaeza na etiqueta. El bourbon, de toes formes, pue ser ellaboráu de forma llegal en cualesquier parte del territoriu d'Estaos Xuníos y, poro, la producción llegal nun ta acutada a la zona o la comarca de Kentucky a pesar de que la bébora ta bien acomuñada coles comunidaes destileras d'esta zona del país. Rye whiskey: tien de tener un mínimu de 51 % de centenu. Corn whiskey: tien de tener un mínimu de 80 % de maíz.