thumb|Boris Karloff nuna semeya publicitaria de la película de 1935 Bride of Frankenstein.
El bisarma de Frankenstein ye un personaxe de ficción qu'apaeció per primer vegada na novela de Mary Shelley, Frankenstein o'l modernu Prometeo. Trátase d'un ser creáu a partir de partes diverses de cadabres diseicionaos, al cual ye-y dada la vida por Víctor Frankenstein (el so creador) mientres un esperimentu. El personaxe llegó a formar parte de la cultura popular y foi fonte pa la creación d'otros personaxes de noveles, cómics, series televisives y películes.
Falta de nome .
Na novela, orixinalmente la criatura nun tien nome, un símbolu del so orfandad, alienación y la so falta de sentíu ya identidá humana. Los distintos personaxes de la historia -principalmente Víctor Frankenstein- referir a él usando diversos apellativos: demoniu, miserable, desgraciáu... De manera significativa, el términu "bisarma" utilízase poques ocasiones na novela.
La bisarma anónima pasó a ser parte de la tradición cuando la historia de Mary Shelley foi afecha pa los escenarios n'obres series y cómiques en Londres y París mientres les décades posteriores a l'apaición de la novela. La mesma Mary Shelley asistió a una actuación de Presumption, la primer adautación esitosa de la so novela al teatru. "El programa de la obra prestóme por demás, porque na llista de personaxes apaecía pol Sr T. Cooke", según escribió al so amigu Leigh Hunt. "Esta manera anónima de nomar a lo innomable ye bastante bonu".A Leigh Hunt, 9 de setiembre
Nesti vacíu, ye comprensible que'l nome del creador de Frankenstein llueu s'utilizara igualmente pal nome de la so creación. Esi error cometióse yá nes primeres décades tres la publicación de la novela, pero nun empezar a ser popular hasta los años 30, cola famosa serie cinematográfica de los estudios Universal protagonizada por Boris Karloff. La película basar en gran midida nuna obra teatral de Peggy Webling, estrenada en Londres en 1927.Susan Tyler Hitchcock, Frankenstein: A Cultural History, NY: WWNorton, 2007, ISBN 9780393061444. Curiosamente, nel Frankenstein de Webling, dase esi nome realmente a la so criatura; sicasí los creitos de la película de la Universal listan al personaxe que Karloff interpretó ellí solo con signos d'interrogación.
Descripción y calter Na novela, la Bisarma apaez como una criatura humanoide d'enorme estatura (yá que «la pequeñez de les partes constituyía una gran torga pa la rapidez del mio trabayu», según pallabres del propiu Victor Frankenstein), d'unos ocho pies d'altu (2,43 m, aproximadamente). De forma antemanada, los detalles del procesu la so creación déxense imprecisos, anque resulta implícitu que'l so creador valir de fragmentos de cadabres procedentes de les sales de diseición, patíbulos y mataderos. Ésti describir nos siguientes términos:«¡Cómo espresar les mios emociones ante aquella catástrofe, nin describir al desdicháu al que con tan infinitos trabayos y curiaos esforciárame en formar! Los sos miembros yeren proporcionaos, y escoyera unes traces formoses pa él. ¡Formosos! ¡Dios mio! »La so piel amarellentao apenes cubría la obra de músculos y arteries que quedaba debaxo; el pelo yera negru, sueltu y abondosu; los dientes teníen la blancura de la perlla; pero estos detalles nun faíen sinón oldear espantosamente con unos güeyos aguanosos que paecíen cuasi del mesmu color que les órbites blancucies que los agospiaben, una piel apargaminada y unos llabios espurríos y negros. [...] ¡Ah! Nun había mortal capaz de soportar l'horror d'aquel semblante. Una momia a la que dotaren nuevamente d'animación nun podría ser tan espantible como aquel desdicháu.»Cuasi darréu dempués de nacer, ye capaz de ponese de pies, de caminar y d'usar ropes: ye pos, en contra de lo que davezu amosó'l cine, un ser bastante intelixente. Amás ye bien sensible y emocional, nagua por la compañía y el ciñu y el so únicu oxetivu ye compartir la so esistencia con otru ser dotáu de sentimientos, asemeyáu a él. Ye bien elocuente y articuláu, llegando a falar y a escribir con gran correición en francés, y posiblemente tamién n'alemán y n'inglés. Almira la guapura, y el so mayor prestar ye ver «les flores, los páxaros y toles allegres gales del branu». Tien enclinos pacíficos, y anque conoz l'usu de la carne, prefier alimentase de raigaños, bayes y nueces qu'atopa pel campu, siendo vexetarianu. Gústa-y lleer, y dellos de los llibros que llee son El paraísu perdíu de Milton (a que'l so héroe, Satán, almira, y col que llega a comparase "tendría de ser el to Adán, pero soi'l to ánxel cayíu", lléga-y a dicir a Frankenstein, y que de camín-y sirve pa entender les nociones de creación y divinidá), Les desventures del nuevu Werther, de Goethe (que tamién escita grandemente la so almiración ya introduzlu nel mundu de les rellaciones humanes) y Les vides paraleles, de Plutarcu (que-y dexen llegar a conocer los fechos históricos más notables de l'Antigüedá). Sicasí, el continuu refugu de que ye oxetu, fai convertir nun ser solitariu, amarguríu y vengatible. A pesar d'eso, ye de cutio acoradáu por reconcomios, que lo estremen d'otres bisarmes de la lliteratura gótica , como Drácula o'l vampiru Lord Ruthven de Polidori, quien enxamás esperimenten arrepentimientu. En ciertos aspeutos, guarda un gran paecíu col arquetipu lliterariu, frecuente naquella dómina, del "bon xavaz", popularizáu mientres la Ilustración por Rousseau y otros escritores, quien afirmaben que l'home ye bonu por naturaleza, y que ye la sociedá la que lo malva.
Na novela thumb|250px|Cubierta de Frankenstein de Mary Shelley, na edición de 1831.
Namás recibir la vida del so creador, Victor Frankenstein, ye abandonáu por ésti a la so suerte, anoxáu pol so aspeutu físicu. Mientres dellos díes, la Bisarma, asustáu, atristayáu ya ignorante de la so identidá, folgazana polos montes, sobreviviendo como puede a base de bayes monteses y agua del ríu. Conforme'l tiempu va empeorando y la comida volver nel monte cada vez más escasa, busca abellugu nun pueblu cercanu, onde tolos sos intentos por contautar con seres humanos acaben de manera violenta y desastrosa, al ser refugáu por toos. Finalmente atopa abellu nun tendeyón abandonáu nuna remota granxa, habitada por una familia, los De Lacey, orixinaria de Francia. Nel intre de los meses siguientes, y a fuercia de reparar ensin ser vistu a los moradores de la casa, colos que llega a encariñarse, la Bisarma apriende a falar, a lleer, a escribir y empieza a entender meyor el mundu que lu arrodia. Vuélvese cultu, elocuente y refináu. Pero tamién se vuelve consciente de la so propia deformidá física y de l'anormalidá de la so nacencia, que lo estremen de les persones. Gracies a unos papeles qu'atopa nun bolsu d'unes ropes que se llevó del llaboratoriu de Frankenstein, y que son el diariu d'ésti, acaba per conocer la historia del so creador y los pormenores relativos a la so nacencia, lo que lu lleva a esperimentar un creciente refugu escontra sigo mesmu.
Sicasí, nun arrenuncia a la posibilidá de faese amigu de la familia, y un día que los fíos tán ausentes, intenta averase al padre, que, al tar ciegu, nun puede ve-y y nun ye consciente por tanto de la so deformidá. Sicasí, cuando'l restu de la familia torna, ye de nuevu oxetu de refuga y d'horror, y espulsáu de la casa.
De nuevu solu y separáu de la compañía de too ser intelixente, analaya otra vegada polos montes, cola esperanza d'atopar a Victor Frankenstein y apelar a la so simpatía y obligaciones como creador so. Atopa nel so camín a una neña llabradora que ta a puntu de morrer afogada. Sálva-y la vida, pero cuando'l padre de la neña afayar, dispára-y con una escopeta y ta a puntu de matalo.
Resueltamente amargáu yá por esti fechu y allugando deseos d'odiu y de vengación contra la humanidá, consigue llegar finalmente a la comarca de Xinebra, ciudá onde mora la familia de Frankenstein. La fatalidá fai que se tope con William, l'hermanu pequeñu de Victor, y al saber del so parentescu, nuna llocada de rabia, asesinar. Envalentonado y furiosu, abandonándose a impulsos homicides, igua les pruebes de manera que les culpes del asesinatu recayan sobre Justine, la criada encargada de curiar al neñu.
Poco dempués atópase con Frankenstein en persona, al que cunta la so historia, culpándo-y airadamente de crea-y p'habese dempués desabiertu d'él y condergalu a una vida amargurío y miserable, empuesta a la más absoluta soledá. Esixe que cree pa él una compañera, un ser asemeyáu a él, pero de sexu femenín, col que promete que se va alloñar pa siempres de la vecindá humana. Trescaláu pola historia que la Bisarma cuntólu, pero tamién sollertáu al conocer la naturaleza de los sos crímenes, y medrosu de la so posible vengación, Frankenstein apuerta reluctante a cumplir los deseos de la so criatura. El científicu y el so meyor amigu, Henry Clerval, treslladar a un apartáu rincón d'Escocia, onde, de callao, va entamar la creación d'una segunda criatura. Sicasí, esperimentáu una cada vez mayor repunancia pola xera, y acoradáu polos reconcomios y pola posibilidá de dar orixe a una raza de bisarmes, que se convierta nun peligru pa la humanidá, vese incapaz de siguir. El angustiado Bisarma remanez y de nuevu apela a los deberes de Frankenstein para con él, implorando que siga col so trabayu. Pero Frankenstein amuésase inflexible y al nun llograr resultáu dalguna, retírase profiriendo tarrecibles amenaces: "Diré, pero, recuerda: voi tar presente na to nueche de bodes".
Poco dempués, la Bisarma mata a Clerval, y a Victor acúsase-y d'esti crime, siendo namái salváu de la prisión y el patíbulu pola intervención del so vieyu padre, que llegó dende Suiza. Afaráu, y consumíu pola medrana y la obsesión, intenta refaer como puede la so vida: torna a Xinebra y prepárase pa casase con Elizabeth Lavenza, la so novia de tola vida. Pero la Bisarma cumple cola so amenaza: la nueche de bodes, aprovechando un momentu d'ausencia de Victor, que tarrez pola so propia vida, torna y asesina a Elizabeth.
Incapaz de soportar tal cúmulu de muertes y desgracies, el padre de Frankenstein muerre, y el mesmu Victor ta a puntu de perder la razón. Nun creyendo naide la historia de que ye una bisarma quien ta detrás de toes eses muertes, decide consagrar lo que queda de la so vida a escorrelo y a esterminalo. Al cabu de dellos años, llega a les soledaes del Árticu, onde'l capitán Walton, direutor d'una espedición d'esploración qu'intenta atopar un paso al norte que facilite les rutes de navegación, recoyer morrebundu nel so barcu. Col so últimu aliendu relláta-y el so historia, encamiénta-y a que non cometa los mesmos errores qu'él cometió y ruégalu que se desfacer de la Bisarma. Poco dempués, ésti preséntase nel barcu, llaméntase sobre'l cadabre del so creador, y pol so propiu y aciar destín, ruega a Walton que nun lo xulgue con demasiada severidá polos sos crímenes -pos naide sufrió por ellos tanto como él mesmu- y abandona el barcu xurando poner fin a la so esistencia.
Analís ya interpretación