La farmacocinética ye la caña de la farmacoloxía qu'estudia los procesos a los qu'un fármacu ye sometíu al traviés del so pasu pol organismu. Trata de resolver qué asocede con un fármacu dende'l momentu nel que ye alministráu hasta la so total eliminación del cuerpu.
Pa ello, desenvolviéronse distintos modelos que simplifiquen los numberosos procesos que tienen llugar ente l'organismu y el fármacu. Entá cuando dientro de los mesmos el modelu policompartimental ye'l más próximu a la realidá, l'entueyu que trai fizo que sían los modelos monocompartimental y seya que non el bicompartimental los más usaos. Dende esos prismes, l'estudiu detalláu de los socesivos pasos que traviesa'l fármacu nel organismu, arrexuntar col acrónimu LADME: Lliberación del productu activu, Absorción del mesmu, Distribución pol organismu, Metabolismu o inactivación, al ser reconocíu pol organismu como una sustancia estraño al mesmu, y Escreción del fármacu o los residuos que queden del mesmu.
Estes distintes fases, impliquen l'usu y manexu de conceutos básicos pa entender la dinámica instaurada. Asina, les propiedaes de les sustancies qu'actúen como excipientes, les carauterístiques de les membranes biolóxiques y la forma en que les sustancies pueden travesales, o les carauterístiques de les reaiciones enzimáticas que inactivan al fármacu, son de necesaria conocencia pa la correuta comprensión de la cinética del fármacu.
Toos estos conceutos pueden representase por aciu fórmules matemátiques que tienen el so correspondiente representación gráfica. D'esta manera puede conocese tantu les carauterístiques d'una molécula, como la manera en que se va portar determináu fármacu conociendo dalgunes de les sos carauterístiques básiques. Asina, la conocencia del pKa, el so biodisponibilidad o hidrosolubilidad, empobina sobre la so capacidá d'absorción o distribución nel organismu.
Les gráfiques resultantes del estudiu d'un fármacu tienen valor trascendente n'aplicaciones na industria (cálculos de bioequivalencia nel diseñu de fármacos xenéricos, por casu) o na aplicación clínica de los conceutos farmacocinéticos. N'efeutu, la farmacocinética clínica aprove abondoses pautes d'actuación pal correutu manexu de los fármacos, buscando'l máximu d'efeutividá y utilidá pa los profesionales de la medicina humana y veterinaria.
Modelos farmacocinéticos El resultáu final de los tresformamientos que sufre un fármacu nel organismu y les regles que les rixen, depende de la suma de múltiples factores davezu rellacionaos ente sigo. Coles mires de simplificar l'estudiu diseñaron modelos de funcionamientu basaos fundamentalmente na considerancia del organismu como compartimientos rellacionaos ente sigo. Conceptualmente, la propuesta más simple ye la considerancia homoxénea del organismu, cola esistencia d'un solu compartimientu. Esti modelu monocompartimental presupon que les concentraciones plasmátiques del fármacu son fiel reflexu de les concentraciones n'otros fluyíos o texíos, y que la eliminación del fármacu ye direutamente proporcional a los niveles nel organismu del fármacu (cinética de primer grau). thumb|250px|Hipótesis del trescurrir monocompartimental.
Sicasí, non siempres estos presupuestos recueyen con una fidelidá averada lo qu'asocede realmente nel organismu. Por casu, non tolos texíos presenten la mesma riqueza n'apurra sanguineu, polo que nunos la distribución del fármacu va ser más lenta que n'otros. Amás, esisten dalgunos texíos (como por casu el texíu del celebru) que presenten una verdadera barrera a la llegada de los fármacos, que va ser saltada con mayor o menor facilidá dependiendo de les carauterístiques del fármacu. De cuenta que, calteniendo los otros condicionantes de proporcionalidad ente los distintos texíos y de la velocidá d'eliminación, l'organismu podría portase como dos compartimientos: unu al que podemos llamar compartimientu central que presenta una velocidá de distribución más elevada y constituyíu polos órganos y sistemes más intensamente irrigados y un compartimientu periféricu constituyíu polos órganos menos irrigados, quedando dellos texíos como'l celebru nuna posición variable según la facilidá que presente'l fármacu pa travesar la barrera que la dixebra del sangre.
Esti modelu bicompartimental va ser distintu considerando en cual compartimientu producir la eliminación. Lo más frecuente ye que la mesma prodúzase nel compartimientu central, yá que fégadu y reñones son órganos perbién irrigados. Sicasí, puede dase la situación de que la eliminación realizar dende'l compartimientu periféricu o inclusive dende dambos. Llogramos asina siquier tres variedaes de modelu bicompartimental, que sicasí sigue ensin esplicanos toles posibilidaes.Milo Gibaldi, Donald Perrier. FarmacocinéticaReverté 1982 pg 1-10. ISBN 84-291-5535-X, 9788429155358
La realidá de que dalgunes de les enzimes responsables del metabolismu pueden enchese, o de la presencia d'un mecanismu d'eliminación activu independiente de la concentración del fármacu nel plasma, son factores que torguen l'aplicación del anterior modelu. Amás, la situación real ye que cada texíu presenta les sos propies carauterístiques de distribución y que nenguna d'elles ye puramente llinial. Si llamamos VdF al volume de distribución del fármacu nel organismu y VdT al volume de distribución del fármacu nun texíu dao, el primeru va venir dau pola ecuación que tenga en cuenta a tolos texíos qu'actúen de forma distinta, esto ye:
Preséntase asina un modelu policomportamental, de numberoses curves que precisaría complicaes ecuaciones pal llogru d'una curva global. Ello ye que esisten complicaos programes informáticos pa dar respuesta a la mesma. Respuesta que de toes formes nun ye entá la realidá por cuenta de la dificultá previa d'atopar los verdaderos valores de distribución del fármacu, yá que, como se va ver más palantre, inclusive'l mesmu conceutu de volume de distribución ye un conceutu relativu qu'ufierta namái un reflexu de la realidá. Poro, la eleición del modelu va depender de cuál sía'l qu'ufierta'l menor rangu d'error en función del tipu de fármacu implicáu.
Modelu monocompartimental
Conózse-y como farmacocinética llinial porque al graficar la rellación los distintos factores implicaos (dosis, concentraciones nel plasma sanguineu, eliminación, etcétera) la representación gráfica ye una recta o un aproximamientu a ella. Ye bien útil pa fármacos que se distribúin con rapidez dende'l plasma a otros fluyíos y texíos.
El cambéu de concentración respeuto al tiempu vien dau por C=Cinicial*Y^(-kelt) que si se representa lnC frente tiempu da llugar a una recta.
Modelos policompartimentales
thumb|200px| Gráfiques d'absorción y eliminación so un modelu de farmacocinética non llinial. Al graficar la rellación ente los distintos factores, la imaxe resultante ye una curva, siendo entós necesariu'l cálculu de determinaes árees so esa curva pa topar los resultaos a les interrellaciones presentaes. Por ello, estos modelos reciben tamién el nome de farmacocinética non llinial, y básase de forma bien importante na cinética de Michaelis-Menten. Los factores de non linealidad d'una reaición, seríen, ente otros, los siguientes: Absorción polifásica: L'absorción del fármacu sigue siquier dos picos de máxima intensidá, colo que mediatiza la linealidad de la so llegada al plasma. La naturaleza del fármacu fai clara distinción ente texíos d'alta y baxa regación. Saturación enzimática: En fármacos nos que la so eliminación ye dependiente de la so biotransformación, al aumentar la dosis, les enzimes responsables de la so metabolismu encher y la concentración plasmática del fármacu aumenta desproporcionalmente, polo que la so depuración dexa de ser constante. Inducción o inhibición enzimática: Dellos fármacos tienen la capacidá de tornar o aguiyar el so propiu metabolismu, nuna reaición de retroalimentación. Tal ye'l casu de fluvoxamina, fluoxetina y fenitoína. Al alministrar mayores dosis d'estes melecines, les concentraciones plasmátiques de fármacu ensin metabolizar aumenta y el tiempu mediu d'eliminación aumenta col tiempu. Por esa razón, pa fármacos con farmacocinética non llinial, ye necesariu afaer la posoloxía o réxime en casos d'amontar la dosis. El reñón establez mecanismos activos d'eliminación pa dellos fármacos, independientes de los niveles de concentración plasmática.
Como puede apreciase, la non linealidad puede venir determinada por razones qu'afecten a tola secuencia farmacocinética: absorción, distribución, metabolismu y eliminación.
Biodisponibilidad
A efeutos práuticos, defínese la biodisponibilidad d'un fármacu como la fraición del mesmu qu'algama la circulación sistémica del paciente. O dicho otra manera, el porcentaxe de fármacu qu'apaez en plasma. Dende esti prisma, l'alministración d'un fármacu por vía intravenosa presentaría la mayor biodisponibilidad posible, polo que se considera la unidá (o'l 100%). A partir d'equí, la biodisponibilidad calcúlase comparando la vía a estudiar con al respeutive de la vía intravenosa («biodisponibilidad absoluta») o a un valor estándar d'otres presentaciones del fármacu n'estudiu («biodisponibilidad relativa»).
Conocida la biodisponibilidad d'un fármacu, vamos poder calcular qué cambeos hai que realizar nel so posoloxía p'algamar los niveles sanguíneos deseyaos. La biodisponibilidad ye pos una razón matemática individual pa cada fármacu qu'actúa sobre la dosis alministrada. Por aciu la fórmula (onde De ye la dosis eficaz, B la biodisponibilidad y Da la dosis alministrada) podemos calcular la cantidá de fármacu en plasma que realmente tien capacidá pa realizar el so efeutu.
Asina, si tenemos un fármacu que la so biodisponibilidad ye de 0,8 (o del 80%) y alminístrase una dosis de 100 mg, la ecuación resolveríase:
De = 0,8 x 100 mg = 80 mg
Esto ye, de los 100 mg alministraos, son realmente 80 mg los que tienen la capacidá pa realizar el so efeutu farmacolóxicu.
thumb|200px|Distintes formes d'estruyíos, que traen distintos comportamientos farmacocinéticos dempués de la so alministración. Esti conceutu depende d'otra serie de factores inherentes a cada fármacu, como son:Michael Y. Winter, Mary Anne Koda-Kimple, Lloyd Y. Young, Emilio Pol Yanguas Farmacocinética clínica básica Edición Díaz de Santos, 1994 pg 8-14 ISBN 84-7978-147-5, 9788479781477 Forma galénica Forma química Vía d'alministración Estabilidá Metabolización
Estos conceutos, que pueden trate refechamente nel artículu principal del epígrafe, pueden cuantificarse matemáticamente y de la mesma ser integraos pa llograr una ecuación matemática de los mesmos:
,
onde Q sería la constante de pureza del fármacu.
siendo la velocidá d'alministración del fármacu y la constante que representa la velocidá a la que'l fármacu absorbíu algama la circulación sistémica.
Finalmente, pola ecuación de Henderson-Hasselbalch, y sabiendo el del fármacu (pH al cual presenta equilibriu ente les sos molécules ionizadas y non ionizadas), podemos calcular la cantidá de fármacu non ionizado, y, poro, la cantidá de fármacu oxetu de l'absorción:
Cuando dos fármacos tienen la mesma biodisponibilidad dizse que son equivalentes biolóxicos o bioequivalentes. Esti conceutu de bioequivalencia ye importante porque na actualidá ye varar de midir pa l'autorización de los melecines xenériques en numberosos países.
El acrónimu LADME
Una vegada que'l fármacu entra en contautu col organismu, asoceden delles fases que se reconocen col acrónimu LADME: Lliberación de la sustancia activo, Absorción de la mesma per parte del organismu Distribución pol plasma y los distintos texíos, Metabolización, ye dicir inactivación d'una sustancia xenobiótica y, finalmente, Escreción o eliminación de la sustancia o de los productos del so metabolismu.