El viaxe al traviés del tiempu ye un conceutu de desplazamientu palantre o tras en distintos puntos del tiempu, similar a como se fai un desplazamientu nel espaciu. Amás, delles interpretaciones de viaxe nel tiempu suxeren la posibilidá de viaxes ente realidaes o universos paralelos.
Esti artículu analiza la posibilidá teórica y téunica de viaxes nel tiempu, y la posibilidá de qu'esistan paradoxes acomuñaes a dichu viaxe al traviés del tiempu (por casu evitar la nacencia de los nuesos propios antepasaos o la paradoxa de los ximielgos).
Introducción Los viaxes al traviés del tiempu na física
Acordies cola descripción convencional de la teoría de la relatividá, les partícules materiales al movese al traviés del espaciu-tiempu mover escontra alantre nel tiempu (escontra'l futuru) y escontra un llau o otru del espaciu. El fechu de que la enerxía total y la masa sían positives ta rellacionáu col fechu de que les partícules mover escontra'l futuru (en mecánica cuántica un cambéu de signu nel tiempu o una masa negativo son equiparables).
Un aspeutu comprobáu esperimentalmente de la teoría de la relatividá ye que viaxar a velocidaes cercanes a la velocidá de la lluz causa una dilatación del tiempu, pola cual el tiempu d'un individuu que viaxa a esa velocidá cuerre más amodo. Dende la perspeutiva del viaxeru, el tiempu "esternu" paez fluyir más rápido, causando la impresión de que l'individuu fixo un viaxe al traviés del tiempu. Sicasí, esti fenómenu en sí mesmu, nun ye lo que suel denominase como viaxe al traviés del tiempu.
El conceutu de viaxe nel tiempu foi frecuentemente utilizáu pa esaminar les consecuencies de teoríes físiques como la relatividá especial, la relatividá xeneral y la teoría cuántica de campos. Anque nun esiste evidencia esperimental del viaxe nel tiempu, sí esisten razones teórequiers importantes pa considerar posible la esistencia de ciertu tipu de viaxe al traviés del tiempu. Sía que non, les teoríes actuales de la física nun dexen nenguna posibilidá de viaxar nel tiempu, nun espaciu-tiempu del tipu del que se cree ye'l nuesu espaciu-tiempu, que nun paez tener llinies temporales zarraes.
Argumentos favorables a la factibilidad La teoría especial de la relatividá d'Albert Einstein (y por estensión la teoría xeneral) dexa explícitamente un tipu de dilatación temporal que pelo normal se podría denominar “viaxe nel tiempu”. La teoría sostién que relativamente a un observador estacionariu, el tiempu paez fluyir más amodo pa los cuerpos que se mueven rápido. Por casu, un reló que se mueve va paecer correr más lentu; al amontar la so velocidá y averase a la velocidá de la lluz va paecer detenese dafechu. Sicasí, esti efeutu namái fai posible'l viaxe nel tiempu” escontra alantre nel futuru, nunca escontra tras. Esti tipu de viaxe nun ye típicu de la ciencia ficción, y nun se tien nenguna dulda alrodiu de la so esistencia; sicasí, d'equí d'equí p'arriba “viaxe nel tiempu”, puramente dichu, va referir al percorríu con dalgún grau de llibertá escontra'l pasáu o'l futuru.
Munchos científicos consideren que'l viaxe al traviés del tiempu puramente dichu ye imposible. Esta opinión vese reforzada por un argumentu basáu na navaya de Occam. Cualquier teoría que dexe'l viaxe nel tiempu requier que delles situaciones rellacionaes cola causalidá (o, nel so casu, retrocausalidá) sían resueltes. ¿Qué pasaría si daquién trata de viaxar nel tiempu y matu al so propiu güelu? (Ver la “paradoxa del güelu”).
Amás, na ausencia de cualquier evidencia esperimental de la posibilidá del viaxe nel tiempu, ye teóricamente más simple suponer que nun puede asoceder. Ello ye que el físicu Stephen Hawking suxirió que l'ausencia de turistes del futuru constitúi un fuerte argumentu en contra de la esistencia del viaxe nel tiempu (vease Conxetura de proteición de la cronoloxía). Eso sería una variante de la paradoxa de Fermi (“si nun hai visitantes estraterrestres ye porque los estraterrestres nun esisten”), na que se falaría de “viaxeros del tiempu” en llugar de visitantes estraterrestres”. Daes estes circunstancies, otros suxeren —a los que sostienen la posición de Hawking— que nel casu de que nun futuru'l ser humanu pudiera viaxar al pasáu, ésti nun podría tornar a un espaciu temporal anterior al momentu de la puesta a puntu de la hipotética máquina del tiempu que lu dexara.
Tamién se suxirió que al viaxar al pasáu taría creándose” un universu paralelu y nun se viaxaría al propiu pasáu sinón a una copia d'ésti, pero con una diferencia: la esistencia d'un turista temporal. D'esta miente tendríase dos espacios temporales simultáneos: unu onde apaez un turista del tiempu y otru onde nun apaez. Ésta sería una hipótesis p'aldericar la paradoxa de “Si mañana entamo un viaxe a güei pa dicime 'hola', ¿por qué güei nun tengo un doble al mio llau diciéndome 'hola'?” Sicasí, asumiendo que'l viaxe temporal nun ye posible, tamién resulta interesante pa los físicos la entruga de por qué y qué lleis físiques torgar.
Argumentos contrarios a la factibilidad Amás de delles oxeciones lóxicu y filosóficu, señaláronse un bon númberu d'argumentos físicos que suxeren imposibilidaes téuniques pa ciertes formes de viaxe nel tiempu, y qu'amosaron les dificultaes téuniques en qu'incurriríen delles propuestes de viaxe nel tiempu. Ye importante, destacar que dau la conocencia física actual, ye necesariu considerar les restricciones qu'impon la teoría especial de la relatividá p'aldericar la factibilidad de dichos viaxes. La teoría de la relatividá especial foi propuesta por Albert Einstein a principios del sieglu XX pa esplicar resolver dellos problemes surdíos nel marcu del electromagnetismu y qu'habíen quedáu manifiestu nel famosu esperimentu de Michelson-Morley. Albert Einstein publicó la so teoría en 1905; un pocu más tarde, en 1908, Hermann Minkowski afayó que dicha teoría podía formulase afechiscamente nun espaciu de cuatro dimensiones, na que la dimensión temporal yera precisamente la cuarta dimensión.
right|thumb|Representación llinial del tiempu, na concepción clásica prerrelativista del mesmu. En dicha teoría poner en dulda'l conceutu clásicu de tiempu. Antes de la teoría de la relatividá los científicos asumieren una representación llinial pal tiempu, esto ye, represéntase como una recta imaxinaria que s'enllarga indefinidamente nel pasáu y el porvenir, apaez como un continuu ilimitáu nuna sola dimensión y nós ocupamos un puntu determináu (presente), que se mueve siempres na mesma direición. La división tripartita basa na representación gráfica del tiempu como una llinia, prinda la concepción xeneral del tiempu que teníen la mayor parte de los científicos hasta principios del sieglu XX; entá güei utilízase en física clásica y otres ciencies.
Ente los argumentos contrarios a la posibilidá de viaxe nel tiempu más comunes cabo destacar: Nun espaciu-tiempu normal (i.e. unu que sía geodésicamente completu y globalmente hiperbólicu) una partícula nun puede siguir una trayeutoria zarrada nel espaciu-tiempu, polo que nun ye posible per mediu d'aceleraciones y deceleraciones volver al puntu de partida. Munchos medios imaxinaos na ciencia ficción ignoren el principiu de caltenimientu de la enerxía. Llevar una partícula a velocidaes cercanes a la lluz requier cantidaes d'enerxía progresivamente mayores.
La posibilidá de les paradoxes temporales El principiu d'autoconsistencia de Novikov y cálculos recién de Kip Thorne indiquen que simples mases pasando nel tiempu al traviés de furacos de guxán nun podríen xenerar paradoxes, yá que nun esisten condiciones iniciales qu'induzan una paradoxa una vegada que ye introducíu'l viaxe nel tiempu. Si les sos resultaos pueden ser xeneralizaos suxeriríen, curiosamente, que nenguna de les paradoxes formulaes nes hestories de viaxe temporal puedan ser realmente formulaes nun nivel físicu: esto ye, que cualquier situación que se provoque nuna hestoria de viaxe temporal puede dexar munches soluciones coherentes. Les circunstancies podríen sicasí, tornase casi increíblemente estrañes.
Los universos paralelos son una posibilidá teórica qu'evitaría la mayor parte de les paradoxes rellacionaes con viaxes al traviés del tiempu. La interpretación de mundos múltiples de H. Everett suxer que tolos eventos cuánticos posibles pueden asoceder simultáneamente n'hestories esclusives. Estes hestories alternes o paraleles, formaríen un árbol ramificáu que simbolizaría tolos posibles resultaos de cualquier interacción.
Por cuenta de que toles posibilidaes esisten, cualquier paradoxa puede ser esplicada al asoceder los eventos paradóxicos nun universu distintu. Esti conceutu ye frecuentemente utilizáu na ciencia ficción. Sicasí, na actualidá, los físicos creen que dicha interacción o interferencia ente estes hestories alternatives nun ye posible (vease la conxetura de proteición cronolóxica de Stephen Hawking).
Paradoxa de la inesistencia de viaxeros del tiempu Si tenemos en cuenta que cada vez sabemos más de física cuántica y que la teunoloxía progresa al traviés del tiempu, puede postulase que tendríamos de ser visitaos por viaxeros del tiempu, fechu non reparáu, y que puede ser consideráu una paradoxa. Pa esplicar esto, postulóse qu'esto puede indicar que la humanidá escastaráse antes d'afayar la teunoloxía de viaxar nel tiempu, lo que tamién s'aplicaría a presuntos mundos n'universos paralelos, porque ellos tampoco desenvolveríen la teunoloxía pa viaxar ente universos.
Otra paradoxa diz qu'entá siendo posible crear una máquina del tiempu dientro de cien años, esta nun podría volver más tras del momentu nel que se construyó dicha máquina porque se tardaría más de cien años en crear una rellación de tiempu de cien años. De la mesma, podría construyise una máquina mientres cientu diez años pa tornar tras nel tiempu cien años, pero non cuatrocientos. La única posibilidá sería, por casu, qu'otra civilización construyera una máquina muncho primero de la nuesa esistencia p'asina poder volver hasta'l puntu nel que se construyó, esto ye, antes de crease la tierra.
Otres esplicaciones menos convencionales y con carauterístiques pseudocientíficas, son aquelles que postulen la esistencia de viaxeros temporales ocultos. Tales viaxeros refugaríen manifestase públicamente y actuaríen como auténticos "turistes" temporales o observadores, ensin, aparentemente, mayor inxerencia nos asuntos de la humanidá actual, pero esta hipótesis sería, poques gracies, dafechu indemostrable. Alegóse, tamién, que ciertos individuos podríen ser viaxeros temporales más o menos ocultos, mentándose ente ellos a notables inventores o lliteratos; sicasí nenguna de les pruebes aducíes resulta convincente. De la mesma supuestos "visitantes" d'otres dómines probaron ser, en tolos casos, fraudes o productos d'informes inexactos. Ciertu autores menten como evidencia del viaxe temporal les muertes de civilizaciones con una teunoloxía bien similar a la nuesa, como por casu el mecanismu de Anticitera que data d'ente los años 82 y 65 a.C o les bateríes de Bagdag, procedentes de la mesma dómina. En toos estos casos la esistencia de tales dispositivos teunolóxicos pue ser esplicada muncho meyor enmarcándolos nel so contestu históricu.
Tipos de viaxes nel tiempu Los equivalentes de viaxe temporal y viaxe a la velocidá de la lluz Puede señalase que si daquién ye capaz de mover información d'un puntu a otru más rápidu que la velocidá de la lluz, d'alcuerdu a la relatividá especial, equival a qu'un observador percibe una tresferencia d'información escontra'l pasáu. Per otra parte, nun se propunxeron mecanismos físicos que suxeran qu'esa posibilidá ye téunicamente vidable acordies cola relatividá especial.