Territoriu Chilenu Antárticu o L'Antártida Chilena (n'español de Chile, Antártica Chilena) son los nomes que Chile da a un sector de L'Antártida ente los meridianos 53° O y 90° O. El sector, que s'asolapa parcialmente coles árees reclamaes por Arxentina (Antártida Arxentina, ente los meridianos 53° O y 74° O al sur del paralelu 60° S) y pol Reinu Xuníu (Territoriu Antárticu Británicu, ente los meridianos 53° O y 80° O al sur del mesmu paralelu), ye reclamada pola República de Chile como parte integrante del so territoriu.
Alministración
El territoriu reclamáu per Chile toma les islles Shetland del Sur, la península Antártica (llamada Tierra d'O'Higgins en Chile) ya islles axacentes, la islla Alejandro I, la islla Charcot, y parte de la Tierra de Ellsworth, ente otres. Tien una superficie de 1 250 257,6 km². Les sos llendes atópense definíos pol decretu 1747, promulgáu'l 6 de payares de 1940 y publicáu el 21 de xunu de 1955, del Ministeriu de Rellaciones Esteriores de Chile, qu'establez que:
Alministrativamente pa Chile, l'área forma parte de la comuña Antártica, que ye la única comuña de Chile que nun tener una municipalidá, por cuenta de esto les comuñes Antártica y Cabo de Hornos arrexuntáronse y dambes comuñes son alministraes dende la municipalidá de Cabo de Hornos en Puerto Williams. La comuña Antártica ye una de les dos comuñes de la provincia de l'Antártica Chilena, que, de la mesma, forma parte de la rexón de Magallanes y de l'Antártica Chilena.
Les reclamaciones territoriales chilenes sobre L'Antártida básense principalmente en considerancies históriques, xurídiques y xeográfiques. L'exerciciu de la soberanía chilena sobre'l Territoriu Chilenu Antárticu se efectiviza en tolos aspeutos que nun s'atopen llindaos pola firma del Tratáu Antárticu de 1959. Esti tratáu destinó les actividaes antártiques puramente a fines pacíficos de los países firmantes y adherentes, conxelando los pleitos territoriales y torgando la realización de nueves reclamaciones o l'ampliación de les esistentes mientres dure la so vixencia.
Chile cunta anguaño con 13 establecimientos operativos: 4 abellugos y 9 bases antártiques actives, 4 d'estes postreres son permanentes y 5 de branu.
Historia Argumentación chilena respectu de los sos derechos antárticos derivaos de títulos coloniales thumb|left|250px|Mapamundi d'Abraham Ortelius (1570), onde apaez la Terra Australis Incognita.
Mientres munchos años los cartógrafos y esploradores europeos especularon cola esistencia de la Terra Australis Incognita, un inmensu territoriu que se creía allugáu más al sur del estrechu de Magallanes y de la islla Grande de Tierra del Fueu y que suponíen llegaba hasta'l polu sur.
Chile considera que'l Tratáu de Tordesillas ye l'orixe de los derechos xurídicos del Imperiu español sobre L'Antártida. El tratáu foi robláu'l 7 de xunu de 1494 y afitó les árees d'influencia d'España y de Portugal, al oeste y al este, respeutivamente, d'una llinia que diba de polu a polu que nunca foi demarcada (a los 46° 37′ O na interpretación clásica española, y más al occidente según la interpretación portuguesa), polo que les árees antártiques reclamaes güei per Chile, entá desconocíes nesi entós, cayíen dientro de la zona que s'atribuyía España.
El tratáu foi respondíu por en 1506 pola bulda pontificia Hala quae pro bonu pacis, polo que se fixo obligatoriu pa tolos países católicos, pero nun foi reconocíu polos estaos europeos non católicos ya inclusive por dalgunos que sí lo yeren, como Francia. Por esa razón, para Gran Bretaña, Países Baxos, Rusia y otros países, les árees antártiques fueron depués del so descubrimientu consideraes res nullius, ye dicir tierra de naide suxeta a la ocupación de cualquier nación.
El 24 de xineru de 1539 l'emperador Carlos I d'España robló una capitulación con Pedro Sánchez del Focete nomándolo gobernador de les tierres al sur del estrechu de Magallanes, llamaes entós Terra Australis, y de les islla ensin asignar qu'afayara:L'Antártica Chilena: estudiu de los nuesos derechos, páx. 55-56. Autor: Oscar Pinochet de la Barra. Editor: Andres Bello, 1948
Sicasí, esta capitulación nun tuvo efeutu dalgunu y el 12 d'agostu de 1540 Sánchez del Focete dexó tolos sos derechos a la gobernación de la Terra Australis al conquistador de Chile Pedro de Valdivia, quien en 1545 foi escoyíu gobernador de Nueva Estremadura o de Chile pol cabildru de Santiago, axuntando les gobernaciones. El 29 de setiembre de 1554 l'emperador trespasó la gobernación de la Terra Australis a Jerónimo de Alderete: (...) de la otra parte del dichu Estrechu de Magallanes, lo cual nun pudo ser reclamáu por Valdivia porque finara n'avientu de 1553. El 29 de mayu de 1555 Alderete foi amás designáu gobernador de Chile hasta l'estrechu de Magallanes. L'Estáu chilenu, como unu de los socesores de los derechos d'España na rexón, considera qu'heredó los títulos xurídicos sobre la tierres antártiques aniciaos na capitulación de la Terra Australis.
Una de les obres más importantes de la lliteratura hispana, el poema épicu La Araucana d'Alonso de Ercilla (1569), ye considerada tamién per Chile como favorable a la so argumentación, yá que puede lleese na séptima estrofa del so Cantar I:
Y en la cuarta estrofa del so Cantar III:
Esisten tamién cróniques y mapes, tantu de Chile como d'Europa, qu'indiquen la pertenencia de la Terra Australis Antártica como parte de la Capitanía Xeneral de Chile.
El 30 d'abril de 1606 Pedro Fernández de Quirós tomó posesión de toles tierres del sur hasta'l polu pa la corona d'España na islla Espíritu Santu en Vanuatu, a la que llamó Austrialia del Espíritu Santu pensando que yera parte de la Terra Australis Incognita.
Avistamientos antárticos ensin verificar
El navegante español Gabriel de Castiella zarpó de Valparaíso en marzu de 1603 al mandu de tres naves nuna espedición encamentada pol so primu hermanu, el virréi de Perú Luis de Velasco y Castiella, pa reprimir les incursiones de corsarios neerlandeses nos mares al sur. Al paecer esa espedición algamó los 64° de latitud sur. Nun se toparon entá n'archivos españoles documentos que confirmen la llatitú alcanzada y si realizaron avistamientos de tierres, sicasí, el rellatu del marineru holandés Laurenz Claesz (nun testimoniu ensin fecha, pero probablemente posterior a 1607), documenta la llatitú y la dómina. Claesz declara qu'él:
Otru documentu neerlandés publicáu n'Ámsterdam en tres idiomes en 1622 afirma qu'a los 64º S hai tierra "bien alta y montascosa, cubierta de nieve, como'l país de Noruega, toa blanca, que paecía estendese hasta les islles Salomón", lo que podría confirmar un avistamiento previu a la publicación. Les tierres avistaes seríen les islles llamaes dende'l sieglu XIX col nome de Shetland del Sur. El documentu neerlandés, talo como puede notase, anque yá estremaba la separación ente Tierra del Fueu y L'Antártida entá caltenía la creencia de que'l continente güei llamáu L'Antártida incluyía a Australia y zones próximes a les ecuatoriales islles Salomón nes que se suponíen grandes mines d'oru.
Otros historiadores atribúin el primer avistaje de tierres antártiques al marín neerlandés Dirk Gerritsz, qu'atoparía les islles güei denominaes Shetland del Sur. Según el so rellatu, la so nave foi esviada de cursu por una nube dempués de trasponer l'estrechu de Magallanes, nel viaxe d'ida d'una espedición neerlandesa a les Indies orientales en 1599. Esisten duldes sobre la veracidá del rellatu de Gerritsz.
Nos mapes de la dómina, L'Antártida y Australia formaben parte d'un inmensu continente conjetural llamáu (Terra Australis Incognita), el primeru n'afayar la esistencia d'un mar que dixebraba a América de la posible Terra Australis Incognita foi l'español Francisco de Hoces motivu pol cual el mar por él percorríu ye llamáu mar de Hoces (anque ye más frecuente na cartografía la denominación pasaxe de Drake pa referise al mesmu).
Descubrimientu de L'Antártida thumb|250px|Mapa alemán de l'Antártica de 1891; Adolf Stielers Handatlas, publicáu por Gotha: Justus Perthes.
Tres la independencia de les colonies americanes, les nueves repúbliques reconocer ente sí'l principiu del uti possidetis, esto ye, los nuevos estaos tendríen como llendes aquellos heredaos de les colonies españoles de les cualos aniciábense. Poro, la República de Chile taba constituyida por toes aquelles tierres que pertenecieron enantes a la Capitanía Xeneral de Chile y asumió entós que esos títulos incluyíen derechos sobre L'Antártida.
Una hipótesis ensin probar ye que nel sieglu XIX la península Antártica y los archipiélagos de les Antilles del Sur fueron frecuentemente visitaos por cazadores de foques españoles ya hispanoamericanos, quien despintaríen los territorios en cuestión pa evitar la competencia (n'especial de los británicos). La presencia d'esti cazadores taría atestiguada pol alcuentru de posibles restos de los sos abellugos nes mariñes orientales de la península Antártica. Nesta dómina yá esistía la certidume d'un continente blancu al sur del pasu Drake, dixebráu de la Tierra del Fueu. En sofitu d'esta hipótesis cítase que'l 25 d'agostu de 1818 el Gobiernu de les Provincies Xuníes del Río de la Plata dio la primer concesión pa la caza de foques y pingüinos en territorios correspondientes al continente antárticu a Juan Pedro de Aguirre. Nel petitoriu qu'Aguirre presentara'l 18 de febreru solicitó autorización pa la instalación d'un establecimientu pa caza de llobos marinos en dalguna de les islles esistentes al altor del polu sur. Sábese tamién que'l foquero d'El Ríu de la Plata Spiritu Santu al mandu del capitán Carlos Tidblom, foi siguíu en setiembre de 1819 dende les islles Malvines pol bergantín d'Estaos Xuníos Hercilia al mandu de Nathaniel Palmer algamar na islla Decepción nes Shetland del Sur. El fechu de qu'estos foqueros dirixir a les islles con aldu fixu suel ser consideráu como prueba de que les conocíen enantes.
La primer tierra descubierta en forma confirmada al sur del paralelu 60° S foi pol inglés William Smith a bordu del bergantín mercantil Williams, mientres saleaba dende Buenos Aires a Valparaíso, esviáu de la so ruta al sur del cabu de Fornos, el 19 de febreru de 1819 columbró la estremidá nordeste (punta Williams) de la islla Livingston. Denunció'l so descubrimientu en Valparaíso, pero nun-y foi creyíu y n'otru viaxe volvió esviase algamando'l 16 d'ochobre de 1819 la islla Rei Xurde. Bautizó al archipiélagu como Nueva Bretaña del Sur y tomó posesión d'él a nome de la corona británica, dando a conocer los sos descubrimientos al llegar a Montevidéu cuando esta ciudá formaba parte de les Provincies Xuníes del Río de la Plata.
Ente 1819 y 1821, los buques rusos Vostok y Mirny, al mandu del alemán Fabian Gottlieb von Bellingshausen al serviciu de Rusia, navegaron pelos mares antárticos. En xineru de 1820, acordies con places posteriores, columbró territoriu continental. En 1821 columbraron una islla a la que denominaron Tierra d'Alejandro I (69º 53'S) n'honor al zar de Rusia d'aquel entós. La cuestión alrodiu de quién ente Palmer, Bellingshausen o'l teniente británicu Edward Bransfield, qu'acompañó a Smith nel branu de 1819-20, foi'l primeru en columbrar territoriu continental antárticu, sigue siendo revesosa.Vease un detalláu estudiu en Jones. A. G. Y. (1982). Antactica observed: Who discovered de Antarctic continent?. Whitby: Caedmon of Whitby Press.
En 1823, l'inglés James Weddell afayó'l mar que güei lleva'l so nome, llegando hasta los 74° 15′ S y 34° 17′ O.
El 10 de xunu de 1829, el Gobiernu de Buenos Aires dictó'l decretu de creación de la Comandancia Políticu Militar de les Islles Malvines y les axacentes al Cabo de Hornos nel mar Atlánticu, actu que suel ser consideráu n'Arxentina como incluyendo a les islles antártiques. A partir d'esos años, empezó a producise una medría de la caza de ballenes y llobos marinos na zona.