El Tercer Conceyu de Constantinopla, celebráu del 7 de payares de 680 al 16 de setiembre de 681, tamién recibe'l nome de Conceyu Trullano n'alusión a la sala del palaciu imperial onde se realizó, que llevaba'l nome de trullos (cúpula). Munchos entienden por "Conceyu Trullano" o "Conceyu Trulano" el Conceyu Quinisexto del 692,Pablo VI, Sacerdotalis coelibatus, 38celibatu sacerdotal-en-los medios-periodisticos/ "Alderiques: El celibatu sacerdotal nos medios periodísticos" en Criteriu, 2011, númberu 2373<ref>Gloria M. Morán, Comunidá Política y Relixosa: Claves de la cultural xurídica europea (Netbiblo 2009 ISBN 9788497452113), Vol. I, páxs. 443, 498, 501, 519]</ref>G. Ostrogorsky, Historia del Estáu Bizantín (AKAL 1984 ISBN 9788473396905), p. 148José Antonio González Alcantud, María Jesús Buxó Rei, Centru d'Investigaciones Etnolóxiques Angel Ganivet, El fueu. Mitos, ritos y realidaes: coloquiu internacional. Granada, 1-3 de febreru de 1995 (Anthropos Editorial 1997 ISBN 9788476585030), p. 337Mario Sgarbossa, Luis Giovannini, Un Santu p'acaldía (Editorial San Pablo 1987 ISBN 9789586072304), p. 68 y por eso los que dan esti nome al Conceyu de 680–681 apliquen al de 692 la denominación "Segundu Conceyu Trullano".

Foi convocáu pol emperador romanu d'oriente Constantín IV, y presidíu por él en persona. Los principales protagonistes fueron Constantín IV y el patriarca Sergio; tamién dos Papes: San Agatón y Lleón II.

El motivu de convocar el conceyu, dende'l puntu de vista doctrinal, foi'l problema de la herexía del monotelismu, qu'almitía en Cristu una sola voluntá y una sola operación o principiu d'operación, a saber: la divina. Ye un sucedaneu del monofisismu que namái almite nel home-Dios una sola naturaleza: el Logos.

Contestu doctrinal, políticu y eclesiásticu L'añu 553 el Segundu Conceyu de Constantinopla había reinterpretado el Conceyu de Calcedonia. Rebatiendo la doctrina de Cirilo d'Alexandría, acentuóse la unidá de la persona divina del Fíu de Dios fechu home. Dende'l puntu de vista teolóxicu, el partíu monofisita, escontra'l cual inclinábense sobre manera los monxos, quixera condergar una vegada más al nestorianismu. Tarreciendo que se reforzara garrar a la doctrina de la mia physis, “una sola naturaleza”, bien espublizada n'Exiptu. Coles mesmes, intentaben algamar la paz ideolóxica dientro d'un Imperiu cada vez más heteroxeneu, onde la llingua y la filosofía griega nun circularen cola fluidez necesaria pa entender conceutos tan ellaboraos como los cristolóxicos.

Mientres esta dómina, l'acentuáu intervencionismu de los emperadores y de la so corte (incluyíes les consortes) nes cuestiones dogmátiques terminaben entemeciendo l'alderique políticu coles cuestiones de doctrina teolóxica. Nun puede escaecese que nun sistema teocráticu como'l bizantín, la unidá política depende de la unidá relixosa; y esta unidá relixosa ye buscada allegando a una formulación dogmática de compromisu. L'enclín de los socesores de Justiniano —tantu Zenón (474-475, 476-491) como Justino II (565-578) que condergaba los Trés Capítulos— foi, n'efeutu, la de buscar soluciones intermedies que, a la llarga, favorecieron la vuelta a escena de los obispos, teólogos y monxos monofisites qu'esistíen. Tales directrices llegaron poco primero de la ocupación persa, qu'amenorgó notablemente'l control bizantín sobre Asia Menor, Siria y Exiptu. L'emperador Heraclio (610-641), al recuperar los territorios perdíos, atopó dellos focos de monofisismu ente les comunidaes cristianes. Ellí nun llegara la reflexón cristolóxica, madurecida y concluyida en Calcedonia, nin se conocieren les nueves fórmules dogmátiques. Los fechos obligaben a buscar una solución que pacificara les zones recuperaes, favoreciendo una vuelta a la doctrina monofisita.

Pa poner fin a los discutinios, Sergio (610-638), patriarca de Constantinopla, propunxo una nueva doctrina, a la cual xuntóse tamién l'emperador Heraclio. La tesis del patriarca Sergio intentaba ser una vía entemedia y según ésta en Jesús danse, verdaderamente, dos naturaleces inconfusas pero un namái tipu d'operaciones (monoenergeia). Más tarde terminó atribuyendo a Jesús tamién una única voluntá (monotelismu), porque la voluntá humana de Jesús taría movida pola so voluntá divina de cuenta que la voluntá humana sería totalmente pasiva, ensin producir un propiu querer humanu. Heraclio pela so parte, a midida que avanzaba la so campaña militar, empecipiara los trámites p'algamar la unidá cola ilesia armena, presente en Siria y Exiptu, por aciu la doctrina d'una nueva fórmula: l'únicu y mesmu Cristu operante “cola única enerxía teándrica”. Ciro, eleutu patriarca d'Alexandría en 631, empeñar en tal meta, a la cual tamién xunir dende Roma'l papa Honorio.

Anque paecía un simple alcuerdu, rápido atopó torgues, tantu nos monofisites de Siria como nos calcedonenses n'Exiptu. El monxu Sofronio, escoyíu patriarca de Xerusalén en 634, atacó duramente tal solución, pos diba en desterciu de los llogros doctrinales de Calcedonia. Tamién el papa Honorio terminó sofitando esta postura. Entós el patriarca Sergio presentó una nueva solución, pola cual, prescindiendo de la enerxía, afirmaba la presencia en Cristu d'una sola voluntá; esto ye, el monotelismu.

La nueva doctrina, sostenida en Bizanciu pola Ilesia y l'Estáu, foi condergada pol emperador per mediu del edictu Ekthesis del 638, que tendría de constituyir la nueva carta de la unidá relixosa del Imperiu. En realidá, a pesar del inicial consensu del socesor de Sergio, del patriarca Pirro y del papa Honorio, la solución foi refugada por toos y dexóse, como los intentos precedentes, nun meru alcuerdu. Nun se pudiera sanar la división relixosa. Mentanto, esaniciada la fuercia que contenía a los perses, Heraclio abría una fienda pa la espansión islámica, que s'estendía con una fuercia incontrolable.

Per otra parte, ente política y relixón, l'Imperiu bizantín tenía bastantes problemes pa resolver y, por una tradición enraigonada, l'emperador siguía emprestando una particular atención a solucionar los asuntos doctrinales de la vida cristiana. Arremente del monotelismu, la disputa teolóxica, abondo apinada en Constantinopla, tresplantar a África, onde terminara exiliáu el patriarca Pirro. Na capital, n'efeutu, los eventos políticos posteriores a la muerte de Heraclio nun maurecieron sol signu de la paz social. Muertu'l primoxénitu Constantín y depuestu el siguiente herederu, la situación política taba sol control del senáu, que quería amontar el so propiu papel dientro del Estáu y de la corona. Constante Pogonato, fíu de Constantín, nuevu basileus, atopóse, amás de los tradicionales enemigos, los Eslavos, que-y acosaben pel costazu, col deber de faer frente a los árabes, yá en posesión de les provincies orientales del Imperiu. Otra manera, naquelles rexones la división teolóxica estazaba la resistencia militar: basta pensar que n'Alexandría el patriarca monofisita Benjamín sometióse bonalmente a los Árabes, declarándose en contra de Bizanciu.

Nesti contestu adquier relieve la figura de San Máximu'l Confesor, que, siendo namái un monxu, pero con gran autoridá teolóxica, entró nel discutiniu monotelita y monoenergita, antes n'África y finalmente en Roma y Constantinopla.

Nel añu 645, en Cartago, el patriarca monotelita de Constantinopla, Pirro, exiliáu, realizó un alderique públicu con Máximu ante Gregorio, prefeutu d'África, munchos obispos, eclesiásticos y otres personalidaes. La Disputatio cum Pirrho ufierta una idea de la complexidá del problema cristolóxicu, pero tamién ilustra como pa Máximu, si Xesucristu yera'l nuevu principiu de la vida del cristianu, necesariamente Él yera verdaderu Dios y home completu. Probablemente Máximu taba convencíu de que detrás de les proposiciones controversiales renacíen los problemes dramáticos de Nicea y Calcedonia: en Cristu esistíen dos naturaleces y por tanto yeren consecuentes dos voluntaes y dos maneres d'obrar, o enerxíes; sicasí, la facultá de querer pertenez a la naturaleza; el fechu d'escoyer y de querer ye propiu de la persona, poro, en Cristu, el Logos inclina les determinaciones del querer (querer gnómico) y emponía la voluntá humana xunto a la divina dexando fuera'l pecáu y l'error.

A empiezos del 646, el socesu de l'argumentación de Máximu indució a dellos obispos africanos a convocar un sínodu, condergando como heréticu'l monotelismu sosteníu pol patriarca y el gobiernu bizantín. La situación fíxose más crítica cuando'l prefeutu Gregorio revelar contra l'Emperador ensin tomar en cuenta l'amenaza árabe que s'acurría sobre la mariña africana dende la conquista d'Alexandría nel 642. De casualidá nel 647 los árabes asaltaron el territoriu de norte d'África. El perfectu perdió la vida na batalla y la estructura del imperiu debilitóse entá ye más. Los fechos acaecíos yeren una prueba de lo peligroso de quebrar teolóxiques nel Imperiu. Según el puntu de vista dende'l que se vea'l problema, podría inculpase a unos y otros de los dos partíos; aun así, si tiense presente'l valor d'una cristoloxía ortodoxa, que quedó como baluarte del sentíu más xenuinu de la tradición salvífica, tien de dicise que'l partíu de Máximu garantizaba meyor tales valores fundamentales cristianos: yera lo mesmo que pasu en Nicea y Calcedonia.

L'Emperador, col Typos de 648, prohibió más discutinios sobre'l problema de la enerxía y de la voluntá de Cristu, aboliendo'l Ekthesis (esposición) y treslladando los discutinios al so puntu de partida. La disputa, entós, complicar en Roma, a onde Máximu treslladar col patriarca Pirro. Ye interesante sorrayar la so veneración por aquella see, qu'él consideraba la única base y fundamentu de toes la Ilesies de la tierra, a la que Jesús concediera les llaves del poder universal sobre la ortodoxa de la fe.

Un motivu más de dificultá apaeció nel 649. El papa Martín axuntó en Roma un sínodu, nel cual fueron refugaos tanto'l Ekthesis como'l Typos y foi definida la doctrina de los dos voluntaes en Cristu, escomulgándose a los patriarques Sergio, Paolo, Porru y Ciro. L'emperador reaccionó faciendo prindar al Papa y treslladándolo a Bizanciu, onde foi procesáu y exiliáu al Quersoneso. Ellí morrió'l 16 de setiembre de 655. La mesma suerte compartió Máximu, fechu prisioneru y conducíu a la capital. L'añu de la muerte del Papa sufrió un xuiciu que-y procuró l'exiliu. Procesáu más palantre, por non xuntase a la voluntá imperial, depués de numberoses travesíes, morrió martirizáu en Lazica el 13 d'agostu de 662.

Magar Máximu sumió sol poder imperial, les sos idees siguieron viviendo nes disputes teolóxiques de los sieglos socesivos. L'emperador morrió asesináu, en Sicilia, en Siracusa. Mientres el periodu del so socesor, Constantín IV (668-685), los árabes apaecieron una vegada más n'Asia Menor; nel 674 atacaron Constantinopla asediándola reiteradamente ensin consiguir conquistala. La resistencia de la capital significó un cambéu históricu na llucha contra l'islam, amontando'l prestíu de Bizanciu. Ensin bien la capital nun cayera, gran parte del territoriu taba en manes de los árabes, sobre manera aquellos que simpatizaban, primero col monofisismu y dempués col monotelismu. La Ilesia monofisita, xacobita y monotelita, sol dominiu árabe nun constituyeron más un problema pal Imperiu.

Preparación, desenvolvimientu y conclusión del conceyu L'emperador Constantín IV Pogonato, yá nel añu 679 unviara una carta al papa Dono (676-678), na cual solicitába-y qu'unviara a Constantinopla una delegación d'obispos, pero la carta llegó cuando'l Papa morriera. El so socesor Agatón (678-681) unvió la delegación hasta l'añu 680, conformada por trés obispos italianos, trés apocrisiarios pontificios, un representante del arzobispu de Ravena y cuatro monxos de los conventos griegos d'occidente.