Los chaouis (en berebere : Icawiyen) (o shawiya o Shawiya Bereber, (forma nativa: Tacawit ), son un grupo étnicu proveniente de llingües afroasiátiques, colos idiomes: zenati, bereber falaos n'Arxelia, pola nación chaouis..
Fala primaria del idioma montes Aurés nel este arxelín, * árees circundantes, incluyendo a Batna, Khenchela, Sétif, Oum El Bouaghi, Souk Ahras, Tébessa y la parte nortiza de Biskra. thumb|350px|left|El mausoléu -templu Medghassen {imedghasen}, la sepultura de los reis Numidies thumb|350px|left|Carta de les árees llingüístiques del nordés d'Arxelia, qu'amuesa l'espaciu de fala bereberófono chaoui thumb|350px|left|Carta de les árees dialeutales del chaouis
Llingua Los falantes chaouis, llamen al so idioma Tacawit (Thashawith) ( o ), que tamién se conoz como numidios bereber. Les estimaciones del númberu de falantes varien de 1,4 a 3 millones de falantes.
La ortografía del francés sobre'l Chaouïavese comúnmente, por cuenta de la influencia de les convenciones franceses n'Arxelia. Otros delletreos son "Chaoui", "Shawia", "Tachawit", "Thachawith", "Tachaouith" y "Thchèwith". En Shawiya, el líder - pronúnciase en tal ambiente fonético - ye frecuentemente amenorgáu a , polo que'l nome nativu de cutiu escúchase como Haišawiθ.
L'idioma chaouis, hasta apocayá, yera un llinguaxe ensin escribir y escasamente enseñábase na escuela. Como los Shawiya yeren predominantemente rurales y aisllaos, de cutiu alternaben dende'l árabe arxelín, al francés ya inclusive al inglés, p'aldericar sobre teunoloxía non tradicionales y sociolóxiques esmoliciones
Apocayá, l'idioma chaouis, xunto col idioma cabilio, empezó a algamar cierta prominencia cultural y mediático gracies a los movimientos cultural y políticu bereberes n'Arxelia, y a la introducción de la educación del idioma bereber en delles escueles públiques.
Diccionarios, léxicos, estudiu del chaouis Pal sieglu XIX, numberosos llibros diccionarios del idioma fixéronse públicos como los estudios del idioma francés Émile Masqueray, y el testu de Gustave Mercier , el Chaouia de Aurès en 1896.
Yá, pal sieglu XX]], esautamente en 1906, publicar el diccionariu de chaouia, árabe, francés , cabilia de P.G. Huyche. En 1961, edítense'l léxicu de André Basset, -y parlé des Ait Frah, y La grammaire chaoui de M. Torchon.
Depués, post independencia de l'Arxelia, Mohamed Salah Ounissi publica dellos llibros incluyendo un diccionariu de chaoui, árabe, francés en 2003; y, Fakihani Tibermacine sigue col so llibru "Talking Chaoui" en 2009, depués un ensayu de conxugación por Ferhaoui Laid. Y, en 2013, Khadija Saad publicaría un diccionariu chaoui-árabe, Bengasmia Laâmri escribió'l so llibru sobre la fonética chaoui.
Y el Departamentu Tamazight de la Universidá Batna Hadj Lakhder abrióse, pa completar los estudios d'idioma Chaoui. L'estudiu del llinguaxe foi realizáu por Malek Boudjellal nel Centru d'Investigación Berber y nel INALGO. L'investigador Abdenacer Guedjiba tamién realizó estudios en llingüística sobre l'idioma.
El Hadi Meziani publicó en Premier Tirawal, una guía de deprendimientu del chaouis. Depués, publica'l segundu testu, que'l so títulu ye Cómo aprender l'idioma tamazight, un diccionariu de bolsu pal idioma chaoui...
+Représentación Unicode de glifos (d'esquierda a derecha)Code+0+1+2+3+4+5+6+7+8+9+A+B+C+D+E+FU+2D30U+2D40U+2D50U+2D60 U+2D70
Equí hai una tabla comparativa ente glifos y treslliteraciones en calteres arábigos, y árabes.
+Código colorColorSignificación Tifinag de base según l'IRCAM Tifinag espandíu (IRCAM) Otres lletres tifinages Lletres tuareg modernes Estos casos nun tienen de ser usaos
+Lletres simples (y lletres modificaes)CodeGlifoUnicodeTreslliteraciónNome |-bgcolor="#CCCCFF"LlatínÁrabeU+2D30tifinagh ⴰaاyáU+2D31tifinagh ⴱbبyabU+2D32tifinag ⴲbhٻyabhU+2D33tifinag ⴳgگyagU+2D34tifinag ⴴghڲyaghU+2D35tifinag ⴵdjجyaj selon l'Académie berbèreU+2D36tifinag ⴶdjجyajU+2D37tifinag ⴷ dدyadU+2D38tifinag ⴸḍضyadhU+2D39tifinag ⴹḍضyaddU+2D3Atifinag ⴺḍضyaddhU+2D3Btifinagh ⴻyهyeyU+2D3Ctifinagh ⴼfفyafU+2D3Dtifinagh ⴽkکyacU+2D3Ytifinagh ⴾkکyac touaregU+2D3Ftifinagh ⴿkhخyakhhU+2D40tifinagh ⵀhbھبyah= yab TouaregU+2D41tifinagh ⵁhھyah selon l'Académie berbèreU+2D42tifinagh ⵂhھyah touaregU+2D43tifinagh ⵃḥحyahhU+2D44tifinagh ⵄæ (ɛ)عyáʿU+2D45tifinagh ⵅkhخyakhU+2D46tifinagh ⵆkhخyakh touaregU+2D47tifinagh ⵇqقyaqU+2D48tifinagh ⵈqقyaq touaregU+2D49tifinagh ⵉiيyiU+2D4Atifinagh ⵊjجyazhU+2D4Btifinagh ⵋjجyazh de l'AhaggarU+2D4Ctifinagh ⵌjجyazh touaregCódiguGlifoUnicodeTreslliteraciónNome |-bgcolor="#CCCCFF"LlatínÁrabeU+2D4Dtifinagh ⵍlلyalU+2D4Ytifinagh ⵎmمyamU+2D4Ftifinagh ⵏnنyanU+2D50tifinagh ⵐnyنيyagn touaregU+2D51tifinagh ⵑngڭyang touaregU+2D52tifinagh ⵒpپyapU+2D53tifinagh ⵓowوۉyu= yaw TouaregU+2D54tifinagh ⵔrرyarU+2D55tifinagh ⵕṛڕyarrU+2D56tifinagh ⵖgh (ɣ)غyaghU+2D57tifinagh ⵗgh (ɣ)غyagh touaregU+2D58tifinagh ⵘgh (ɣ)djغجAyeri yagh= yaj de l'AdrarU+2D59tifinagh ⵙsسyasU+2D5Atifinagh ⵚṣصyassU+2D5Btifinagh ⵛsh (ʃ)شyashU+2D5Ctifinagh ⵜtتyatU+2D5Dtifinagh ⵝṭطyathU+2D5Ytifinagh ⵞch (tʃ)تشyachU+2D5Ftifinagh ⵟṭطyattU+2D60tifinagh ⵠvۋyavU+2D61tifinagh ⵡwۉyawU+2D62tifinagh ⵢyيyayU+2D63tifinagh ⵣzزyazU+2D64tifinagh ⵤzزTawellemet yaz= yaz harponU+2D65tifinagh ⵥẓدزyazzU+2D6Ftifinagh ⵯ+w '+marca de labio-velarización = Tamatart= <super> 2D61
+Diagrames (lligadures posibles)CodeGlypheUnicodeTreslliteraciónNome |-bgcolor="#CCCCFF"LlatínÁrabeU+2D5C U+2D59tifinagh ⵜⵙtsتسyatsU+2D37 U+2D63tifinagh ⴷⵣdzدزyadzCodeGlypheUnicodeTreslliteraciónNome |-bgcolor="#CCCCFF"LlatínÁrabeU+2D5C U+2D5Btifinagh ⵜⵛtch (tʃ)تشyatchU+2D37 U+2D4Atifinagh ⴷⵊdjدجyadzh
Bibliografía Abouba, K., Morphologie nominale du Chaoui, Montréal, Universidá de Montréal, (1993), [tesis].
Aïchi, H., «La tradition de la poésie populaire chantée des Chaouias d'Algérie», Horizons maghrébiens, 20-21, Toulouse, (1993), p. 176-178.
Amaghestan, Y., Th'chèwith: Racines de la mémoire: Mémoire des racines, autoedición, (2004).
Basset, A., Atles linguistique des parlers berbères, Arxel, Institut d'Études Orientales, (1936 et 1939), [+ cartes].
Basset, A., «Berbère isnin (tous les deux)», Comptes Rendus du Groupe Linguistique d'Études Chamito-Sémitique, 4, Paris, (1946), p. 19-20.
Basset, A., De nouveau à propos du nom de l'île de fer (Canaries) ; sur la toponymie berbère et spécialement sur la toponymie chaouia des Ait Frah (Département de Constantine), Paris, Lyon, (1948).
Basset, A. «La mise à part. Faits berbères», Comptes Rendus du Groupe Linguistique d'Études Chamito-Sémitique, 4, Paris, (1946), p. 65-66.
Basset, A. «Présentation de cartes linguistiques berbères», Comptes Rendus du Groupe Linguistique d'Études Chamito-Sémitiques, 1-2, Paris, (1934/1937), p. 42 et p. 81-82.
Basset, A. «Sur la proposition indépendante et la proposition relative en berbère», Comptes Rendus du Groupe Linguistique d'Études Chamito-Sémitique, 4, Paris, (1945/1948), p. 30-32, [exemplos atrapaos na charra de Aït Frah].
Basset, A. «Sur la toponymie berbère et spécialement sur la toponymie chaouïa Aït Frah», Onomastica, 2, PubLg: francés, (1948), p. 123-126.
Basset, A. Textes berbères de l'Aurès (parler des Aït Frah), Paris, Publ. de l'Institut d'Etudes Orientales, (1961).
Basset, A. « Un faux arabisme en berbère », Comptes Rendus du Groupe Linguistique d'Études Chamito-Sémitique, 4, Paris, (1948/1951), p. 63-64 [nome de la « laine » ; ḍḍuft < taḍuft, na llingua berebere de Aït Frah].
Basset, R. Loqmân berbère..., París, Leroux, (1890), [15 testos de Aurès].
Basset, R. «Notice sur le chaouïa de la province de Constantine (Sedrata)», Journal Asiatique, Paris, (1896), 36 p.
Basset, R. «Notice sur les dialectes berbères des Harakta et du Djerid tunisien», Actes du Congrès International des Orientalistes, 9, París, (1896), 18 p.
Basset, R. «Nouvelles enquêtes en Mauritanie, dans le Contantinois et dans les ksours oranais et marocains», Journal Asiatique, 9:8, París, (1896), p. 361-394.
Boughuida, B.K. Bibliographie sur l'Aurès de 1830 à 1880, Constantine, Universidá de Constantine, 103 p. [2 cartes, p. 760, réf. Bibl.: Mémoire de Licence Institut de Bibliothéconomie Universidá de Constantine].
Boulhaïs, N. «Recherches sur l'Aurès, bibliographie ordonnée», Études et Documents Berbères, 15-16, Paris, (1998), p. 284-312.
Camps-Faber, H. Bijoux berbères d'Algérie. Grande-Kabylie et Aurès, Aix-en Provence, Edisud, (1990), 146 p., il. [léxicu chaoui-francés].
Cantineau, J. «Les parlers arabes du Département de Constantine », Actes du Congrès de la Fédération des Sociétés Savantes de l'Afrique du Nord, 4, Arxel, (1939), t. 2, p. 849-863, [contactos árabe/berebere y sustratu berebere].
Chaker, S. «Chaoui/Chaouia (linguistique/littérature)», Encyclopédie berbère, xii, Aix-en-Provence, Edisud, (1993), p. 1875-1877.
Chaker, S. «Aurès (linguistique)», Encyclopédie berbère, viii, Aix-en-Provence, Edisud, (1989–90), p. 1162-1169 y (1993), p. 1875-1877.
Colonna, F. «Discours sur le nom : identité, altérité », Peuples Méditerranéens, 18, Paris (1982), p. 20-42.
Dejeux, J. «La Kahina: de l'histoire à la fiction littéraire. Mythe et épopée», Studi Magrebini, 15, Nápoles, (1983), p. 1-42.
Dejeux, J. «Le bandit d'honneur en Algérie, de la réalité et l'oralité à la fiction», Etudes et Documents Berbères, 4, Paris, (1988), p. 39-60, [dos poemes sobre Ben Zelmat, p. 56-7].
Dejeux, J. Les femmes d'Algérie; légendes, tradition, histoire, littérature, Paris, La Boîte à Documents, (1987), 347 p.
Dieleman, F. Esquisse de la langue berbère chaouia (Algérie). Variations lexicales et phonétiques et investigation sociolinguistique, Aix-en-Provence, l'Université, (1994), 285 p. [carta. Mém. de maîtrise, Sci. du language].
Djarallah, A. «Un conte chaouï: Hend utteγyult», Awal, Cahiers d'Études Berbères, 1, París, Francia, (1985), p. 163-175.
Djarallah, A. «Baγyay, un conte chaouï», Awal, Cahiers d'Études Berbères, 3, París, Francia, (1987), p. 198-201.
Djarallah, A. «Un conte dans le parler des Aït Abdi (Aurès méridional)», Études et Documents Berbères, 4, París, Francia, (1988), p. 139-142.
Djeghloul, A. Éléments d'histoire culturelle algérienne, Arxel, ENAL, (1984), 244 p.
Faublée, J. «A propos de Thérèse Rivière (1901-1970) et de ses missions dans l'Aurès», Études et Documents Berbères, 4, París, Francia, (1988), p. 94-102.
Fery, R. «Aurès (-y Haf)», Encyclopédie Berbère, 43, Aix-en-Provence, Edisud (1988), 1p.
Galand, L. «Libyque et berbère», Annuaire EPHE, ive section, París, Francia, (1977–78), p. 199-212.
Gaudry, M. La femme chaouïa de l'Aurès, Étude de sociologie berbère, París, Francia, P. Geuthner, (1929), [testu poéticu, p. 274-279].
Hamouda, N. «Les femmes rurales de l'Aurès et la production poétique», Peuples Méditerranéens, 22-23, París, Francia, (1983), p. 267-269, [testu poéticu].
Hamouda, N. «Rural women in the Aurès: A poetry in context», Journal of the Oral History Society, 13:1-2, Essex, (1985), [traducción y resume de : «Les femmes rurales de l'Aurès et la production poétiqe », Peuples Méditerranéens, 22-23, París, Francia, (1983), p. 267-279.].
Huyghe, R.P. Dictionnaire français-chaouïa (Qamūs rūel mio-caui), Arxel, Jourdan, 1906, 750 p. [litografía].
Huyghe, R.P. Dictionnaire chaouïa-arabe-kabyle- français, Arxel, Jourdan, (1907), 571 p.
Joly, A. « -y chaouiya des Ouled Sellem », Revue Africaine, Arxel, (1912), 88 p. (= 1911-4, p. 441-449 y 1912-2, p. 219-266), [siguíu por un vocabulariu y una curtia descripción morfosintáctica].
Kerhuel, Y.G. éd. «Chants et poèmes des Berbères de l'Aurès», Simoun, Oren, 25, (1957), p. 11-26.
Khelfa, A. Moumna, Batna, Editions Echihab, (2002).
Lafkioui, M. & Merolla, D. Contes berbères chaouis de l'Aurès d'après Gustave Mercier, Colonia, Köppe, (2002), 163 p.
Mercier, G. Mœurs et traditions de l'aurès. Cinq textes berbères en dialecte chaouia, París, Francia, (1900).
Maougal, M. «L’arabisation des Chaouïa», Nedjma, 1, París, Francia, (1981), p. 20-42.