Receptor epidermnog faktora rasta (EGFR, ErbB-1, HER1 kod ljudi je transmembranski protein, receptor za članove epidermnog faktora rasta porodice EGF vanćelijskog proteinskog liganda.

Receptor epidermnog faktora rasta je član receptora porodice ErbB, potporodice od četiri blisko povezane receptorske tirozin-kinaze: EGFR (ErbB-1), HER2/neu (ErbB-2), 3 HER (ErbB-3) i HER-4 (ErbB-4). Kod mnogih tipova raka, mutacije koje utiču na ekspresiju ili aktivnost EGFR-a mogu dovesti do raka.

Epidermni faktor rasta i njegov receptor otkrio je Stanley Cohen sa Vanderbilt University. Cohen je 1986. godine podijelio Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu sa Ritom Levi-Montalcini za njihovo otkriće faktora rasta.

Nedostatak signalizacije EGFR-a i drugih receptorska tirozin-kinaza kod ljudi povezan je s bolestima kao što je Alzheimerova bolest, dok je prekomjerna ekspresija povezana s razvojem širokog spektra tumora. Prekid EGFR signalizacije, bilo blokiranjem EGFR mjesta vezanja na vanćelijskom domenu receptora ili inhibicijom aktivnosti unutarćelijskih tirozin-kinaza, može spriječiti rast tumora koji eksprimiraju EGFR i poboljšati stanje pacijenta.

Aminokiselinska sekvenca Dužina polipeptidnog lanca je 1.210 aminokiselina, a molekulska težina 134.277 Da.

1020304050 MRPSGTAGAALLALLAALCPASRALEEKKVCQGTSNKLTQLGTFEDHFLS LQRMFNNCEVVLGNLEITYVQRNYDLSFLKTIQEVAGYVLIALNTVERIP LENLQIIRGNMYYENSYALAVLSNYDANKTGLKELPMRNLQEILHGAVRF SNNPALCNVESIQWRDIVSSDFLSNMSMDFQNHLGSCQKCDPSCPNGSCW GAGEENCQKLTKIICAQQCSGRCRGKSPSDCCHNQCAAGCTGPRESDCLV CRKFRDEATCKDTCPPLMLYNPTTYQMDVNPEGKYSFGATCVKKCPRNYV VTDHGSCVRACGADSYEMEEDGVRKCKKCEGPCRKVCNGIGIGEFKDSLS INATNIKHFKNCTSISGDLHILPVAFRGDSFTHTPPLDPQELDILKTVKE ITGFLLIQAWPENRTDLHAFENLEIIRGRTKQHGQFSLAVVSLNITSLGL RSLKEISDGDVIISGNKNLCYANTINWKKLFGTSGQKTKIISNRGENSCK ATGQVCHALCSPEGCWGPEPRDCVSCRNVSRGRECVDKCNLLEGEPREFV ENSECIQCHPECLPQAMNITCTGRGPDNCIQCAHYIDGPHCVKTCPAGVM GENNTLVWKYADAGHVCHLCHPNCTYGCTGPGLEGCPTNGPKIPSIATGM VGALLLLLVVALGIGLFMRRRHIVRKRTLRRLLQERELVEPLTPSGEAPN QALLRILKETEFKKIKVLGSGAFGTVYKGLWIPEGEKVKIPVAIKELREA TSPKANKEILDEAYVMASVDNPHVCRLLGICLTSTVQLITQLMPFGCLLD YVREHKDNIGSQYLLNWCVQIAKGMNYLEDRRLVHRDLAARNVLVKTPQH VKITDFGLAKLLGAEEKEYHAEGGKVPIKWMALESILHRIYTHQSDVWSY GVTVWELMTFGSKPYDGIPASEISSILEKGERLPQPPICTIDVYMIMVKC WMIDADSRPKFRELIIEFSKMARDPQRYLVIQGDERMHLPSPTDSNFYRA LMDEEDMDDVVDADEYLIPQQGFFSSPSTSRTPLLSSLSATSNNSTVACI DRNGLQSCPIKEDSFLQRYSSDPTGALTEDSIDDTFLPVPEYINQSVPKR PAGSVQNPVYHNQPLNPAPSRDPHYQDPHSTAVGNPEYLNTVQPTCVNST FDSPAHWAQKGSHQISLDNPDYQQDFFPKEAKPNGIFKGSTAENAEYLRV APQSSEFIGA

Funkcija left|thumb|Signalna kaskada EGFR left |thumb| Dijagram EGF receptora sa važnim domenima Receptor epidermalnog faktora rasta (EGFR) je transmembranski protein koji se aktivira vezivanjem njegovih specifičnih liganda, uključujući epidermni faktor rasta i transformirajući faktor rasta α (TGFα). ErbB2 nema poznatu direktnu aktivaciju liganda i može biti u konstitutivnom aktiviranom stanju ili postati aktivan nakon heterodimerizacije sa drugim članovima porodice kao što je EGFR. Nakon aktivacije svojim ligandima faktora rasta, EGFR prolazi kroz tranziciju iz neaktivnog monomernog oblika u aktivni homodimer. – although there is some evidence that preformed inactive dimers may also exist before ligand binding. Pored formiranja homodimera nakon vezivanja liganda, EGFR se može upariti sa drugim članom porodice ErbB receptora, kao što je ErbB2/Her2/neu, kako bi se stvorio aktivirani heterodimer. Postoje i dokazi koji ukazuju na to da se formiraju klasteri aktiviranih EGFR-ova, iako ostaje nejasno da li je ovo grupiranje važno za samu aktivaciju ili se javlja nakon aktivacije pojedinačnih dimera.

Dimerizacija EGFR-a stimuliše njegovu unutarćelijsku aktivnost protein-tirozin kinaze. Kao rezultat, dolazi do autofosforilacije nekoliko tirozinskih (Y) ostataka na C-terminalnom domenu EGFR. To uključuje Y992, Y1045, Y1068, Y1148 i Y1173, kao što je prikazano na susjednom dijagramu. Ova autofosforilacija izaziva nizvodnu aktivaciju i signalizaciju nekoliko drugih proteina koji se povezuju sa fosforiliranim tirozinima preko vlastitih fosfotirozin-vezujućih SH2-domena. Ovi nizvodni signalni proteini pokreću nekoliko kaskada transdukcija signala, uglavnom MAPK, Akt i JNK puteve, što dovodi do DNK sinteze i proliferacija ćelija. Takvi proteini moduliraju fenotipove kao što su ćelijska migracija, adhezija i proliferacija. Aktivacija receptora je važna za urođeni imunski odgovor u ljudskoj koži. Domen kinaze EGFR-a također može unakrsno fosforilirati tirozinske ostatke drugih receptora s kojima je agregiran i može se sam aktivirati na taj način.

Biološke uloge EGFR je neophodan za razvoj cjevastih mliječnih žlijezda, i agonisti EGFR-a kao što su amfiregulin, TGF-α i heregulin induciraju i duktusni i lobuloalveolski razvoj, čak i u odsustvu estrogena i progesterona.

Klinički značaj

Kancer

Mutacije koje dovode do prekomjerne ekspresije EGFR-a (poznate kao nadregulacija ili pojačanje) povezane su s brojnim karcinomima, uključujući adenokarcinom pluća (40% slučajeva), anusni rak, glioblastom (50%) i epitelni tumori glave i vrata (80–100%). Ove somatske mutacije koje uključuju EGFR dovode do njegove stalne aktivacije, što uzrokuje nekontrolirane diobe ćelija. Kod glioblastoma se često opaža specifična mutacija EGFR, zvana EGFRvIII. Mutacije, pojačanja ili pogrešna regulacija EGFR-a ili članova porodice su uključeni u oko 30% svih epitelnih karcinoma.

Upalna bolest

Aberantna EGFR signalizacija je implicirana kod psorijaze, ekcema i ateroskleroze. Međutim, njegove tačne uloge u ovim uslovima su loše definisane.

Monogenska bolest

Utvrđeno je da jedno dijete koje pokazuje upalu epitela više organa ima homozigotnu mutaciju gubitka funkcije u "EGFR" genu. Patogenost EGFR mutacije je potvrđena in vitro eksperimentima i funkcionalnom analizom biopsije kože. Njegov teški fenotip odražava mnoga ranija istraživanja funkcije EGFR. Njegove kliničke karakteristike su uključivale papulopustulni osip, suhu kožu, hroničnu dijareju, abnormalnosti rasta dlake, poteškoće s disanjem i neravnotežu elektrolita.

Zacjeljivanje rana i fibroza

Pokazalo se da EGFR ima ključnu ulogu u diferencijaciji TGF beta 1, zavisnoj od fibroblasta do miofibroblasta. Aberantna perzistencija miofibroblasta unutar tkiva može dovesti do progresivnog tkiva fibroze, oštećenja funkcije tkiva ili organa (npr. kože hipertrofični ili keloidni ožiljci, ciroza jetre, fibroza miokarda, hronična bolest bubrega).

Medicinska primjena

Meta lijekova Identifikacija EGFR-a kao onkogena dovela je do razvoja antikancerogenih lijekova usmjerenih protiv EGFR-a (koji se nazivaju "EGFR inhibitori", EGFRi), uključujući gefitinib, erlotinib, afatinib, brigatinib i ikotinib za rak pluća i cetuksimab za rak debelog crijeva. Nedavno je AstraZeneca razvila Osimertinib, treću generaciju inhibitora tirozin-kinaze.

Mnogi terapijski pristupi usmjereni su na EGFR. Cetuksimab i panitumumab su primjeri inhibitorskih monoklonska antitijela. Međutim, prvi je tipa IgG1, a drugi tipa IgG2; posljedice na ćelijsku citotoksičnost zavisnu od antitijela mogu biti sasvim različite. Ostali monoklonski agensi u kliničkom razvoju su zalutumumab, nimotuzumab i matuzumab. Monoklonska antitijela blokiraju domen za vezivanje vanćelijskog liganda. S blokiranim mjestom vezivanja, signalne molekule se više ne mogu vezati tamo i aktivirati tirozin-kinazu.

Drugi metod je korištenje malih molekula za inhibiciju EGFR tirozin-kinaze, koja se nalazi na citoplazmatskoj strani receptora. Bez aktivnosti kinaze, EGFR nije u stanju da se aktivira, što je preduslov za vezivanje nizvodnih adapterskih proteina. Navodno zaustavljanjem signalne kaskade u ćelijama koje se oslanjaju na ovaj put za ćelijski rast, proliferacija i migracija tumora je smanjena. Gefitinib, erlotinib, brigatinib i lapatinib (mješoviti EGFR i ERBB2 inhibitor) su primjeri inhibitora malih molekula kinaze.

CimaVax-EGF, aktivna vakcina koja cilja EGF kao glavni ligand EGF-a, koristi drugačiji pristup, podižući antitijela protiv samog EGF-a, čime se poriču EGFR zavisni karcinomi proliferativni stimulus; koristi se kao terapija raka protiv karcinoma nemalih ćelija pluća (najčešći oblik raka pluća) na Kubi, a prolazi dalje ispitivanje za moguće licenciranje u Japanu, Evropi i Sjedinjenim Državama.

Postoji nekoliko dostupnih kvantitativnih metoda koje koriste detekciju fosforilacije proteina za identifikaciju inhibitora porodice EGFR.

Novi lijekovi kao što su osimertinib, gefitinib, erlotinib i brigatinib direktno ciljaju EGFR. Pacijenti su podijeljeni na EGFR-pozitivne i EGFR-negativne, na osnovu toga da li test tkiva pokazuje mutaciju. EGFR-pozitivni pacijenti pokazali su stopu odgovora od 60%, što premašuje stopu odgovora za konvencionalnu hemoterapiju.

Međutim, mnogi pacijenti razvijaju otpornost. Dva primarna izvora rezistencije su mutacija T790M i MET onkogen. Međutim, od 2010. nije postojao konsenzus o prihvaćenom pristupu borbi protiv otpora niti odobrenje FDA za određenu kombinaciju. Rezultati kliničkog ispitivanja faze II prijavljeni za brigatinib koji cilja na mutaciju T790M, a brigatinib je dobio status probojne terapije kod FDA u februaru 2015. godine.

Najčešći štetni efekat EGFR inhibitora, koji se nalazi kod više od 90% pacijenata, je papulopustulni osip koji se širi preko lica i trupa; prisustvo osipa je u korelaciji s antitumorskim dejstvom lijeka. Kod 10% do 15% pacijenata efekti mogu biti ozbiljni i zahtijevaju liječenje.

Neki testovi imaju za cilj predviđanje koristi od EGFR tretmana, kao što je Veristrat.

Laboratorijsko istraživanje koje koristi genetički modifikovane matične ćelije za ciljanje EGFR kod miševa objavljeno je 2014. da obećava. EGFR is a well-established target for monoclonal antibodies and specific tyrosine kinase inhibitors.

Meta agenasa za snimanje Razvijeni su agensi za snimanje koji identifikuju karcinome zavisne od EGFR, koristeći označeni EGF. Izvodljivost snimanja ekspresije in vivo EGFR pokazano je u nekoliko studija.

Predloženo je da određeni nalazi kompjuterizirane tomografije kao što su opaciteti brušenog stakla, zračni bronhogram, spikulirane ivice, vaskularna konvergencija i pleuralna retrakcija mogu predvidjeti prisustvo EGFR mutacije kod pacijenata s karcinomom pluća nemalih ćelija.Herrera Ortiz AF, Cadavid Camacho T, Vásquez Perdomo A, Castillo Herazo V, Arambula Neira J, Yepes Bustamante M, Cadavid Camacho E. Clinical and CT patterns to predict EGFR mutation in patients with non-small cell lung cancer: A systematic literature review and meta-analysis. European Journal of Radiology Open.2022;9:100400. https://doi.org/10.1016/j.ejro.2022.100400

Interakcije

Pokazalo se da receptor epidermalnog faktora rasta reaguje sa:

AR, ARF4, CAV1, CAV3, CBL, CBLB, CBLC, CD44, CDC25A, CRK, CTNNB1, DCN, EGF, GRB14, Grb2, JAK2, MUC1, NCK1, NCK2 PKC-alfa, PLCG1, PLSCR1, PTPN1, PTPN11, PTPN6, PTPRK, SH2D3A, SH3KBP1, SHC1, SOS1, Src, STAT1, STAT3, STAT5A, UBC, i WAS, PAR2.

Kod voćnih mušica, receptor epidermnog faktora rasta stupa u interakciju sa Spic.

Reference

Dopunska literatura

Vanjski linkovi

Kategorija:Receptori tirozin kinaze Kategorija:Onkogeni Kategorija:Ljudski proteini Kategorija:Proteomika