Barbadás é un concello da provincia de Ourense, pertencente á comarca de Ourense, na comunidade autónoma de Galicia. Forma parte da área urbana da cidade de Ourense. Segundo as cifras oficiais do padrón municipal, contaba con habitantes a 1 de xaneiro de 2024.
O xentilicio do concello é ou . (2015): «Os xentilicios en galego». En Eva M. Castro Figueiras; Mª Cristina Rodríguez Ricart (coords.), Na universidade en galego con seguridade, páx. 77. Universidade de Vigo. ISBN 978-84-8158-696-1
Xeografía O concello de Barbadás ten unha superficie de 30,24 km² e está formado por seis parroquias civís. Limita ao norte co concello de Ourense, ao leste con San Cibrao das Viñas, ao sur con Toén e ao oeste con A Bola.
O relevo é suavemente ondulado, con zonas máis elevadas cara ao suroeste, onde se alcanzan arredor de 600 metros de altitude no Alto do Castro. O río Miño discorre polo límite norte do termo municipal, mentres que o río Barbaña constitúe o principal curso fluvial interior, xunto con diversos regatos de menor entidade.
O principal núcleo de poboación é A Valenzá, integrado funcionalmente na área urbana de Ourense e convertido no principal centro residencial e socioeconómico do concello.
Demografía A evolución demográfica de Barbadás caracterízase por un forte crecemento desde finais do século XX, asociado á expansión urbana da cidade de Ourense e ao desenvolvemento residencial do concello.
Historia O territorio do actual concello de Barbadás presenta ocupación humana desde épocas moi antigas. No monte da Piteira realizáronse escavacións arqueolóxicas nas que se localizaron restos atribuíbles ao paleolítico, conservados no Museo Arqueolóxico Provincial de Ourense.
Durante a cultura castrexa, a zona estivo habitada polos coelernos, documentándose varios xacementos, entre eles o castro de Trelle e o castro de Louredo. Tras a romanización de Galicia, produciuse un progresivo abandono dos castros e o asentamento en áreas máis próximas ás terras de cultivo e aos ríos; na parroquia de Loiro atopáronse restos dunha villa romana.
Na Idade Media, o territorio estivo vinculado ao mosteiro de Celanova e á diocese de Ourense. En 1110 construíuse a igrexa románica de San Martiño de Loiro. No século XII, o rei Afonso VII de León concedeu diversas posesións ao bispado de Ourense nesta zona.
No século XIX produciuse a configuración administrativa actual. En 1820 constituíuse o concello da Valenzá e, tras a División territorial de España en 1833, integrouse o antigo concello de Sobrado do Bispo. En 1851 o municipio adoptou definitivamente o nome de Barbadás.
Cultura
Toponimia Debe vir dun étimo *BARBATANES (acusativo plural) ou *BARBATANIS (xenitivo) atendendo ás atestacións medievais con presenza de nasal no sufixo. Podería ser un hidrónimo de orixe prerromana derivado da raíz *bher- 'brotar, fluír'. A proximidade do río Barbaña fai máis favorable esta posibilidade, pero non se pode excluír unha posible motivación fitonímica, posto que Barbadás podería derivar do fitónimo barbada, 'sarmento con raíces para renovo de viñas'. Tamén existe a posibilidade de que veña dun nome de posesor, pero non se localiza ningún nome co que se poida relacionar.
Patrimonio miniatura|dereita|Igrexa de Santa María de Sobrado do Bispo miniatura|dereita|Igrexa de San Martiño de Loiro miniatura|dereita|Igrexa de San Lourenzo de Piñor
Destacan no patrimonio histórico-artístico de Barbadás:
A igrexa de Santa María de Sobrado do Bispo, de orixe románica, con importantes elementos de transición ao gótico e un retablo barroco no interior. A igrexa de San Martiño de Loiro, construída en 1110, un dos exemplos máis destacados do románico rural da comarca. A igrexa de San Lourenzo de Piñor, do século XVI, con fachada de inspiración renacentista e escalinata barroca. A igrexa de San Bernabé da Valenzá, erixida no século XVI, vinculada á expansión histórica do núcleo. O pazo de Bentraces, do século XV, antiga residencia episcopal relacionada co mosteiro de Celanova. O pazo de Piñor, do século XVI, ampliado posteriormente cunha solaina barroca. A ermida de San Bieito na Cova do Lobo, asociada a unha romaría tradicional. Diversos petos de ánimas, como o da capela de San Amaro.
Parroquias
Notas
Véxase tamén
Outros artigos
Eleccións municipais en Barbadás Lugares de Barbadás Gastronomía da provincia de Ourense
Categoría:Barbadás Categoría:Topónimos de concellos galegos con etimoloxía