O fascismo foi un movemento político revolucionario e unha ideoloxía ultranacionalista fundada por Benito Mussolini en Milán o 23 de marzo de 1919 a través dos Fasci Italiani di Combattimento, que rexeitaban o liberalismo parlamentario, o socialismo marxista e o individualismo democrático en favor dun Estado totalitario que encarnase a esencia espiritual da nación e a súa vontade colectiva de poder. O movemento tomou o control a través da Marcha sobre Roma en outubro de 1922, na que aproximadamente 25.000 camisas negras converxeron sobre a capital, o que levou ao rei Vítor Manuel III a nomear a Mussolini primeiro ministro ante o temor a disturbios civís, establecendo así o primeiro réxime fascista. En 1925, Mussolini consolidou a súa autoridade ditatorial, declarando o Estado fascista absoluto e omnicomprensivo, no que «os individuos e os grupos en relación co Estado» quedaban subordinados aos seus imperativos éticos e volitivos.
No centro da doutrina fascista, tal como a formularon Mussolini e o filósofo Giovanni Gentile, atopábase o rexeitamento do materialismo histórico e do conflito de clases, postulando no seu lugar que a vida esixe unha loita, un sacrificio e un heroísmo perpetuos baixo unha autoridade xerárquica, co Estado como «conciencia inmanente da nación» que fomenta a unidade a través da tradición, a disciplina e o imperialismo expansionista. A diferenza da énfase do socialismo na igualdade económica ou do individualismo liberal, o fascismo promoveu o corporativismo, organizando á sociedade en sindicatos supervisados polo Estado que representaban os produtores co fin de harmonizar os intereses en favor da forza nacional, opóndose tanto ao internacionalismo como aos mercados de laissez-faire. Na práctica, o réxime suprimiu a oposición a través da violencia dos squadristi e da policía secreta, limitou a liberdade de prensa e cultivou un culto á personalidade en torno a Mussolini como Il Duce, mentres perseguía a autarquía e a militarización que inicialmente estabilizaron o caos posterior á primeira guerra mundial pero que máis tarde agravaron as tensións económicas durante a Gran Depresión.
Entre os logros definitorios do fascismo figuraron proxectos de infraestrutura como o desecamento de marismas e a electrificación ferroviaria, que contribuíron a un crecemento industrial modesto; o desemprego reduciuse a comezos dos anos vinte (1922-1925) grazas ás políticas liberais do ministro de Facenda Alberto de' Stefani, que incluíron recortes de gasto, reducións fiscais e liberalización económica, xunto con políticas salariais favorables á man de obra cualificada, mentres que as grandes obras públicas se implementaron principalmente nos anos trinta en resposta á Gran Depresión, xunto con iniciativas sociais que promovían o crecemento demográfico e o adoutrinamento da xuventude a través de organizacións como a Opera Nazionale Balilla.
Entre as súas controversias figuran violacións sistemáticas dos dereitos humanos, incluíndo o asasinato do deputado socialista Giacomo Matteotti en 1924 e as leis raciais de 1938, que adoptaron medidas antisemitas baixo influencia nazi —aínda que o fascismo italiano careceu inicialmente do racismo biolóxico do nazismo, priorizando o nacionalismo cultural por riba da supremacía aria. A política exterior agresiva da ideoloxía, desde a invasión de Etiopía en 1935 ata o Pacto de Aceiro con Alemaña en 1939, implicou a Italia na segunda guerra mundial, conducindo a derrotas militares, á invasión aliada e á deposición de Mussolini en 1943, tras a cal dirixiu a República Social Italiana, un estado fantoche, até a súa execución en 1945.
Definición e conceptos fundamentais
Etimoloxía e terminoloxía O termo «fascismo» deriva do italiano fascismo, que remonta ás súas raíces no latín , que designaba un feixe de varas de madeira frecuentemente atadas arredor dunha cabeza de machado, portado polos lictores como símbolo da autoridade maxistral e da forza unificada na Roma antiga. Este emblema representaba a idea de que os paus individuais, ao seren atados xuntos, gañan poder colectivo, unha metáfora que Mussolini invocaría máis tarde para significar a unidade nacional baixo un líder forte. No uso italiano prefascista, fascio referíase xenericamente a unha liga ou grupo político, como se observa nas anteriores organizacións socialistas dos fasci, pero Mussolini reapropiouse do termo para o seu movemento.
Benito Mussolini adoptou formalmente o termo e o símbolo en 1919, ao fundar os Fasci Italiani di Combattimento o 23 de marzo en Milán, baseándose explicitamente na imaxinaría republicana e imperial romana para lexitimar as súas escuadras paramilitares como restauradoras da antiga grandeza de Italia. En novembro de 1921, isto evolucionou cara ao Partito Nazionale Fascista, converténdose os fasces no emblema oficial do partido, exhibido en uniformes, arquitectura e propaganda para evocar unha xerarquía disciplinada e o poder do Estado. O propio Mussolini salientou o dobre significado dos fasces: forza a través da unidade e disposición para a coerción, xa que o machado sobresaínte implicaba tanto atar coma executar.
Historicamente, «fascismo» designaba a ideoloxía e o réxime específicos da Italia de Mussolini de 1922 a 1943, caracterizados polo goberno dun só partido, a supresión da oposición e a economía corporativista, máis que unha etiqueta xenérica para o autoritarismo. Tras a segunda guerra mundial, o termo ampliouse no discurso académico e popular para abranguer movementos análogos, como o nazismo, aínda que esta xeneralización suscitou debate sobre a dilución do seu contexto italiano orixinal. Os usos contemporáneos aplícano a miúdo de forma pexorativa a diversos populismos de dereitas, reflectindo unha contestación ideolóxica máis que unha fidelidade etimolóxica estrita, como o demostra a súa invocación na Europa de entreguerras para movementos imitadores en países como Romanía e España, aínda que raramente fóra de contextos ultranacionalistas.
Autocomprensión fascista Os fascistas concibían a súa ideoloxía como unha doutrina revolucionaria e integral que unificaba a política, a economía, a ética e a espiritualidade nun sistema único orientado ao renacemento nacional e á superación das debilidades percibidas tanto do individualismo liberal coma da loita de clases marxista. No texto fundacional A doutrina do fascismo (1932), coescrito por Benito Mussolini e o filósofo Giovanni Gentile, o fascismo preséntase non só como un método político, senón como unha «concepción total da vida», totalitaria no seu alcance pero distinta da mera omnipotencia estatal, salientando o papel do Estado como encarnación da vontade ética e espiritual da nación. Mussolini afirmou que «a concepción fascista da vida é unha concepción relixiosa, na que o home é visto na súa relación inmanente cunha lei superior, dotado dunha vontade obxectiva que transcende o individuo e o eleva á condición consciente de membro dunha sociedade espiritual». Esta visión do mundo rexeitaba o igualitarismo e o materialismo, postulando a xerarquía e a loita como forzas naturais e vivificantes, esenciais para a elevación humana e o vigor social.
Central na autocomprensión fascista era a primacía do Estado sobre o individuo, onde a liberdade persoal só existía na medida en que servía aos intereses colectivos nacionais, contrarrestando así o que consideraban os efectos atomizadores do liberalismo e o internacionalismo divisorio do socialismo. Mussolini describiu o fascismo como antiindividualista, afirmando «o valor do individuo só na medida en que os seus intereses coincidan cos do Estado», e como un rexeitamento do pluralismo democrático en favor da unidade autoritaria baixo un único líder que encarnaba a vontade popular. O movemento presentábase como unha «terceira posición», que transcendía o laissez-faire económico do capitalismo e a guerra de clases do comunismo mediante o corporativismo, no cal os sectores económicos organizábanse en sindicatos supervisados polo Estado para harmonizar o traballo e o capital baixo directrices nacionais, eliminando supostamente as folgas e promovendo a produtividade para a expansión imperial. Os fascistas salientaban a acción por riba da abstracción intelectual, con Mussolini declarando o fascismo como «acción na cal a doutrina é inmanente... pensamento que é acción».
A antropoloxía fascista retrataba o adherente ideal como disciplinado, heroico e orientado ao deber, á conquista e ao sacrificio, despreciando o pacifismo e concibindo a guerra como unha «hixiene do pobo» que probaba e purificaba o carácter nacional. «O fascista acepta e ama a vida; rexeita e despreza o suicidio por covarde. A vida significa deber, elevación, conquista; a vida debe ser elevada e plena, debe ser unha gran aventura», escribiu Mussolini, enmarcando a existencia como unha loita perpetua contra a decadencia e a mediocridade. Este ethos estendíase a un culto á xuventude, á virilidade e á construción imperial, inspirado en precedentes romanos, coa pretensión do fascismo de restaurar comunidades nacionais orgánicas perturbadas polas forzas alienadoras da modernidade. Aínda que o fascismo italiano serviu de arquetipo, os movementos derivados noutros lugares reproducían esta autoimaxe de autoritarismo rexenerador, aínda que Mussolini advertía contra as imitacións superficiais que carecían dun auténtico compromiso totalitario.
Fundamentos ideolóxicos
Principios e doutrinas fundamentais
As doutrinas fundacionais do fascismo salientan a primacía absoluta do Estado como entidade orgánica e espiritual que encarna a vontade colectiva da nación. No ensaio de Benito Mussolini de 1932 «A doutrina do fascismo», coescrito co filósofo Giovanni Gentile, o Estado concíbese como totalitario, no sentido de que «todo dentro do Estado, nada fóra do Estado, nada contra o Estado». Este principio rexeita calquera autonomía para os individuos, as clases ou as institucións fóra do control estatal, situando o fascismo como un rexeitamento tanto do individualismo liberal coma do conflito de clases marxista, en favor da unidade nacional baixo unha autoridade xerárquica.
Central na doutrina fascista é o ultranacionalismo, que concibe a nación como un organismo místico que require un renacemento a través da loita e do sacrificio. Mussolini describiu o fascismo como xurdido dun «proceso espiritual» que combate o igualitarismo democrático e o internacionalismo materialista, priorizando o destino histórico da nación por riba dos dereitos universais ou do determinismo económico. O líder, ou Duce, serve como a vontade encarnada do Estado, dirixindo a sociedade cara á expansión e á autosuficiencia, co militarismo glorificado como esencial para o vigor nacional. Esta estrutura autoritaria suprime a oposición pola forza, concibindo a violencia non como un medio lamentable, senón como unha forza purificadora aliñada coas realidades darwinianas da vida.
Doutrinalmente, o fascismo oponse tanto ao individualismo atomizador do capitalismo coma á loita de clases do socialismo, defendendo no seu lugar unha «terceira posición» na cal a actividade económica serve aos obxectivos nacionais baixo mediación estatal. Abraza o antirracionalismo e o pragmatismo, desbotando as ideoloxías abstractas en favor da acción, do mito e do ethos heroico; Mussolini afirmou que «o fascismo non cre nin na posibilidade nin na utilidade da paz perpetua», ao ver o conflito como xerador de progreso. Aínda que o fascismo italiano baixo Mussolini restou inicialmente importancia ao racismo biolóxico —centrándose na superioridade cultural e imperial—, a flexibilidade doutrinal permitiu adaptacións posteriores, como o Manifesto da Raza de 1938, influído pola alianza coa Alemaña nazi. As análises académicas, a miúdo desde perspectivas de posguerra, salientan a adaptabilidade destes principios, pero sinalan que os textos fascistas primarios priorizan o estatismo e o nacionalismo por riba dun dogma racial ríxido.