Europa () é un dos continentes que conforman o supercontinente eurasiático, situado entre os paralelos 35º 30’ e 70º 30’ de latitude norte. Europa é unha das grandes penínsulas de Eurasia (segundo como se considere, a maior delas), á que de forma convencional e por motivos históricos considérase un continente propio, e pertence a súa a Eurafrasia. De forma convencional e por motivos histórico-culturais é considerada un continente, tras a delimitación realizada polo xeógrafo ruso Vasili Tatíshchev quen desexaba sinalar a pertenza de Rusia a Europa e a Asia.
As fronteiras de Europa e a súa poboación son obxecto de controversia, xa que o termo continente pode referirse a un ben cultural e político ou a distincións fisiográficas. Andreas Kaplan describe a Europa como «unha máxima diversidade cultural nunha superficie xeográfica mínima».Kaplan, Andreas M. (2014) «European management and European business schools: Insights from the history of business schools.» European Management Journal, 32(4), 529-534.
A definición máis estendida é aquela que a sitúa na metade occidental do hemisferio norte, limitada polo océano Ártico no norte ata o mar Mediterráneo polo sur. Polo oeste, chega ata o océano Atlántico. Polo leste, limita con Asia, da que a separan os montes Urais, o río Ural, o mar Caspio, a cordilleira do Cáucaso, o mar Negro e os estreitos do Bósforo e de Dardanelos.
Europa é o segundo continente máis pequeno en termos de superficie. Abarca 10 530 751 quilómetros cadrados ou o 2 % da superficie do mundo e ao redor de 6,8 % do total das terras emerxidas. Alberga un gran número de estados soberanos, cuxo número exacto depende da definición da fronteira de Europa, así como da exclusión ou inclusión de estados parcialmente recoñecidos. De todos os países europeos, Rusia é o maior en superficie (ao mesmo tempo en que é o estado soberano recoñecido internacionalmente máis extenso do mundo), mentres que a Cidade do Vaticano é o máis pequeno (ao mesmo tempo en que é o estado soberano e internacionalmente recoñecido máis pequeno do mundo). Europa é o cuarto continente máis poboado despois de Asia, África e América, cunha poboación de 740 813 959 (ano 2015) ou ao redor do 10.03 % da poboación mundial.
Europa, en particular a Antiga Grecia, é o berce da cultura occidental. A caída do Imperio Romano de Occidente, durante o período da migración, marcou o fin da Idade Antiga e o comezo dunha era coñecida como a Idade Media.
O Renacemento cos seus consecuentes humanismo, arte e ciencia, ademais da exploración levaron ao "vello continente", e finalmente ao resto do mundo, á Idade Moderna. A partir deste período as nacións europeas desempeñan un papel preponderante nos asuntos mundiais, desde o século XVI en diante especialmente, despois do comezo da colonización. Nos séculos XVII e XVIII, as nacións europeas controlaron a maior parte de África, América, e gran parte de Asia, e posteriormente tamén Oceanía.
A Revolución Industrial, que comezou no Reino Unido no século XVIII, deu lugar a un cambio radical nos ámbitos económico, cultural e social en Europa Occidental, e posteriormente no resto do mundo.
A primeira guerra mundial e a segunda guerra mundial conduciron a unha diminución no dominio de Europa nos asuntos mundiais cando os Estados Unidos e a Unión Soviética tomaron a preeminencia.
A Guerra fría entre as dúas superpotencias dividiu Europa ao longo do Pano de aceiro. A integración europea deu lugar á formación do Consello de Europa e a Unión Europea na Europa occidental, as cales se expandiron cara ao leste desde a caída da Unión Soviética en 1991.
Actualmente, nacións que exercen poder hexemónico mundial como os Estados Unidos son o resultado da colonización europea.
Definición miniatura|300px| miniatura|Mapa de T en O do ano 623, impreso en 1472, onde Europa aparece como unha das tres seccións do mundo, xunto a Asia e África, rodeadas por un océano circular.
O termo Europa ten diversos usos, e os principais son de carácter xeográfico e político. Xeograficamente, Europa é a península máis occidental de Eurasia; limitada ao norte, oeste e sur polo océano Atlántico, o mar Báltico, o mar do Norte, o mar Mediterráneo, o mar de Mármara, o mar Exeo, o mar Adriático, o mar Tirreno e o mar Negro e ao leste polos montes Urais, o río Ural, o mar Caspio e a cordilleira do Cáucaso. A UE considera como tales a todos aqueles situados dentro dos límites xeográficos tradicionais, incluíndo Chipre, Xeorxia, Armenia e Azerbaidján.
Nas obras de Homero, Ευρώπη é só a raíña mitolóxica de Creta e non unha denominación xeográfica, con todo, o (así chamado) Himno homérico a Apolo (250-251) usa o termo para referirse á parte continental de Grecia, por oposición ao Peloponeso e ás illas. Hesíodo, na conclusión da súa Teogonía (verso 964) alude a "os continentes" pero sen precisar os seus nomes, con todo dubídase que devandita pasaxe pertenza a este autor. Máis tarde, desde o ano 500 a. C. o seu significado refírese a toda a terra ao oeste do mar Exeo. En Heródoto Europa é o maior dos continentes, estendéndose ao norte do Mediterráneo desde as Columnas de Hércules do estreito de Xibraltar ata máis aló do río Indo.
Desde a época helenística, considerouse a Europa como o territorio situado ao norte do Mediterráneo, o Helesponto (Dardanelos), a Propóntide (mar de Mármara) e o Bósforo, sendo o río Tanais (Don) a súa fronteira nororiental. Así VarrónDe Lingua Latina, 5, 31. considera que o mundo pode ser dividido a partir do Bósforo, as terras situadas ao norte dese estreito corresponderían a Europa. A pesar diso o termo non tivo entón ningunha connotación política, de feito existiu, desde o século IV, unha provincia romana chamada Europa como unha subdivisión menor da provincia romana de Tracia, na cal estivo incluída Constantinopla. Europa, no sentido literario ou soamente xeográfico, correspondía a unha das tres partes do mundo, separada de África por Xibraltar, e de Asia polo río Don. Flavio Xosefo, cuxa obra influíu nas concepcións medievais, agregaba que fora outorgada por Noé ao seu fillo Xafet.
Ata finais do medioevo mantivéronse estas fronteiras de Europa, pero a medida que se ampliaba o mundo coñecido polos europeos, resultaba insuficiente. Foi o xeógrafo sueco Philip Johan von Strahlenberg quen, cara a 1730, propuxo fixar o límite oriental do continente nos montes Urais, proposta acollida de bo grado pola monarquía rusa. Ata o século XVI o termo Europa non era de uso xeral, preferíase referirse a ela como "A Cristiandade". Esta expresión, desde o Renacemento e a Reforma protestante, comezou a ser substituída polo nome propio do continente, con menos connotacións confesionais-culturais e tendo en conta a invasión e ocupación turca de gran parte dos Balcáns.
Actualmente, Europa pode ser usada tanto de maneira ampla, para designar a península máis occidental de Eurasia, como dun modo máis restrinxido; os estados membros da Unión Europea. Tamén se utiliza para aludir a unha serie de nacións que comparten unha identidade cultural común á cal se cualifica de "europea". Neste sentido é como o utiliza o Consello de Europa de cuxos 49 países membros só 27 pertencen á Unión Europea e a pertenza de Turquía, país que maioritariamente se sitúa xeograficamente en Asia. Doutra banda, os habitantes dalgunhas illas europeas; especialmente Irlanda ou o Reino Unido, pero tamén Escandinavia, refírense á Europa continental como "o Continente".Cfr. Sykes, Tom. Fog In Channel …? - Exploring Britain?s Relationship With Europe. ISBN 1-907149-06-6
Etimoloxía
miniatura|Europa e o toro de Gustave Moreau (c. 1869).
Tradicionalmente asóciase a orixe do topónimo Europa cun personaxe da mitoloxía grega. En efecto, Europa (Ευρώπη Eurṓpē en grego) era filla de Axenor e de Telefasa, irmá de Cadmo, unha princesa fenicia. Cando estaba a se divertir coas súas compañeiras na praia, Zeus observouna e acabou namorándose dela. Zeus transformouse nun touro branco, tan manso, que Europa se achegou a el, puxo flores sobre o seu pescozo e finalmente atreveuse a montalo; entón, Zeus levantouse e cruzou o mar, levándoa á illa de Creta, onde Europa deu a luz a Minos e a Sarpedón, co cal regresou a Asia. Do nome desta muller proviría o do continente.
A análise máis estendida desta palabra considéraa como unha composición das palabras gregas εὖρος («ancho») e ὤψ («vista, ollo»), pero trátase sen dúbida dunha etimoloxía popular. Moitos lingüistas pensan que Europa provén da raíz semítica ʔrb (“ hrb”), que significa «poñerse o sol» (Occidente); irib en asirio, ereb en arameo, propoñéndose a forma *ʔurūbā como a denominación orixinal das «terras occidentais». Desde unha perspectiva asiática ou medio-oriental, o sol ponse efectivamente en Europa, a terra ao oeste. Aínda cando esta sexa a etimoloxía máis aceptada na actualidade, algúns investigadores como M. L. West sostiveron que «fonoloxicamente, a coincidencia entre o nome de Europa e calquera das formas semíticas do vocábulo, é moi pobre».West. M. L. (1997). The east face of Helicon: west Asiatic elements in Greek poetry and myth. Oxford: Clarendon Press. pp. 451. ISBN 0-19-815221-3.
A maior parte das linguas utilizan palabras derivadas de Europa para referirse ao continente. En chinés, por exemplo, emprégase Ōuzhōu (歐洲), que é unha abreviatura do nome transliterado; Ōuluóbā zhōu (歐羅巴洲). Con todo, nalgunhas linguas túrquicas utilízase o termo Frangistán ('Terra dos Francos') de maneira coloquial, aínda que o nome "oficial" do continente sexa Avrupa ou Evropa.Davidson, Roderic H. (1960). «Where is the Middle East?» Foreign Affairs 38: 665-675.
O primeiro uso do termo «europeos» (europenses) parece darse na Crónica mozárabe de 754, para referirse ao enfrontamento entre os reinos cristiáns e a expansión musulmá.Citado en Kwame Anthony Appiah, «There is no such thing as western civilisation.» 9 de novembro de 2016. The Guardian; o en Jacques Le Goff, Diccionario razonado del Occidente medieval, Akal, 2003, p. 390.
Xeografía miniatura|Mapa físico-político
Europa é o segundo continente máis pequeno da Terra tras Oceanía, ten unha extensión de 10 530 751 km², representando o 7 % das terras emerxidas.
Falando estritamente en termos de ciencia xeográfica contemporánea, Europa, como Oceanía, deixan de estar categorizadas como continentes e son consideradas macro-unidades xeográficas (MUX), como pode ser América do Norte e América do Sur; xa que en efecto, no caso de Europa esta macrounidade xeográfica é unha prolongación occidental do continente eurasiático. Caracteriza a Europa, tanto no xeográfico (con moita incidencia no climático como na súa xeografía humana), a elevada cantidade media de costas marítimas e oceánicas debida á presenza de abundantes penínsulas, golfos, mares interiores e illas. Isto e o influxo da corrente do Golfo e a proximidade dos desertos cálidos de África e Asia determinan que en Europa prepondere, a pesar das latitudes, un clima temperado excepcionalmente benigno para a habitabilidade humana. Por outra banda a abundancia de costas e hidrovías permitiu e permite o tránsito de poboacións e logo o seu establecemento desde fins do plistoceno (cando os Homo sapiens substituíron os Homo neandertalensis).
miniatura|esquerda|Rexións bioxeográficas de Europa.
Tamén é Europa, se a consideramos de modo tradicional como un continente, o continente máis chairo, cunha altura media de 230 metros. A máxima expresión destas planicies é a gran chaira do norte, que se estende 2000 km desde as costas atlánticas francesas ata os montes Urais, a fronteira física máis oriental con Asia. Os puntos máis altos son o monte Elbrus (Rusia) na Europa oriental (5642 m), o Shkhara (Xeorxia) (5204 m) e o Mont Blanc (Italia-Francia) na Europa occidental (4807 m).