miniatura|Tri martolod como nome dun barco de madeira bretón. «Tri martolod» (en galego: «Tres mariñeiros») é unha canción popular bretoa. De compositor descoñecido e titulada en ocasións «Tri martolod yaouank» («Tres mozos mariñeiros»), foi composta probablemente no século XVIII. A versión impresa máis antiga coñecida data de 1809. Na colección de cancións Sonioù Pobl (Sons do Pobo), publicada en 1968 por Polig Monjarret, pioneiro no retorno á identidade e á cultura bretoas, chamábase «An tri-ugent martolod» («Os sesenta mariñeiros»). Tamén se teñen publicado versións en francés co título «Les trois marins de Nantes» (aínda que non se sabe en cal dos dous idiomas era a versión orixinal).
Alan Stivell popularizou a canción en 1972, cando a publicou con novos arranxos como sinxelo, con The King of the Fairies como cara B. A canción tamén foi incluída no seu exitoso LP en directo À l'Olympia, retransmitido en directo por Europe 1 fronte a uns sete millóns de oíntes, nunha versión que ten tamén uns tres minutos e medio de duración. O seguinte sinxelo de Stivell, Pop-Plinn, un dos primeiros temas de rock bretón (Brezhoneg Raok), vendeuse mellor nas tendas, pero nas décadas seguintes «Tri martolod» converteuse xunto co himno bretón «Bro gozh ma zadoù» nunha das cancións máis importantes da música bretoa.
Desde o comezo do "Renacemento bretón" a finais dos anos sesenta, a canción foi gravada e interpretada por numerosos artistas, como Tri Yann ou Nolwenn Leroy. Stivell tamén a interpretou regularmente ao longo da súa carreira, a miúdo con arranxos diferentes. Desde entón foi traducido a moitos outros idiomas e gravado en diferentes estilos. Santiano reinterpretouna cunha mestura de versos alemáns e bretóns, Manau incorporou a melodía ao seu éxito de hip hop La tribu de Dana e a banda suíza Eluveitie lanzou unha versión folk metal.
O texto
Estrutura e acción A versión máis longa que se conserva da canción consta de 20 estrofas. Consisten nunha copla de dúas liñas e un retrouso de dúas liñas, nas que a última parte da segunda liña se repite dúas veces. Ao final de cada primeira liña hai un canto sen significado léxico (tra la la...), e despois da primeira liña do coro unha breve exclamación (gê!). A este respecto, cada unha destas cuartetas só contén información breve, por exemplo "Tres mozos mariñeiros partiron na viaxe", que xa está formulada integramente na segunda liña. Esta forma de canción correspóndese co tradicional Kan ha diskan, que significa "canción e resposta", no que hai unha canción alternada entre dous, e algunhas veces tres cantantes. En contraste co principio de chamada e resposta, os falantes teñen a mesma importancia aquí, porque ambos ditan o paso e o ritmo dos bailaríns. En case todas as variantes históricas da canción (véxase máis abaixo ) hai unha métrica idéntica, con estrofas de 13 pés, sete dos cales están no coro.
O texto comeza cunha descrición dunha viaxe atlántica de tres mozos mariñeiros a Norteamérica e a partir da quinta estrofa convértese nun diálogo entre dúas persoas que viven na pobreza. Nesta transición, a perspectiva narrativa tamén cambia; o narrador non implicado substitúese por unha conversa directa entre un dos mariñeiros (os outros dous non aparecen na secuencia) e unha muller que coñece despois de atracar. Rapidamente resulta que os dous non só se coñecen de Francia, senón que tamén se prometeron matrimonio alí e incluso miraron xuntos os aneis de voda en Nantes.Nantes foi a capital histórica bretoa desde a Idade Media, antes de que a cidade e o departamento do Loira Atlántico (Liger-Atlantel en bretón) fosen separados da rexión administrativa moderna da Bretaña (Breizh) por orde do réxime de Vichy en 1941. Existen unha serie de asociacións e movementos no século XXI que buscan a reunificación dos cinco departamentos bretóns. Con todo, ningún dos dous ten diñeiro para cumprir a promesa. A canción non responde á pregunta de por que se separaron nese momento nin por que a muller acabou "ao outro lado do estanque".
Na oitava estrofa, o tempo cambia do pasado ao futuro simple, polo que a parella fala do que van facer a partir de agora. A muller describe a súa situación material de forma detallada e vívida: "Non temos casa nin palla [en referencia a terreos], nin cama para pasar a noite, […] nin sabas, mantas nin almofadas, […] nin cunca nin culler […] Nin con que cocer o pan” (Nous n'avons ni maison ni paille, ni lit pour dormir la nuit, […] ni drap ni couverture ni édredon sous la tête, […] ni écuelle ni cuiller. [...] Ni de quoi faire du pain) . O home contesta dicindo que simplemente deben tomar a natureza como modelo: “Facémolo coma a perdiz e durmimos no chan; e como a arcea erguémonos ao amencer ”(Nous ferons comme la perdrix: nous dormirons sur la terre. Nous ferons comme la bécasse: quand le soleil se lève elle va courir). Coa declaración posterior de que a súa canción xa rematou, pero "continúa se podes", deixa aberto se a razón escéptica ou o amor inxenuo prevalecerán e a relación da parella nesta ocasión continuará. Este final aberto tamén permitiu ampliar a duración do baile engadindo máis estrofas.
Versión de Alan Stivell de 1972 miniatura|O arpista Alan Stivell (esquerda) no Olympia de 2012 cun bagad bretón. Alan Stivell só utilizou as seis primeiras estrofas nas súas primeiras gravacións, mentres que outras versións, como a de Tri Yann, son máis longas. Que a parte principal da trama permanecese oculta a principios dos anos setenta podería explicarse polo feito de que o número de falantes do idioma bretón era moi pequeno nese momento. O seu uso foi "revivido" co regreso á cultura bretoa iniciada por Stivell entre outros. Logo diso, numerosas bandas e orquestras, incluso en lugares dos Pireneos como Tarbes ou Pau, engadiron pezas como «Tri martolod» ao seu repertorio.
Dous aspectos temáticos desta canción non lle resultaban persoalmente descoñecidos ao cantante. En 1970 xa publicara no seu LP Reflets unha peza titulada «Je suis né au milieu de la mer», sobre a pobreza nas familias mariñeiras. E a emigración de bretóns tamén afectou á súa propia familia, pois tanto os seus avós paternos, labregos, como máis tarde seu pai, emigraron de Morbihan a París, buscando un futuro mellor.
Durante o concerto de Stivell no Olympia, aconteceu algo infrecuente en dito teatro musical: parte do público levantouse e comezou a bailar entre as filas de cadeiras. Isto repetiuse un ano despois nunha actuación no Bobino. O propio artista, que inicialmente seleccionara a canción simplemente como unha das varias cancións bretoas que tocou no Olympia, dixo retrospectivamente en 2012 que esta canción "non era unha canción de rock emblemática; se cadra iso é o que tanto lle gustou ao público". O disco vendeu arredor de 150.000 copias no primeiro ano despois da súa publicación, e outras 50.000 máis nos anos seguintes.
Letra Letra en bretón Letra traducida ao galego Tres mozos mariñeiros tra la la la la la la la la la Tres mozos mariñeiros emprenden a viaxe Emprenden a viaxe, ei! Emprenden a viaxe.
Co impulso dos ventos, tra la la... Co impulso dos ventos cara ao Novo Mundo Cara ao Novo Mundo, ei! Cara ao Novo Mundo.
Xunto á pedra dun muíño, tra la la... Soltaron a áncora xunto a pedra dun muíño Soltaron a áncora, ei! Soltaron a áncora.
E no muíño, tra la la... E no muíño había unha criada Había unha criada, ei! Había unha criada.
E ela pregúntame, tra la la... E ela pregúntame onde nos coñecemos Onde nos coñecemos, ei! Onde nos coñecemos.
No mercado de Nantes, tra la la... Escollemos un anel de voda no mercado de Nantes Escollemos un anel de voda, ei! Escollemos un anel de voda.
Antecedentes sociais A trama ficticia da canción transcorre de xeito moi realista sobre o fondo socio-histórico dos seus protagonistas. A vida dos pescadores de alta mar bretóns, como podía ser o caso dos tres mariñeiros, aínda que as condicións de vida non eran moito mellores para os mariñeiros da mariña mercante, era de todo menos romántica. A Revolución Francesa de 1789 supuxo poucos cambios para os traballadores manuais do Terceiro Estado. As frotas pesqueiras traballaron grandes áreas do Atlántico Norte ata Terra Nova, nas costas canadenses. Dende o século XVII estas augas foron as principais zonas de traballo dos pescadores de bacallau bretóns, ás que se engadiron as augas de Islandia no século XIX. Durante a tempada de pesca, os mariñeiros realizaron o seu traballo nunhas condicións moi difíciles e, moitas veces, mortais, como describe Pierre Loti na súa novela Pêcheur d'Islande de 1886. miniatura|Maqueta dunha goleta bretoa (século XIX). Cando os homes regresaban ás súas terras natais despois duns meses en alta mar, ademais de reparacións ocasionais nas goletas e doutros traballos de mantemento, tiñan que vivir cos seus pequenos salarios ou a cota de capturas ata a próxima primavera. Debido á insuficiente subministración de alimentos, houbo reiteradas revoltas, por exemplo as que se sucederon en 1787 en Paimpol e outras vilas pesqueiras bretoas, onde estaban estacionadas as frotas pesqueiras.
Estas circunstancias non cambiaron ata o século XIX, e só en partes da Bretaña. Por exemplo, familias da costa nordeste ao redor de Saint-Malo adquiriron pequenos terreos que traballaban as súas mulleres e fillos mentres os "terranova" (terre-neuvas) estaban en alta mar. Joël Cornette describe a estas familias como "mariñeiros-campesiños" (marins-paysans). O procesamento do peixe (conservación, envasado) desenvolveuse a partir de 1796, (principalmente na costa suroeste da Bretaña entre Douarnenez e Nantes) e creou novas oportunidades de traballo non só para homes, senón tamén para mulleres e nenas a partir dos doce anos.
Segundo Monnier e Cassard, os traballos de serventes na agricultura e especialmente de criadas nos fogares da pequena nobreza e da burguesía urbana eran moi buscados polas mulleres, porque a pesar das horas de traballo ilimitadas e a practicamente inexistente liberdade persoal, dispoñían de pensión e aloxamento, así como certa protección dos seus amos. Non obstante, na Bretaña do século XVIII só había como máximo uns 8.000 empregos deste tipo, polo que algunhas mozas marcharon a outras partes de Francia ou ao estranxeiro coa esperanza de atopar un traballo como criadas e unha vida adecuada.
A Bretaña, a diferenza doutras partes do reino, viuse afectada por unha crise económica permanente desde 1740 ata a década de 1780, causada por numerosos motivos, como os problemas nos cultivos por mor do clima, o éxodo rural, varias ondas epidémicas (varíola, febre tifoide, disentería), unha taxa de mortalidade por riba da media, os aumentos dos prezos dos alimentos básicos, as consecuencias das guerras (Guerra dos Sete Anos e Guerra de Independencia dos Estados Unidos) ou os bloqueos costeiros británicos. Joël Cornette chama o século XVIII o "século escuro" da historia bretoa. Ademais, na década de 1780 aumentou a concentración de frotas pesqueiras de bacallau e os seus desembarcos en Saint-Malo e a baía de Saint-Brieuc, o que empeorou a situación dos portos da zona de fala bretoa da Baixa Bretaña. A este respecto, Tri martolod non esaxera a situación da parella, e as persoas que escoitaban a canción e a bailaron era conscientes diso, pois era a súa propia vida e a dos seus familiares e amigos. miniatura|Bailaríns de an-dro con traxe tradicional. miniatura|O baile redondo disolveuse nun baile de parella.