miniatura|Pantalla de acceso da Wikipedia que require dunha conta e un contrasinal. Un contrasinal, clave de acceso ou simplemente clave (en inglés password), é unha forma de autenticación que utiliza información secreta para controlar o acceso cara a algún recurso. O contrasinal normalmente debe manterse en segredo ante aqueles a quen non se lles permite o acceso. Aqueles que desexan acceder á información solicítaselles unha clave; se coñecen ou non coñecen o contrasinal, concédese ou se nega o acceso á información segundo sexa o caso.
O uso de contrasinais remóntase á antigüidade. Sentinelas que vixiaban algún lugar ou estrutura, requirían o contrasinal ao que ousase pasar. Soamente permitíanlle o acceso a aquela persoa que coñecese o contrasinal. Na era moderna, os contrasinais son usados comunmente para controlar o acceso a sistemas operativos de computadoras protexidas, teléfonos celulares, decodificadores de TV por cable, caixeiros automáticos de efectivo etc. Un típico computador pode facer uso de contrasinais para diferentes propósitos, incluíndo conexións a contas de usuario, accedendo ao correo electrónico dos servidores, acceso a bases de datos, redes, e páxinas Web, e ata para poder ler noticias nos xornais (diarios) electrónicos.
Na lingua inglesa téñense dúas denominacións distintivas para os contrasinais que son: password (palabra de acceso) e pass code (código de acceso), onde a primeira non implica necesariamente o uso dalgunha palabra existente (con todo é normal o uso dalgunha palabra familiar ou de fácil memorización por parte do usuario), a primeira adoita asociarse tamén ao uso de códigos alfanuméricos (tamén chamado PIT - Persoal Identification Text) mentres que a segunda frecuentemente se asocia ao uso dalgún código numérico (tamén chamado PIN - Persoal Identification Number). Isto tamén ocorre na fala galega, xa que en ocasións clave e contrasinal úsanse indistintamente.
Nota: A continuación tamén aquí utilizarase o termo “password” como intercambiable con “contrasinal”, debido a que é atopado frecuentemente na literatura de informática e referido como tal.
Desde o 2013 estableceuse o primeiro xoves de maio (en 2022, o 5 de maio) como o Día Mundial do Contrasinal, co obxectivo de fomentar bos hábitos á hora de elixir e modificar contrasinais, aumentando deste xeito a seguridade en liña .
Seguridade e conveniencia
No control do acceso para todo, realízase unha relación entre seguridade e conveniencia. É dicir, se algún recurso está protexido por un contrasinal, entón a seguridade increméntase coa consecuente perda de conveniencia para os usuarios. A cantidade de seguridade é inherente dada unha política para contrasinais en particular que é afectada por diversos factores que se mencionarán a continuación. Con todo, non existe un método que sexa o mellor para definir un balance apropiado entre seguridade e conveniencia.
Algúns sistemas protexidos por contrasinais expón poucos ou ningún risco aos usuarios se estes se revelan, por exemplo, un contrasinal que permita o acceso á información dunha Web site gratuíta. Outros expón un modesto risco económico ou de privacidade, por exemplo, un contrasinal utilizado para acceder ao correo electrónico, ou algún contrasinal para algún teléfono celular. Aínda así, noutras situacións pódense ter consecuencias severas se o contrasinal é revelado, tales como os usados para limitar o acceso de expedientes sobre tratamentos do SIDA ou o control de estacións de enerxía.
Factores na seguridade dun sistema de contrasinais
A seguridade dun sistema protexido por contrasinal depende de varios factores. O sistema debe, por suposto, estar deseñado para sondar a seguridade (Ver seguridade e inseguridade de computadoras). Aquí preséntanse algúns problemas sobre a administración de contrasinais que deben ser considerados:
Posibilidade de que algún atacante poida adiviñar ou inventar o contrasinal
A posibilidade de que algún atacante poida proporcionar un contrasinal que adiviño é un factor clave ao determinar a seguridade dun sistema. Algúns sistemas impón un límite de tempo despois de que un pequeno número de intentos errados de proporcionar a clave dánse lugar. Ao non ter outras vulnerabilidades, estes sistemas poden estar relativamente seguros con simples contrasinais, mentres estas non sexan facilmente adiviñadas, ao non asignar datos facilmente coñecidos como nomes de familiares ou de mascotas, o número de matrícula do automóbil ou contrasinais sinxelos como "administrador" ou "1234".
Outros sistemas almacenan ou transmiten unha pista do contrasinal de maneira que a pista pode ser fundamental para o acceso dalgún atacante. Cando isto ocorre, (e é moi común), o atacante intentase fornecer contrasinais frecuentemente nunha alta proporción, quizais utilizando listas cumpridamente coñecidas de contrasinais comúns. Tamén están suxeitas a un alto grao de vulnerabilidade aquelas contrasinais que se usan para xerar claves criptográficas, por exemplo, cifrado de discos, ou seguridade wi-fi, polo tanto son necesarias contrasinais máis inaccesibles nestes casos.
Formas de almacenar contrasinais
Algúns sistemas almacenan contrasinais como arquivos de texto. Se algún atacante gaña acceso ao arquivo que conteñen os contrasinais, entón todos eles atopásense comprometidos. Se algúns usuarios empregan o mesmo contrasinal para diferentes contas, estas estarán comprometidas de igual xeito. Os mellores sistemas almacenan os contrasinais nunha forma de protección criptográfica, así, o acceso ao contrasinal será máis difícil para algún espía que gañe o acceso interno ao sistema, aínda que a validación aínda segue sendo posible.
Un esquema criptográfico común almacena soamente unha forma basta do contrasinal. Cando un usuario teclea o contrasinal neste tipo de sistema, córrese a través dun algoritmo, e se o valor do valor proporcionado é igual ao almacenado na base de datos de contrasinais, permítese o acceso ao usuario.
O valor basto do contrasinal créase ao aplicar unha función criptográfica para secuenciar a consistencia do contrasinal e, normalmente, outro valor coñecido como salt. A salt prevén que os atacantes constrúan unha lista de valores para contrasinais comúns. As funcións criptográficas máis comúns son a MD5 e SHA1. Unha versión modificada de DEAS foi utilizada nos primeiros sistemas Unix.
Se a función que almacena o contrasinal está ben deseñada, non é computacionalmente factible revertela para atopar o texto directamente. Con todo, se algún atacante gaña acceso aos valores (e moitos sistemas non os protexen adecuadamente), pode usar gran cantidade de ferramentas dispoñibles para comparar os resultados cifrados de cada palabra dentro dunha colección, como un dicionario. Están amplamente dispoñibles longas listas de contrasinais posibles en moitas linguaxes e as ferramentas intentarán diferentes variacións. Estas ferramentas demostran coa súa existencia a relativa fortaleza das diferentes opcións de contrasinal en contra de ataques. O uso derivado dunha función para unha clave pode reducir este risco.
Desafortunadamente, existe un conflito fundamental entre o uso destas funcións e a necesidade dun reto de autenticación; este último require que ambas as partes pódense unha a outra para coñecer o segredo compartido (é dicir, o contrasinal), e ao facer isto, o servidor necesita ser capaz de obter o segredo compartido na súa forma almacenada. Nos sistemas Unix ao facer unha autenticación remota, o segredo compartido convértese na forma basta do contrasinal, non o contrasinal en si mesmo; se un atacante pode obter unha copia da forma basta do contrasinal, entón será capaz de acceder ao sistema remotamente, ata sen ter que determinar cal foi o contrasinal orixinal.
Método de retransmisión do contrasinal ao usuario
As contrasinais poden ser vulnerables á espionaxe mentres son transmitidas á máquina de autenticación ou ao usuario. Se o contrasinal é levado como sinal eléctrico sobre unha cablaxe non asegurada entre o punto de acceso do usuario e o sistema central que controla a base de datos do contrasinal, está suxeita a espionaxe por medio de métodos de conexións externas na cablaxe. Se esta é enviada por medio de Internet, calquera persoa capaz de ver os paquetes de información que conteñen a información de acceso pode espiar o contrasinal con poucas posibilidades de detección. Os cable módem poden ser máis vulnerables á espionaxe que DSL os módems e as conexións telefónicas, o ethernet pode estar ou non suxeito a espionaxe, dependendo particularmente da opción do hardware da rede e da cablaxe. Algunhas organizacións notaron un incremento significativo das contas roubadas despois de que os usuarios conéctense por medio de conexións por cable.
O risco de intercepción dos contrasinal mandados por Internet poden ser reducidos cunha capa de transporte de seguridade (TLS - Transport Layer Security, previamente chamada SSL) que se integra en moitos navegadores de Internet. A maioría dos navegadores mostran unha icona dun cadeado pechado cando o TLS está en uso. Vexa criptografía para outros xeitos nas que pasar a información pode ser máis seguro.
Procedementos para cambiar os contrasinais
Usualmente, un sistema debe prover un xeito de cambiar un contrasinal, xa sexa porque o usuario sospeite que o contrasinal actual foi descuberto, ou como medida de precaución. Se o novo contrasinal é introducido no sistema dun xeito non cifrado, a seguridade pode haberse perdido ata antes de que o novo contrasinal sexa instalado na base de datos. Se o novo contrasinal foi revelado a un empregado de confianza, gáñase pouco. Algunhas páxinas web inclúen a opción de recordar o contrasinal dun usuario dun xeito non cifrado ao mandarllo por correo electrónico.
Os Sistemas de Administración de Identidade, utilízanse cada vez máis para automatizar a emisión de substitucións para contrasinais perdidos. A identidade do usuario verifícase ao realizar algunhas preguntas e comparalas coas que se teñen almacenadas. Preguntas típicas inclúen as seguintes: "¿Onde naciches?", "¿Cal é a túa película favorita?", "¿Cal é o nome da túa mascota?". En moitos casos as respostas a estas preguntas poden ser adiviñadas, determinadas cun pouco de investigación, ou obtidas a través de estafa con enxeñería social. Mentres que moitos usuarios foron advertidos para que nunca revelen o seu contrasinal, moi poucos consideran o nome da súa película favorita para requirir este tipo de seguridade.
Lonxevidade dun contrasinal
O forzar aos usuarios a que cambien o seu contrasinal frecuentemente (xa sexa semestralmente, mensualmente ou en lapsos máis frecuentes) asegura que un contrasinal válido en mans equivocadas sexa eventualmente inútil. Moitos sistemas operativos provén esta opción, aínda que esta non se usa universalmente. Os beneficios de seguridade son limitados debido a que os atacantes frecuentemente sacan proveito dun contrasinal axiña que como esta é revelada. En moitos casos, particularmente coas contas de administradores ou contas "raíz", unha vez que un cracker gañou acceso, pode realizar alteracións ao sistema operativo que lle permitirán accesos futuros ata se o contrasinal inicial xa expirou.
Forzar cambios de contrasinal frecuentemente fai que os usuarios tendan a esquecer cal é o contrasinal actual, e por isto dáse a consecuente tentación de escribir as claves en lugares á vista ou que reutilicen contrasinais anteriores, o cal nega calquera beneficio de seguridade. Ao implementar este tipo de política requírese unha coidadosa consideración dos factores humanos.
Número de usuarios por contrasinal