miniatura|Imaxe dunha trincheira preto da Boisselle durante a Ofensiva do Somme en xullo de 1916. A guerra de trincheiras ou guerra de posición é unha forma de facer a guerra, na cal os exércitos combatentes manteñen liñas estáticas de fortificacións cavadas no chan e enfrontadas. A guerra de trincheiras xurdiu a partir dunha revolución nas armas de fogo e a un incremento no seu poder, sen que houbese ao mesmo tempo un aumento na mobilidade e nas comunicacións. Houbo períodos de guerra de trincheiras na guerra civil estadounidense (1861-1865) e na guerra ruso-xaponesa de 1904-1905, pero chegou ao seu punto máximo de brutalidade e mortalidade na fronte occidental da primeira guerra mundial.
Antecedentes As fortificacións son case tan antigas como a propia guerra. Con todo, debido ao tamaño relativamente pequeno dos exércitos e ao pouco alcance das armas, tradicionalmente non era posible defender máis que unha distancia curta ou unha fortaleza illada. As grandes fortificacións do mundo antigo, tales como a Gran Muralla Chinesa ou a Muralla de Hadrián, eran excepcións á regra xeral e en calquera caso non se deseñaron para evitar completamente que o inimigo cruzase desde o outro lado, senón para facer de fronteira que establecía o momento no que o inimigo cruzara o límite. Tamén servían para evitar ou entorpecer a súa fuxida.
Aínda que avanzaron enormemente tanto o deseño de fortificacións como o de armas na segunda metade do segundo milenio, a invención do arco longo, a aparición do mosquete e ata a da artillaría non cambiaron substancialmente a regra de que unha fortificación necesitaba dunha gran cantidade de tropas para defendela. Un pequeno número de tropas simplemente non podían manter un volume de lume suficiente como para repeler un ataque decidido. A guerra de asedio
dereita|miniatura|Representación do asedio de Constantinopla, capital do Imperio bizantino, polo Imperio turco. A maioría das técnicas utilizadas na guerra de trincheiras existiran xa moitos anos antes para a guerra de asedio. O novo foi o emprego de ditas técnicas en campo aberto entre dous exércitos.
No seu De Bello Gallico (A guerra da Galia), Xulio César describe como as lexións romanas levantaron dúas inmensas paredes fortificadas ao redor da cidade durante a batalla de Alesia. Na muralla interna, dunhas 10 millas (16 km), mantiñan a Vercinxetórix e ás súas forzas dentro da cidade, mentres que a muralla externa protexíalles dos reforzos, que lles superaban en número e trataban de romper o asedio. Os romanos lograron manter as súas posicións entre as dúas paredes; e os galos, enfrontándose á morte por fame, finalmente rendéronse unha vez que os seus reforzos foron derrotados por César. Tucídides describe un asedio similar, aínda que sen éxito, no sitio de Siracusa polos atenienses durante a guerra do Peloponeso.
Unha vez que se inventaron as armas de fogo, as técnicas foron evolucionando ata converterse no moi coñecido ritual denominado siège en forme. O exército atacante rodeaba unha cidade e logo emprazaba á cidade a renderse. Se respondían negativamente, o exército rodearía a cidade con fortificacións temporais para impedir contraataques do exército defensor e a chegada de reforzos. Os atacantes entón construirían unha serie de trincheiras, paralelas ás defensas, e xusto á distancia da artillaría defensiva. Logo construían unha trincheira en dirección á cidade facendo un percorrido en zigzag, para evitar que quedara exposta ao lume inimigo. Unha vez estivese dentro do alcance da artillaría, cavaríase outra trincheira paralela con localizacións para canóns. Se fose necesario utilizaríase a primeira artillaría como cobertura, e o proceso repetiríase ata que os canóns estivesen o suficientemente cerca como para acertar de pleno e abrir unha brecha nas fortificacións. Desta forma, as tropas de avanzada e as de apoio poderían aproximarse o suficiente como para estoupar a brecha, á vez que o proceso proseguía desde varios puntos e buscando unha maior aproximación. Logo de cada paso do proceso, os asaltantes emprazarían aos defensores á rendición, pero unha vez que as tropas alcanzasen con éxito a cidade a través da brecha, os defensores non poderían esperar ningunha piedade. Estas técnicas foron moi usadas polos terzos españois, sendo un exemplo clásico o sitio de Breda de 1625.
Os pa māori Os maorís de Nova Zelandia construíron barricadas denominadas pā en outeiros e penínsulas pequenas, séculos antes do contacto con pobos europeos. Asemellábanse ás pequenas fortalezas da Idade de Ferro que aparecen nas paisaxes británicas e irlandesas. Cando os maorís atopáronse cos británicos, desenvolveron o Pā, converténdose nun efectivo sistema de trincheiras, que serviu de predecesor de desenvolvementos similares en América e Europa. Nas guerras maorís, o Pā moderno logrou neutralizar durante un tempo a gran diferenza entre os exércitos, tanto en número como en armamento. En Ohaeawai Pā en 1845, en Rangiriri en 1864 e outra vez en Gate Pā en 1864, as forzas británicas e coloniais descubriron que un ataque frontal sobre un Pā resultaba ineficaz e sumamente custoso.
En Gate Pā, durante a campaña Tauranga en 1864,os maorís aguantaron un bombardeo dun día de duración nos seus refuxios. Unha autoridade calculou que Gate Pā chegara a absorber nun día un maior volume de explosivos por m² que as trincheiras alemás no bombardeo dunha semana que precedeu á batalla do Somme.. Unha vez destruída a empalizada, os británicos penetraron no Pā, onde os maorís comezaron a disparar desde trincheiras escondidas, matando a 38 e ferindo a moitos máis na batalla máis custosa para os Pākehā da guerra. Os maorís abandonaron entón o lugar.
Os maorís desenvolveron as súas ideas do deseño do Pā en moi pouco tempo, desde a Idade de Pedra ata o nivel da primeira guerra mundial en pouco máis de 30 anos.
Desenvolvemento miniatura|Guerra civil estadounidense: tropas da Unión esperando en trincheiras antes do avance na segunda batalla de Fredericksburg. Virginia, maio de 1863
O primeiro desenvolvemento crítico para a aparición da guerra de trincheiras foi a introdución dos exércitos de recrutamento masivo, que apareceron na Revolución francesa e nas guerras napoleónicas. Antes disto, os exércitos consistían nun pequeno número de tropas que eran incapaces de defender un amplo territorio durante moito tempo. As batallas eran breves, ou dexeneraban en guerras de asedio. A aparición dos grandes exércitos fixo moito máis difícil que un exército puidese cruzar o flanco do outro, aínda que podía conseguirse, mediante cargas de cabalaría e infantaría, que un deles acabase rompendo a formación do outro a través dun asalto directo. Un exemplo de liña militar fortificada que se alargaba durante moitos quilómetros eran as liñas de Torres Vedras (1810), construídas polos portugueses baixo a dirección dos Enxeñeiros da Armada Británica, durante a guerra contra Napoleón Bonaparte.
O que fixo que esta táctica fose cada vez máis suicida foi o desenvolvemento de armas de fogo cada vez de maior poder a mediados do século XIX. Cando comezou a guerra civil estadounidense, en 1861, loitouse coas mesmas tácticas utilizadas na era de Napoleón e durante séculos antes. Cando a guerra chegaba ao seu sanguento final en 1865, converteuse nun previo da primeira guerra mundial, con trincheiras, metralladoras, fortificacións de campo e baixas masivas. A batalla de Petersburg, próxima ao final da guerra, coas súas trincheiras e formacións estáticas, contrasta coas primeiras batallas, como a primeira batalla de Bull Run, onde as manobras aínda eran posibles. As famosas cargas de cabalería, como a carga de Pickett na batalla de Gettysburg, demostraron a inutilidade dun asalto directo contra unha liña inimiga ben colocada.
miniatura|esquerda|Unha das primeiras metralladoras. Ilustración nunha enciclopedia suíza de 1885.|222x222px Houbo dous factores principais para o cambio. En primeiro lugar, houbo unha proliferación de rifles, que na época fabricábanse por miles. Estes eran efectivos ao dobre de distancia que os fusís da era Napoleónica e eran capaces de matar a inimigos a unha distancia de 1 km. Ademais, permitían ao tirador manterse a cuberto nunha trincheira ou detrás dalgún obstáculo improvisado para poder disparar a un corpo de atacantes desde unha distancia moito maior que a anterior. Os atacantes eran incapaces de cruzar o suficientemente rápido como para evitar baixas nun número prohibitivo. Doutra banda estaba a persistencia nas tácticas en columna das guerras napoleónicas, que incrementaban as baixas. Só a finais da guerra corrixiuse este erro táctico de forma xeneralizada, dispondo as tropas en aberto. Por iso, a primeira resposta ao incremento no poder do fogo foi a cobertura e a segunda a dispersión, formas que acabaron adoptándose. A terceira, a armadura, non era unha opción contra as novas armas. Non sería unha opción válida ata a invención da combustión interna que trouxo consigo os vehículos blindados.
Tamén influíron outros factores que foron aparecendo logo da guerra civil estadounidense. O primeiro foi o desenvolvemento do arame de espiños ou de púas (inventado en 1874), que en si mesmo non causaba un gran dano a ninguén, pero que podía retardar de forma crucial a unha forza de ataque, e permitir aos defensores, con metralladoras emprazadas estratexicamente, inflixir graves perdas ao inimigo. A segunda foi a mellora da artillaría, que dunha ou outra forma, formara parte da guerra desde a época clásica, e que desde a aparición da pólvora ata o desenvolvemento da guerra de trincheiras converteuse na maior causa de baixas na guerra. Foi suplantada só brevemente polo rifle. Co desenvolvemento dos canóns de aceiro de retrocarga por Krupp, recuperouse gran parte da súa capacidade de matar (como se demostrou graficamente na guerra franco-prusiana de 1870-1871).
En terceiro lugar está a introdución das balas explosivas e, para rematar, os mecanismos hidráulicos de recarga, inventados polos franceses no canón de 75 mm (M1897), que incrementaron significativamente a velocidade de disparo. Estes cambios aumentaron a efectividade da artillaría ata un grao inimaxinable na década de 1870. Creouse unha zona entre o atacante e o defensor, un espazo de "terra de ninguén" demasiado letal como para cruzalo.
Implantación Aínda que a tecnoloxía e os exércitos de recrutas cambiaran dramaticamente a natureza da guerra, a maioría dos exércitos aínda non se deron conta das implicacións dos cambios. Ao comezo da primeira guerra mundial, a maioría dos exércitos preparáronse para un guerra breve, con tácticas e estratexias similares ás usadas en tempos de Napoleón.
Con todo, en canto empezou a guerra, os alemáns e os aliados (principalmente os franceses e os británicos) pronto percibiron que coas armas modernas, calquera lugar podía ser facilmente defendido por un puñado de homes de infantaría. Como atacar frontalmente supuña unha cantidade de perdas inaceptable, era esencial unha operación de desborde polos flancos. Tras a batalla de Aisne en setembro de 1914, intentáronse unha serie de flanqueos e a ampliación das liñas de defensa fortificadas para superar as do contrario, no que se coñeceu como a "carreira ao mar". Os dous bandos cavaron o que esencialmente era un par de trincheiras desde a fronteira suíza ata o sur do Mar do Norte, na costa de Bélxica. A guerra de trincheiras prevaleceu na Fronte Oeste desde o 16 de setembro de 1914 ata que os alemáns lanzaron a súa "Ofensiva de Primavera", Operación Michael, o 21 de marzo de 1918.